Khuarel chhiatna leh ringtute
Khawvelah hian lirnghing, tlang kâng, leimin leh tuilian vanga chhiatna tâwk leh thi kan tam ṭhin hle a. Pawi sawi lo nunau thi tam takte han thlir hian Pathian engkim ti thei, hmangaihnaa khat, engkim rêl vektu an tih chuan heng hi eng vanga thlentir nge a nih le, tih zawhna hi hmân ata tun thlenga inhnialna chawk chhuaktu a ni a; atheist-te zawhna lian ber pawl a ni bawk.
Mizoram pawhin ruahpui sûr vanga leimin kan tawh mek lai te, nunna chân kan awm mek avangte hian rilruah hetiang zawhna nei hi kan tam ve leh ngeiin ka ring a; an khawngaihthlak em a, Pathian kan au ru mawlh mawlh lo thei lo. Ei zawngtu ber a han boral tlat te, an fa neih chhun leh nu neih chhun an han chânte hi sawi nêpsak emaw, hnem dan thiam chi pawh a ni lo a, Pathianah chauh lo chuan an tawrhnate hi a nêp zo awm lo e.
Genesis bung 3-a kan hmuh angina, mihring thuawih lohna avangin khawvel hi anchhedawng a ni ta a. Chu chuan mihringte chauh nghawng loin khuarel (nature) pawh hi an duh loh danin nasa takin a awmtir tih kan hmu a. Rom 8:19-22 a kan hmuh angin, “Thil siam zawng zawngte chu thil lawilo thu thua awmtirin an awm tawh,” tih a ni a; chuvangin, Pathian fate lo lan hun an nghakhlel ve hle tih min hrilh. He khawvel suala a tluk miau avang hian sual leh chhiatna hian tawp ni a nei dawn lo a, khawvel pianken ve a ni phawt mai.
Mihringte hi duh thlang thei tura zalenna pek kan ni hi thil siam dangte aia kan ropuina a ni a. Chutiang bawkin he khuarel thil pawh hi lo rin lâwk leh hriat lâwk theih loh a nihna tak hi khawvel tak tak leh ropui bik a nihna a ni. Chhiatna lo thleng tur emaw, a hmun emawte hre lâwk vek ni ila he khawvel hi a lem hle ang a, CS Lewis sawi ang deuhin, ‘nanny universe’ a ni deuh mai dawn a ni. Khuarel hian zalen takin mihringte ang thoa hna thawh theihna a nei a nih ber chu.
Chhiatna leh tawrhna ṭhenkhat chu Pathian thlentir ni kher loin, Pathianin kan chunga a thlen a phal ṭhin tih Joba aṭangin kan hmu bawk. Chu chu kan chhelna atan te, hma kan sawnna atan te, Pathian kan hmuh fiah a, kan hnaih lehzual nante a ni ṭhin. Isaia 55:8-9 ah, “Van khi lei aia a sang zawk angin… ka ngaihtuahte pawh hi in ngaihtuahte aiin a sang zawk bawk a ni,” a tih ang khan, Pathian remruat leh tum hi kan hriat sen loh a tam bawk ṭhin.
Joba pawhin Pathian chu amah tuartirtuah a puh ve a nih kha (Joba 19:7-12). Chutianga zawhna nasa tak a zawh hnuah chuan ṭháwngaleivir aṭangin Pathian aw a lo chhuak ta a, Joba’n a zawh ber, a tawrh chhan chiang taka hrilh loin, engkim a thuhnuaia awm a nih thu te, engkim a enkawl vek dante a hrilh ta zawk a. Joba chu atan eng tham a ni lo a, a rorelna sawisel thei a ni lo tih a hrilh a ni ber. Joba pawhin Pathianin engkim a hriatpui vek, a tawrhna chenin tihah a intulût tawp mai a, chutah chuan hahdamna a nei ta zawk a nih kha. Kan tawrhna ṭhenkhat hi chu kan hriat fiah phak bâk a ni a, mahse, Pathian engkimtitheia’n min hriatpui a ni tih hriat hi a hahdamthlak a ni.
Kan Isua pawh kha pawisawi hauh loa hrehawmna leh nghaisak tâwk, a phu loh thihna paltlang a nihna kha kan vanneihna a ni. Hebrai 4:15-a kan hmuh angin, “Puithiam Lalber, kan chak lohnate min hriatpui thei lo nei kan ni si lo; keimahni anga kawng tinrênga thlêmna tâwk tawh, sual erawh chu sual lo, nei kan ni zawk e,” tih ziak ang khan. Kan sualna leh phû bikna hre hauh loa kan tawrhnate hi kan Pathian ngeiin a lo paltlang a, kan hrehawmnate hi min hriat thiampui bik a ni tih hriain, rintlak kan nei bik hi kan vannei a ni tih kan hriat reng a pawimawh awm e.
Luka 13:4-ah khan, Siloam in sangin mi sawm leh pariat a delh hlumte chungchanga Isua thusawi kan hmu a nih kha. “Tin, Siloam in sangin mi sawm leh pariat a delh hlumte pawh kha, Jerusalem khuaa awmte zawng zawng aiin mi sual bik niin in ring em ni? Ni suh e, ka hrilh a che u, nangni pawh in sim loh chuan chutiang bawkin in boral vek ang,” Isua’n a ti a ni. Heta a chhânna hi mak ti kan tam awm e. A sawi awmzia ber chu:
1) Mi hi an sual bik avangin khuarel chhiatna an tawng lêm lo. Assam vaiho sual avangin tuilianin a nuai bik tura ngaihna kha a dik lo a ni.
2) Khuarel chhiatna chu lo rin lâwk theih a ni lo a, eng hunah pawh kan chunga thleng ve thei a ni.
3) Mi dang chhiatna tawh buaipui a, ngaihdan hrang hrang lo siam loin, keimahni zawkin sim a, Pathian kan hnaih hi a pawimawh zawk; kan thih hun tur kan hre bik si lo, a tihna a ni.
A tawp berah chuan, khawvel hi kan tawpna tur a ni lo tih kan hriat nan a ni. He khawvela nat leh hrehawm engmah a awm loh chuan kan tan Vanram khian hlutna a nei dawn lo a, kal kan châkna chhan tur pawh a awm lo ang. Thupuan 21:4-5 ah, “An mit ata mittui zawng zawng a hru fai ang a,” tih ziak ang khan, he khawvel hi kan famkimna tur a ni lo miau a, kan tuarin kan rethei ṭhin. Mahse, ringtute chuan khawvel piah lama Pathian ángchhung vanram kan thlir reng a pawimawh a, chuta beiseina nei tur chuan kan thlarau chhandam nan kan tawrh hi Lalpa’n a lo phal ṭhin a ni tih kan hriat tel a ṭha awm e.
Harsatna karah pawh ringtute chhel takin awm ila, i inṭawngṭaipui tawn zel ang u.
- David Lalrinchhana