Compensation beisei vang a ni lo maw?
Dt 14. 9.2016 Vanglaini-ah Pu Za-thuama khan senso uchuak tak senga kawng kal tir tum a nih thu a sawi tawh a. Nuai sangthum (3000 lakhs) aia tam sen belh ngai tur a nih thu pawh a sawi a, hei hi a la sawi tlem mah mahin ka ring hial.
Zonet TV-in Zoram Kalsiam a tih chhuahah khan kan engineer fel tak takte thusawi kha ngun takin ka lo ngaithla a. A theih chin chin ka lo chhinchhiah ve a, tun ṭumah hian khang an thusawite leh kan thil hmuh chiang tak aṭang te hian ngaihtuahna i lo seng ho teh ang u.
Kawng thar zawn a ṭul chhan an sawi te leh he lai tlangdunga chengte hriat leh hmuh dan hi lo tarlang i la.
1. Zawlpui mi pahnih khat leh Diltlang hovin an la hrethiam lo ti khan an sawi a. Keini Zawlpui khua hian he kawngpui tur hi survey an rawn neih tirh aṭanga vawiin ni thleng hian an kawng kal tir tumna hi ṭha kan la ti lo hrim hrim. Zawlpui tlangdung tlawh pawh lova kawngpui thar kal tir tumna hi mi thil tithei zual tlemte, hmun thuma ṭhena hmun khat pawh tling lo hovin compensation lak an tum vang a ni.
Kau lui ral lehlamah hian kawngpui hi kal tir ni ta chiah se la, Zawlpui tlangdung khawtin hian harsatna kan tawk dawn a, PWD-in P-B Road (Phairuang - to - Bunghmun Road) an kal tlang tir avanga kan kawtkai hmuh nuam tak leh a khaw mite tana lenvah nuam tak mai hi enkawl chhunzawm a ni tawh lovang a, ke a kal tak ngial pawh a hrehawm hle ang. Khualzin phur lirthei kal an awm tawh lovang a, sumdawngte tan awmzia a awm tawh dawn lo tih hi survey-tute hian an ngaihtuah bawk lo a ni.
2. Kan mithiamte khan an survey anga kawng hi an kaltir chuan Kau lui hi vawikhat chauh kan tur angin an sawi a, hei hi a dik lo. Kau lui hi a tlem berah vawi hnih kan ngei ngei a ngai dawn. Lei (bridge) hi pahnih dawh a ngai dawn tihna a ni a, an sawi anga an ti a nih chuan Zawlpui khua panna turin lei dawh an tum bawk. Lei min dawhsak hi Zawlpui khua hian kan ring ngam lem lo.
3. Tuna an tum dan an sawiah chuan, heng lui te, viz: Saithah lui, Hnunte lui, Thelretluite leh Thelret lui liante hi Dumping Ground a hmangin kan hnawh khat ang” an ti bawk. Hei hi 3 metres vela sanga hnawh khah an tum niin a lang. Nimahsela, heng luiho hi luidung sei tak tak vek an ni a, lo hnawh khat thei ta hram pawh ni se 12 feet vel leka sanga hnawh khah mai mai hi chu heng lui ho hian an chim pil hnehsawh dawn lutuk a, an luang liam ngei ngei ang. A hnawhkhahna leivung dah hi an hawrh chhe hneh hle ang a, luidung ramte hi hmantlak lohin tuiin a chim pil thui hle dawn a ni. Kum tina deposit awm zel chuan tui chu a vawrh sang ang a, a luang liam tho tho dawn; buaina zakhua a thleng ngei ngei ang.
4. World Bank hotute khan, “A theih hram chuan he kawng hi mipuiin an chhawr ṭangkai theih dan ber tura kal tir ni se,” an ti niin kan lo hria a. Nimahsela, tuna an survey dan anga an kal tir si chuan Kau lui ruam khuate tan chuan he kawngpui thar hi chhawr ṭangkai a harsa hle dawn a ni. A chhan chu a hel tur khuaho aṭangin an survey-na hi 1 Km aia hla te an ni hlawm a, kawngpui aṭanga khua pannaah harsatna nasa tak kan tawk dawn a ni.
5. Kau lui ral lam daiha an survey hi thuneitute’n van sang aṭangin (helicopter-in) an rawn en dik leh a, helicopter
aṭang hi chuan he lai ram leilung nihphung hi hriat ngaihna a awm lo hrim hrim. Surveyor te’n kawng kalna tura an lo chhinchhiah tawh kha an rawn en ve leh thuak a ni mai. He lui kam ruam lei sa-ngheh lohzia hi van sang aṭang chuan a hriat theih a rinawm lo a, chuvangin rinrawl ber tur chuan a rintlak loh ang.
Thil mak tak mai chu!
NH 54 Serchhip tlangdung leh World Bank Road, Lunglei to Aizawl via Thenzawl kawng te hi chuan khaw tam tak a paltlang a, khua a paltlang lohna hmunah pawh khaw hnaih thei ang berin an kal tir hram hram avangin tlangdung mipuiten an chhawr ṭangkai em em a ni.
Lengte aṭanga Zochachhuah kawng-pui, hmar tawp aṭanga chhim tawp kal turah erawh hi chuan a tir aṭangin eng khua mah su tlang lo tura an survey thiam hi a mak hle. World Bank hotuten an duhdan an sawi hi an hrethiam lo nge an ti duh lo tih hi kan zawhna a ni. Rem lo chung chung leh kawng grade chhe vek turin kan phut hauh lo. Zawlpui khua in Kau lui ruama kawng kal tur re-survey leh tura kan ram hotute hnena dilna kan thlen lah chu tun thlengin a chhanna kan la hmu lo va, rulling Party hruaitute lahin min bialtu MLA hnenah hlau tak leh ṭi deka an han sawi ve lah chuan sawi nawn leh ngam reng reng an awm bawk lo. He lai tlangdung bialtu MLA ber pawh mipui tam lama a ṭang der eih lo hi a mak viau a ni.
He lai tlangdung mipui, retheihna in a awp beh tlatte tana kawl lo en ve theihna tur remchang takah ngaiin kan lo hlim ve tawh hle a, nimahsela, chu hun chuan min rawn thlen ni a nei thei dawn ta lo tihna em ni ang? Tuna PWD kawng kalsa hi widening neiin kawngpui zau tak kal tir theih reng a ni. Zawlpui tlangdungah hian in leh lo ṭha pui pui a awm lova, compensation sen rau rauvah pawh tuna kawngpui siam an tumna lam, luiral lehlam ai hian PWD existing road lamah hian nasa takin pawisa sen a tlem zawk fe ang tih hi a hriat reng. He ti chung chunga kawng thar diai, lui ral lehlama kal tir tum tlatna hi a mak a, thil ti theitute zingah lui ral lehlama ram nei thar ta tam tak an awm a nih ngei hmel.
Kau lui ruam survey dan
Bolia veng chhuah lamah khua su lovin tlak lamah Kau lui kanin phaizawlah zel kalin Zawlpui leh Pangtlang khaw inkarah Kau lui rawn kan let lehin ram palailengah kawng thar diai zawng chawpin De lui thleng (20 Kms vel) mi mal ram tam tak paltlangin (official te leh an duhsak zawngte ram pawh telin) lui te leh kawr tam tak tanin an kal tir a. Lei nem, tui dul hmun pawh a awm nual. Tuna kawng kal tir an tum dan hi hetiang hian han tehkhin i la:- Sairang aṭang hian Lungleng kai thleng hian PWD-in kawng siam se la, chu mi hmunah vek chuan Multi Model Road hi kal tir ni ta sela, Sairang aṭanga lo kalin Tanhril zawnah hian tlak lam hawi zawngin Tlawng lui hi kan se la. Lo kal zelin Reiek zawn vel aṭangin chhuah lam hawiin Tlawng lui hi kan let leh ta se la, a inang khawp ang.
Khaw pali- Belthei, Putlungasih, Pangtlang leh Zawlpui te hi P-B Road-in a tan tlang khua vek kan ni a, he kawng hi kan awlsam phahin kan chhawr ṭangkai hle a ni. Thuneituten an survey dan anga kawngpui hi an kal tir a nih ngat chuan tuna Kau lui ruama an khaw helte hian eng anga harsat phah tur nge kan nih tih han sawi leh lawk ila.
Bel thei: In 70 chuang awmna Belthei khua hi tlak lam 1 km velah a hel ang. Approach road black top, enkawl ṭhat bawk an siam a nih loh chuan furah supply buhfai pawh head load a ngai ngei ang.
Putlungasih: In 250 chuang awmna Putlungasih khua hi Government godown awmna a ni. He godown hi khaw panga velin an hmang a, khaw hmawr tlak lamah a kal ang a, tuna PWD Road hi enkawl chhunzawm reng a nih loh chuan buhfai phur motor an buai hle ang. An kawtkai diak avangin harsatna nasa tak an tawk ang.
Patlang: In 60 chuang awmna Pangtlang khua hi tlak lam 1 Km velah a hel dawn a, Belthei khua anga enkawl an mamawh ang.
Zawlpui: In 300 chuang awmna Zawlpui khua hi Kau lui ral, khua
aṭanga 1 Km velah kawng thar tur hian a hel dawn a. Kawng thar tur aṭang hian LPK tal kal theihna turin 120 metres vel zeta sei lei dawh a ngai ang. Kawng thar a awm dawn avangin PWD existing road hi hlamchhiah a ni ngei ang a, harsatna namenlo an tawk ang.
Kan sawrkar hian he kawngpui thar lo piang tur hi bawh a, khaw thar din mai turin min beisei a ni mai thei. Khaw sawn turin helai velah hian ram ruak a awm lo. Tin, khaw thar din turin tui, electrict connection hautak dan kan hre vek. Heng khaw paliah hian Biak in 20 dawn lai a awm a, school 12 vel leh Missionary quarters 20 vel a awm bawk; heng zawng zawng hi kawngpui thar bula sawn chhuak tur chuan sawrkar leh Kohhran leh mimal tan pawh a harsa hle dawn a, an ti thei kher lo vang.
Chuvangin, tuna Lengte aṭanga Zochachhuah thleng kal tura survey an neihna hmun hi khiti teh nuai khi a ni dawn a, thuneituten kawng awmsa siam zau va, lowering leh grading thar an siam mai hi kan ram sum humhimna atana thil tih makmawh a nih avangin kan sawrkar hian resurvey kan dilna hi min ngaihtuah ṭhatsak leh ngei se tih hi kan duh dan a ni. Kawng thar hlak, tuna Zawlpui khaw tlang dung aṭanga 1 km vel zeta hla a kal tir tumna phenah hian thuneitute zingah compensation hri vei tlem azawng an awm vang a ni thei mai lovang maw...
Keini ram State rethei, thawhchhuah nei lem lo tan chuan senso hautak lutuk maia kawngpui thar siam tum ai chuan kawngpui ṭha tak kal theihna tur, tuna kawngpui awmsa (P-B Road) ringa double line siam mai hi thil finthlak tak a ni ngei ang.
Kan hotute hian heng point tlemte kan han tarlan hi bengsikin min ngaihtuah sak se. Sawrkar emaw company-in emaw tuikhuah, kawng, thlawhna ṭumhmun emaw siam dawnin a huam chhunga pass nei zawng zawngte hi ko khawm hmasain survey hi nei chauh ṭhin se. Kan ram tun hnu zelah compensation a kan buai nuai mai ṭhin hi a ziaawm deuh ngeiin a rinawm.
- Chhanchhani Pa, Zawlpui