MUHCS leh damdawi inte
Health Care System thar ‘Mizoram Universal Health Care System/Scheme (MUHCS)’ a lo chhuak a. A sehsâm pawh a té lo va, hman a nih hma leh hman a nih phat aṭangin thawm inkalh tak tak a lo chhuak a. Politician te kamchhe tleuhna ‘Mi rethei’ te'n a hahdamthlakzia te, an lawmzia te hnuk ulh ṭeuh chunga an sawi laiin, Private Hospital lam aṭang erawh chuan a rem chiah loh thute a lo ri ve bawk a. Chutih laiin, benga hretu mai ni lo va, a tawngtu kan nih ve avanga chhung khatah pawh chhun tak tak tlak leh tlak loh, ṭhianah pawh ṭhian ṭha leh ṭhian lem tehna atana hmang duh hial khawpa cancer avanga chemo lak rapthlakzia leh a nghawng natzia hretu tan chuan, ‘MUHCS’ avanga a thlawn veka chemo latuin, hnuk ulh ṭeuh chunga sorkar chunga a lawmzia a sawi kha kan han hrethiam khawp a, Cashless MR hi chu kan lo ngaizawng em em ringawt mai a nih hi!
Zonet TV ah MUHCS chungchang sawihona ka lo thlir ve a. Private Damdawi in inzawmkhawm pawl hruaitute ngaihdan pawh a fiah viau mai. Kha inkawmnaa Zonet TV Anchor kha, kan rama newscaster zingah a ṭha ber zinga ka lo rin luh a ni a. Hawng 440 chungchanga CYMA hruaitute a kawm ṭumin ‘…chumi, khami, mi chutiang chu ni se… chuti chuan an ti tawh ang,’ tih te pawh a awm ve a…’ a han ti khauh mai te kha a va han ṭha tak em. Khami zan talk show kha a tingaihnawm khawp mai. An sawi hona aṭanga Private Hospital te problem ka lo man fuh ve dan chuan ‘Rate leh Cashless’ kha a ni ta awm e.
A ni tak a, sum sen ngai miah lova damlo enkawl tur chuan tu emaw chuan an tan a seng dawn tih kha a lang reng a, a sengtu tur chu Hospital kha an ni tih pawh a chiang nghal mai. Tin, an sawi honaa lang lo, khua leh tui mimal tinte kan lo buai fona ‘Bill táng’ a awm thei tih kha chal pen tluka chiang a ni leh bawk a. Thil reng rengah hian, a hlawkna tel an awm chuan a tuartu awm a ngai ṭhin si a, chu chu a buaithlak lai tak, Isua kan an lohna lai ber pawh a ni awm e. Hmuh leh tho tur mah ni se, hmelhriat pawh ni hlei lo enkawlna sum tam tham tak lo pek hiau hiau mai kha, Red Cross chhinchhiahna nei ve lo tan phei chuan a tina tin chhin chi pawh niin a lang lo. Anni tan chuan, damlovin a chawi tur ang ang a chawia chhuah fel nalh tluka hahdam leh hlawk chu a awm thei lo vang.
Kan hriatthiam theih nan hetiang hian entirna siam ila: Hqrs. lama party worker ten Concrete building leh Car thar an lo nei leh mai ṭhin te, Block hruaituten JCB leh Truck an lo nei ve ringawt te, Unit hruaitute thlawhhma la lova khaw khat pa hausa an lo ni ve ringawt ṭhinte hi a tuartu leh a man petu kan awm ṭhin. Khawi emaw lai developmnet project-in a tuar a, mi retheite'n an chanai an hmuh loh phah a, anni’n a man an lo pe ṭhin a ni. Tin, ‘Inrinni zingah vawksa kan lei a, sa zuarten min duhsak vang emaw, kan nasat ve hrim hrim vang emawa a ṭha hlang min pek chuan keimahni vangin mahni duhzawng pawh sawi ve ngam lo; mi kilkar deuh tute emaw chuan a chhe hlang an lei dawn’ tihna a ni ang deuh hi a ni awm e.
Kum 2023 kum khan kum thar hmang tur leh AUPC conference hmang turin Australia khawpui Canberra kan pan chho ve a. Thla khat vel ka cham chhungin ka ṭhianpa Pastor Jonathan Downs-a nupui kha a rilphir zai a ngai thut mai a. Ka awm laiin a lo chhuak leh hman a, an pa kha an sum sen zat ka zawt a, ani chuan engmah sen a ngaih loh thu leh, chu chu chhiah an pek vang a nih thu min hrilh a. An chhiah pekah khan Health Care kha tax return a ni nge, kan rama tuna kan scheme thar ang hian insurance angin a hranin an kalpui em tih lam chu ka zawt zel ta lem lo.
Eng pawh ni se, dam lovin sum sen ngai hauh lova Health Care/ Insurance an nei kha ṭha ka ti hle mai a, ka it ve khawp mai. An insurance service ṭhatzia mai te chu, Merimbula Beach kan kalnaah zanah wombat kan su a, motor a chhia a, khata minute sawmhnih vel lek chhunga insurance a tih fel vek dan te, kilometer za tela kan motor kalsan, a hnuh chhuah thlenga insurance company lamin mawh an rawn la vek maite kha ka va it tak em aw!
Tuna kan Sorkarin Health Care Scheme thar, ‘Universal’ deuh mai a rawn kalpui hi, mi retheite tana chanchin ṭha lawmawm em em a ni a. Sorkar hnathawk mai bakah Professional Tax pe ve tho Kohhrana rawngbawltu lamte chenin, kan vaia kan luh vek dan tur kan sorkar hian ngaihtuah se la a ṭha nghe nghe awm e. Damdawiin lam pawhin, rawngbawltu rilru puin, an chawi belhte a nih em loh chuan mipui tana an tih ve turah te pawh ngai thei ta se la, a va lawmawm dawn em! Mi rethei, inenkawlna ṭha neih loh avanga a hun lova thlanmuala liam mai turten anmahni zara nunna an neih avanga an lawmna sanzia te, leiah leh vana an lawmman turte hi sumin a lei zo dawn si lo. Chutih rualin, Sorkar lam pawh hian bill process hun chhung tur assurance fel deuh nei thei se la. ‘Dealing clerk a lo kal lo’ tih mai mai vanga hna lian leh pawimawh tak tak bahlah ṭhin te, bill tam tak a tang ṭhinte hi awm lo se la a duhawm hle. Eng pawh ni se, ‘Cashless’ lai tak hi, a awm theih dan tur mawlh i ngaihtuah ṭheuh teh ang u, a ṭha em mai!
- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pu)