Bus accident rapthlak – Kawnpui dai reh 1981
Kum 1981 July ni 7-a Mizoram State Transport bus ZRX 82 Kawnpui daia accident chungchang kha, kei, khata tel ve lo, mahse, tel ve teuh ther ther tak hian keima lam kaihhnawih tlem leh a behbawm ho te te ka'n sawi ve ang e.
ZRX 82 kha post graduate zirlai exam zote chah a ni. A hma daih aṭangin a lo kal dawn tih Shillong aṭangin kan hre tawh. Bus accident-a boral ve ta, kan veng tlangval lian thelh thawlh Lalthangvunga nen a hmain Shillong-ah kan inhmu a. Keiin, 'Naktukah ka chho lawk dawn a, in exam zo tawh tho si a, chho rual ang hmiang,' ka ti a. Ani'n, "MST bus lo kal tur kha ka nghak deuh a," a ti. Keiin, “Kei pawh kha bus-a lo chhuk leh hman a, kha bus bawka chhoh leh ka tum tho alawm, kan chhoh rual theih dawn tho chu' tiin, mihring remruatna chu ngaihṭha takin kan nei ta a ni.
Kha bus-a chhuk hman ngei tumin Aizawlah chuan kan tih turte kan ti zung zung a, ka inpeih hman vek, mahse, ka ṭhianpa Ramhluna chu a inpeih hman ve ta tlat lo. Mak tak maiin a pawisa batute’n ni khat min lo nghak lawk rawh, an ti leh thut mai a, kan nghak ta a ni. ZRX 82 chuan min liamsan ta a nih chu. Ni khatin kan tlai ta.
Keini pawh kan inpeih hnu chuan MST bus dang Silchar thleng service-ah chuan kan liam ve ta a. ZRX 82 lo chho lam chu Silchar thlen hma Dholai check gate-ah an lo ding a, passenger lum ti chu thing buk hlimah an lo ṭhu a. Shillong nu, kha accident-a boral ve ta Pi Chhungi'n min lo bye bye lauh lauh kha vawiin thlengin ka mitthlaah a la châm reng. Kan ṭhiante dang pawh an awm nual. Kan hmuhna hmun hi bus an lo siamtirna hmun zawk pawh chu a ni mai thei bawk. Tichuan, Vairengte-ah an riak a, a tukah Aizawl panin an chhuak leh ta a nih kha.
Keini pawh Silchar-ah riakin, a tukah Assam State Transport Corporation (ASTC) bus-in Shillong kan pan ve ta a ni. Shillong kan thleng a, zanriah ei turin kan ṭhu thap tawh tihah chuan kan ṭhiante chanchin lungchhiatthlak tak chu kan hre ta. Tu mah chaw bâr zai rêl rêng kan awm lo. Min ṭhâwng lutuk chu kan ngawi ṭhap ringawt a, chanchin hriat belh tumin kan tho fai leh ta vek a ni. Shillong Mizote chu kan vai mangan a, chanchin hriat belh tumin a chhun a zanin kan phili ruai ruai hlawm vek a ni.
Accident aṭanga ni hnih hnu chuan Shillong lam thleng tur ruang pariat chu a lo thleng ta. Ruang panga chu Madanriting Mizo thlânmual thara phûm tur a ni a, ruang pathum chu hmun danga phûm tur a ni. Hmun dang tih hi ka hre chiang ta tlat lo mai a, pakhat chu Bismel khua ni ngeiin ka hria. Kha'ng lai hun chanchin la hre awm deuha ka ngaih la dam, ka zawh phakte lahin an lo hre hlei thei bik tawh si lo. Kei hi Shillong khua leh tui ka ni lo va, mikhual tlangnêl ve satliah mai ka ni a, thil hre viau tur kha ka ni lo hrim hrim bawk. Ka ziah ve huna ka zawh tur tia ka lo hual ruk ve Ramhluna leh a U Ramthanga ten mual an lo liam hman ta bawk si.
Tichuan, ruang pariatte chu Madanriting Jowai gate bul, kawngpui sir hmun âwl zau ve deuhah chuan vuina leh thlahna hun kan hmang ta a. He thil thleng hian Shillong mi tin, hnam dangho pawh a nghawng ve hle a, hemi ni hian kan invuina leh thlân laihna lamah pawh hnam hrang hrang–Naga, Khasi leh Nepali leh a dangte an lo tel ve ṭeuh a, min lainat ve hmel khawp mai. Hetiang hi a hmain a la awm ngai lo an ti.
Mizo thlanmual thar Madanriting-a phûm tur chu ruang panga, mahse, kuang pali a ni. Kuang pakhatah pafa, Pu Joseph Thangdailova kum 44 leh a fapa James Lalpianthanga kum 8 mite chu zâl duntir an ni.
Mizo thlanmual hi a thar, tu mah la phûm lohna a ni. He Mizo thlanmual bik kan neih theihna tura Mizoram sawrkar Pu Ṭhenphunga sawrkar hnena diltu zinga pawimawh tak Pu Joseph Thangdailova chu, a dil chhuah thlanmualah chuan phûm hmasak berte zingah a tel ve ta a nih chu.
Thlân chu kan lài ta a, a lo lung nasa mai a. A lu lam aṭanga lai kan nih avang chuan a chung lama awm Khasi-ho chuan an complaint a, a mawng lamah kan insawn leh ta a. Thlan pali, pakhat double lehnghal laih chu, a hmun lung bawk si nen, kut a na duh khawp mai. Hnam dang chu an awm ve ṭeuh nâ a, min laih chhâwk tum lovin hmuhnawm thlirin min thlir mai mai a ni. Tlai tawh takah kan inphûm thei hram. Thlanmual panna hi chho hlir a ni a, kuang chu kan kuta vuanin ka kokiin kan do chho ṭâng ṭâng a, an rim a awm ve tawh bawk nen, kuang si rengin kan hnâr a awm si a, kal chhung a rei duh khawp mai.
He bus accident taa kal chhuk leh haw chhoh leh tum ka nih avang khan ka chhungte chu an lo mangang hle mai a, tunlai angin inbiak pawh zung zung a theih si loh. Khatih lai khan kan inpuiah ka khawsa tam lo bawk a, ka u Vala te pawhin Kawnpui thlengin ka ruang an lo zawng ve hial a. Min hmuh ve loh hnu pawhin, 'An tlakna hmuna la hmuh loh palh a ni ang a,' tiin an lo buai hman hle a ni awm e.
Kha accident-ah khan mi 34 an thi a, Venghlui pawh min nghawng ve hle. Tlangval lian ṭha tak Lalthangvunga s/o Lalthangdula a thi a, sipai bâng Lalnghaka h/o Lalbuaii, Pu Khuma in luah chu a thi bawk a, mahse, a ruang hi a u pastor-in Chandmari-ah a la thung. Nula hmelṭha tak thi ve ta Engmawii d/o J. Lalhlima kha kan venga awm ngar ngar, Republic-a anmahni in thara awm phei hlim chauh an ni a. W. Pahlira (Patea) s/o Pi L. Thanmawii, ex- MLA chuan hliampui tuarin, a malpui ruh a tliak a, Gunggur Hospital-ah thla nga lai a awm phah a ni. Bus khalhtu Pu Chhuanvawra nupui Pi Noengi kha kan veng mi hlun a ni a, an nupa hian accident-ah khan an thi tel a ni. Driver Pu Chhuanvawra pawh hi tuna kan venga awm ta Pu C. Lalchhandama u a ni.
Bus accident chunchangah hian an pahniha boral ve ta driver Pu Chhuanvawra leh a nupui Pi Noengite lam chanchin hi an sawi ngai meuh lo va. Engang takin nge an chhungte leh an kalsan tak an fa naupang tê tê pali khan an tawrh ve ang tihte hi kan ngaihtuahpui lo deuh hian ka hre ṭhin a, ka hriat chhun chhun tlem kan sawi ang e.
Pu Chhuanvawra te hian khatih lai khan fa pali–Lalrinzuali (kum 9), Lalrinsangi (kum 7), Lalrindiki (kum 5) leh Lalrinawmi (kum 3) te an nei ai. Pi Noengi khan fa thla li mi vel a pai bawk niin an sawi. A upa ber Larinzuali hi Lalrema nen fa pathum neiin tunah Aizawl Luangmualah an awm a, a dawttu Lalrinsangi hian Lalrinpuia nen fa pahnih an neih hnuin, kum 2008-ah Aizawl Tuikualah a boralsan. Pathumna Lalrindiki hi 2016-ah Tuikualah a boral a, a naupang ber Larinawmi hi Vanlalauva nen fa pakhat neiin Aizawl Kanan Vengah an awm a ni.
Khatih lai khan an fa upate pahnih–Lalrinzuali leh Lalrinsangi te chu Adventist Training School (ATS), Jowai (Shillong kawng) Meghalaya-ah an dah a. Kha bus-a Pi Noengi kal ve chhan pawh a fa upa ber Lalrinzuali ATS-a a damloh vang a ni. Tichuan, ATS aṭang chuan Rinzuali chu Shillong-ah a hruai thla ve bawk.
An nu leh pate boral avang hian Rinzuali te unau chu an first cousin, ATS-a awm ve tho, an u Matluangi (LPS Nun Krista) Venghlui nen Jeep-in an zuk hruai chhuak a. An hruaina Jeep neitu leh khalhtu hi hriat chhuah ka tum ngial nâ a, ka hre thei ta tlat lo. Heta anmahni hruai tur leh buaipui tura kal nia Pi Matluangi'n a sawi chuan, ka kal lo, a ti tlat mai si a; a lo upa ve ta deuh a, a hriatna a buai ve tawh deuh a ni ang e kan ti ringawt a ni. An zu hruaite lah naupangchhia mai an la ni si. Engpawhnise, Jeep hi chu Rinzuali la hriat danin, Republic Venga mi ta niin a sawi. An Jeep hi Zanlawn daiah a chhia a, Pu J. Thanzuala (Mana & Sons) phai kal haw chuan a Ambassador car-in a phur haw ta a ni. An nu leh pate thih thu hi kawng tluanin an hrilh miah lo va, in an thlen dawn, Pu J. Thanzuala in bul Dawrpuiah an hrilh chauh. Pu Chhuanvawra te hi Tuikual South-a awm an ni.
Rinzuali te hi ATS lamah an chhuk leh thuai a, keini pawhin Shillong aṭanga kan chhoh pahin ATS-ah kan tlawh a, kan chuanna bus chu hnam dang bus mah ni se la, thil awmzia kan hrilh avangin an ding ve mai a. Naupang ho chu gate bulah an lo awm a, thil pekte kan pe a, hnam dangho pawh chuan an lainat ve hle a ni ang, kan vaiin kan mittui a tla hial a ni.
Aw le, ka sawi duh chu hei hi a ni: he bus accident rapthlak takah hian a khalhtu Pu Chhuanvawra te chan lam chhiatzia leh an tawrhna namailo tak hi ngaihtuahpui duh hauh lo va, he accident chhanah hian a khalhtu Pu Chhuanvawra puhmawhna ṭawngkam tam lutuk hi an chhungte leh an fate, naupang têa nu leh pa sûnte rilru hi a na em em a, vawiin thleng hian an la na reng a ni.
'Kha bus khalhtute nupa thihsan naupang tê tête kha in ni maw' tia lainat leh khawngaih en zawng hian Mizo mipui leh Mizoram sawrkar hian an en ngai lo ni mai lovin, kha vanduainaa mawhphurtu ena en hian, an tawrh hlimchhâwn aṭanga vawiin thleng hian diriamna ṭawngkam an la hre fo a; an tan chuan a na a nia aw. Hetia mipui leh sawrkarin thiam loh a chantir deuh tlat nia an hriat avang hian an nu leh pa boralna chungchanga sawrkar aṭanga hamṭhatna awm thei chite pawh an beisei ngam chiah lo va, sawrkar pawh a inhawng chiah lo ni tein an hre hial ṭhin. Tin, mite lainat pawh hi an hlawh loh phah niin an hria asin. An rilru nâ leh thinrim bawk si chuan an rilru dam ve deuhna turin an rilrua kap tlattu awm chu an sawi thiam ve danin, "Sawrkar hi khin mai ka duh rum rum," an ti hial a ni.
Kha bus-a chuang thei tur zat aia tam, a let zeta tam driver-in passenger a lak vang nia sawi fote hi an tan a nâ asin. Kha bus-a chuang turteah khan driver-in thu a nei miah lo; Shillong Mizoram House Liason Officer (LO) lam thu a ni. "A chuang thei zat aia a leta tam deuhthaw ticket ka pe tawh," titu pawh Shillong Mizoram LO a ni. Chu pawh, amah LO duh dan pawh ni bik lovin, mipui chuang duh, mamawh an tam lutuk vang leh an nawr nasat lutuk vang a ni ang tih chu, kha bus chahtute zinga mi leh a tir tê, Shillong aṭanga accident an tawh thlenga awm ve Rev. Zosangliana Coney-in a ziah vek kha. Tunah chuan Youtube lama ngaihthlak tur pawh a tam tawh hi. An motor pawh Silchar thlen hma pawha a chiangkuan tawh loh thu leh, ri ruai ruai a awm thu te, Silchar workshop-a an luh hnuin mechanic-te’n, "In driver hi thiam hle lo se chu in lo thleng hauh lo vang," an ti, tihte kha engah mah kan ngaihsak lo em ni? Engati nge, miin naupang têin nu leh pa a rualin an chân a, hmân aṭanga vawiin thlenga lainat tâk aruanga an rilru na tur zawng hlira kan la ṭawng duh fo mai chu le. Shillong aṭang khan driver nupui leh a fate khan ṭhutna tur an nei lo; Pi Noengi chu engtin tin emaw ni mi bedding chungah a ṭhu thei hram a, a fanu pawh a pa sirah an zep mai mai a nih kha. Driver ber nupui fanaute tan chuan na deuh tur asin. Shillong Mizoram House kawt an chhuahsan hnu khan passenger lak belhna tur hmun a awm tawh lo. Chuti chunga driver-in passenger a lak tam vang kan la ti duh ṭâlh leh, driver thiam loh vang kan la ti duh tlat hi chu a sual thlak lutuk.
Tin, driver khan zu a rûi ni âwma sawi ṭhinte an awm avangin, khatih hun laia a thawhpui leh an department mi ka hmelhriatte ka zawh pawhin, zu chu a in ve ṭhin, mahse, bus station thlen hnuah chauh a in ṭhin, rui chhe khawpin a in ngai lo, an ti ṭhin. Kan rinthu chhe tak hi kan sawi mai mai ṭhin a ni lo maw.
Aw le, mi chan hi mahni chanah indah thiam ṭhin ila, mihring hi nuam takin kan khawsa ho thei a ni tih hi hre nawn leh ila, mi rilru hi i tina fo lo ang u. Pu Chhuanvawra chhungte leh an fate la dam chhunte hi an tawrhna rapthlak tak bakah hian an rilru tina nawn fo tawh lo ila, vawiin thlenga an nu leh pate an la sûn reng avang hian tawrhpui ve tawh zawk ila; hei leh chen rilru natna double an tawrh hi i phal tawh lo ang u.(
- K. Hmingthankaia