Written by
- PC Hmangaihzauva

Hnam nun siam ṭhatna bul chu rorelna fel a ni

Rorelna fel lo hnuaiah chuan mipui rawngbawltu sawrkar hnathawkte’n an hna chu mahni hna anga takna leh rinawmna tak tak (integrity) nen an thawk thei lo va, an hlemhle nghal ṭhin. Sawrkar hna thawkte an hlemhle miau chuan mipuite chanvo tur chu an hnen thleng lovin a luang ral hnem lutuk a, ram leilung hausakna hai chhuaktu kut hnathawktute’n an chanvo tur an dawng ṭha thei ṭhin lo a ni. Kan kawngpuiin fûr khat pawh a daih theih lo a nih hi.

Mipuite chanvo han tih hian, sum faia an hmuh tur chauh ni lovin, sum hman khawlohna avanga lo leh huan neih lamah te, eizawnna kawng dangah te kut hnathawktute’n an hnathawh kawngah a nih tur anga kaihhruai leh chawi kân an hlawh tawk loh vangte a ni zawk mah ang. Eng scheme pawh, a scheme ang taka tihpuitlin a nih ngeina tura enkawl ṭhat tawk loh hi ram tan a pawi em em a ni.

Entir nan, Agriculture, Horticulture, Sericulture leh Industries, etc lama ṭanpuina an pekte’n ṭanpuina an dawn chu a nih dan tur ang takin an hmang em, sawrkar ruahmanna ang takin hma an la em, tihahte enpui (monitoring) taimak a ṭul hle. Enpui ṭhat loh chuan a scheme a hlawhchham rem rum ṭhin a nih hi. Hetiangah hian sawrkar department lam aṭanga mithiam enkawltu turte’n an enkawl kut hnathawktute lo/farm lam thlenga an luhchilh peih hle a ṭul ṭhin. Official-te ramhnuai lutin an tâl pâwl peih lo lutuk a, lirthei leh vai kawr nen khaw chhung leh pisa chhungah ṭan kan khawh nasa lutuk ṭhin a ni ber awm e. Heng mipui rawngbawl tura sawrkar mi rawihte hi a ṭul ang zela ramhnuaiah pawh ring an rawlh taimak hle a ṭul lo thei lo.

A pawi ber chu, sawrkar hian intodelh nan leh ram economy siam ṭhatna tura kan ram leilung hman ṭangkai dan ṭha ber tur an zir chhuak hlei thei lo hi a ni ngei mai. Nge, an zir ang an hmang peih lo zawk le? Kan ram leilungah hian eng nge chîng ila ṭha ber ang a, engtia tih tur nge tihte kan hre fuh thei lo. Kan thar ang ang pawh a market (hralhna tur) min ngaihtuahsak thei lo va, "Ching rawh u, kan ti lo," te kan la intih khum ta deuh deuh phei kha chu pawi tak a ni.

A nihna takah chuan, Aizawl leh khawpui danga in ṭha pui pui leh motor car nalh tak tak tam takte hi chu mipuite chan ai hlêp rûka lei leh sak a ni chiang mai a; hei hi kan ram tichhetu bul chu a ni lo thei lo.

A dang lehah chuan, kan ram politics kalphung her sual ta lutuk hian rorelna fel a dodal tlat a, a pawi em em a ni. Tuna kan political party lian inlal chhawk mekte kalphungah hi chuan mi dik, thil dik lo tih duh hauh lote tan chuan tel ve theih a ni lo. Chutiang mite tan chuan hmun a awm miah lo a ni ber mai. Mahni party tih a nih chuan dik lo pawh sawi mawi tlat te, party dangte thil tih a nih chhung chuan thil dik leh ṭha pawh sawi mawi thei lo mai pawh ni lo, sawi chhe thiam tak leh chutiang kawnga mi taima leh hrât khawkhêngte tan chauh hmun a awm a ni ber. Mahni party tih dik loh, 'Kan ti dik lo ve' tia au duh emaw, party dangte thil ṭha tih lo fak ve mai chingte phei chu tuna kan party kalphung mekah hi chuan party tan hnawmhnê mai an ni ang a, pet chhuah mai chi an ni ang.

Eng party pawh sawrkar se, party worker-te an pamham em em mai hi kan chhiatna bul a ni bawk. Sawrkar hna lak thuah te, ṭanpuina sem thuah te, party mi leh sate induhsak uchuak em em maite hi kan ram chhiatna bul a ni. Hengah hian minister-te’n fair deuh hleka tih pawh duh se, party office-in a dodal tlat ṭhin avangin an duh angin an ti thei lo va; party worker hrât khawkhêngte’n thu an nei em em zel mai hi thil kal khawlohna bul a ni a, a pawi tak meuh meuh a ni.

Sawrkar hnathawk eiru thei chin te, party worker-te leh an thurualpui, a vervêk thiam thiam an lian thûr thûr a, mipui hnen thleng a rêk ta em em ṭhin a. Heng mipuite chan ai insalemtute leh an fate’n khawtlangah nuamsip an bâwl ngei ngei a. Mizo khawtlang nun phei chu kan inpawhsahin kan tual khat vek si a. Chung mipui chan ai hlêp rua intihausa fate leh a chang ve pha lo mi rethei fate chu biak in khatah kan lawi a. Sunday school-ah, beginner aṭanga puitling thlengin tlar khatah kan ṭhu tlang a, naupang inkhawmpuiah an inel tlang leh ṭhin. Chu chuan rualawhna ṭha lo a hring ngei ngei. Hetiang avang hian mi rethei zawkte’n kan fate a mawi tawka kan thuam ve a lo ṭul leh bawk. Chutah mi rethei zawkte’n mahni dinhmun phû lova rualawt chan kan chang leh lo thei si lo va, a harsa a ni.

Dik tak chuan sawrkar rorelna hi felin dik se la, kut hnathawktute’n an chanvo hmuin dâwm kan ni se, Mizote hi kan la tlem lulai êm a, rethei tham kan awm mawlh lo a ni.

Mizorama thil mak deuh chu, sumdawngte aiin kámdingte a khawsa thei leh nuamsa zawkah an ṭang zawk mah emaw tih tura kan awm hi a ni. Kan khawpui chhung leh veng hrang hranga in ṭha ṭha leh lirthei nalh nalhte hi a tam ber chu sawrkar hnathawkte ta a ni zawk tlat zel a. Hetiang a lo nihna bul ber chu eng party pawh sawrkar se, an sawrkar chhunga mahni mi leh sate invulh len a, chhe thei tawh lova insawh ngheh kan tum zel hi a ni. Chu chuan official-te lamah loophole lianpui a siam a; thil an ti tlang a, inti tur bik an awm ta lo ṭhin a ni.

Minister-in a campaigner-te a siam len a ngai a, chumi azarah official lamte tan chet vena kawng a inhawng nghal lo thei lo va. Inti tur chuang awm ta lo chu, thil dik lo sawi mâm tura infak tawn mai a ṭul tawh zawk ṭhin. Tuna kan sawrkar hrawn mek hi eng nge a an dawn le? Venpui chungin i chîk hle ila; mipuite hi referee kan ni a, i hâm strick hle tawh teh ang u khai!

Heng kan sawi tâk rorelna fel lo hian mipui a nghawng pawi em em ringawt mai a ni. Party worker-te an lo lian a, an fate’n motor car changkang tak nen nuam an chên ngei ngei a. Mi rethei fate’n an zar zawh tumin kan kâwm ve a. Hetianga kuttlinglo suma nawmchenna hi mi rethei fate’n kan tuar zawk zel ṭhin. A chhan chu mi hausa fate chu an kutah sum a awm avangin mi retheite anga rualawtin an koham ve lem lo va. Mi rethei fate chu kan kutah sum a awm ve loh avangin kan duh huna hman tur sum kan neih ve loh avangin kan koham a, kan chhiat phah zui ta ṭhin a ni. Mi hausa fate pawh an chhe ve tho nâin, an neihnun avangin inthupna an nei ṭha a, an mualpho lo zawk deuh a ni mai e. Hetianga kuttling lova sum siamna khawtlangah hi chuan kohhrana sum thianghlim tur kan sawma pakhat pawh a lo thianghlim lo va, kan thlarau mi dan thlengin a lo dal phah nge nge tawh ṭhin a ni.

Tuna ram changkang kan tihho pawh hi rorelna fel vanga lo changkang vek an ni, tih hi khawvel thu dik dingchang ber chu a la ni reng a. Hetih laia rorel tura kan thlante’n an thil tih fel lova mipui mawhphurhtir phêt tum a, "Mipuite hi alawm, kei kei kei an ti vek a, dik takin ro a rel theih loh a lawm," an ti ṭhin ngat phei hi chu Kristian society-ah chuan pawi tak a ni. Mipuite chu rorelsak ngai, zirtir ngai leh hruai ngai kan nih avangin rorelna fel lovah mipuiin mawh an phur thei ngai lo. Ramin mipuite phak tawk zel roreltu a nei ṭhin, tih chhuanlama inawih lungawi tum tlat reng pawh hi a dik thei lo. Rorel tura kan thlante’n rorelna felin hma an hruai ngei ngei tur a ni zawk.

Sakhaw zirtirna avanga ṭhaa rinawm thei chu mi tlemtê chauh an nih ṭhin avangin rama rorelna fel a awm loh chuan hnam leh khawtlang nun siam ṭhatna tak tak a awm thei tawh ṭhin lo. Hei hi Kristiante tan chauh ni lo, ring lo mite tan pawh thu dik a ni ve ve. Bible-ah pawh Israel fate chu an roreltute’n Pathian an ṭih a, fel taka an tih chuan mipuite an lo ṭha mai a. An roreltute’n Pathian an ṭih loh va, hnam dang mi nupuiah te an neih a, an pathian an biak ve a, nuam an tâwl mai chuan mipui an lo khawlo a, "Mi tinin an tih tihin an ti a," tih a nih zel kha. Rama rorelna fel lovah mipuiin mawh an phur thei lo va, roreltute’n mipui mawhphurhtir an tum tur a ni hek lo. 

- PC Hmangaihzauva