Ka buaina ram thlalerah hian
He hla hi khawhar ina sak lâr pâwl tak a nih avângin Mizote chuan kan hre vekin a rinawm. Mizo Kristian Hla Thar Bu, Second Edition, 1932, The Welsh Mission Book Room, Aijal chhuahah khân dah a ni a (First Edition hi hmuh tûr a awm tawh lo va), a hnuah pawh dah chhunzawm zêl a ni. A phuahtu erawh chu dah a ni ngai lo. 13th Edition (Tonic Solfa) 1988-ah khân a phuahtu dah ṭan a ni a, chutah chuan a phuahtu chu Rev. Lalhlura tih a ni. ‘Mizo Kristian hla leh a phuahtute’ tih bu C. Lalbiaknêma buatsaih, kum 2001-a chhuahah pawh he hla phuahtu hi Rev. Lalhlura tih a ni. Amaherawhchu, Mizo Kristian Hla Thar Bu, kum 2007-a chhuah, 10th Revised Edition-ah chuan a phuahtuah mi dang hming a lo lang ta mai a. Chuvângin, Rev. Lalhlura’n he hla a phuah dân, ama sawi ngei, a fanu Chalṭhiangi (1935–2019), Ramhlun Vêngthar lehkhabu ziah (1999)-a mi hi han târ lang ila.
“Kum 1928 February thla vêlah Cherra Theological College-ah Pathian thu ka zuk zir ṭan a. Kan thlen aṭanga thla hnih vêl lekah chuan kan hostel-ah ka khua a sik a, pâwlah pawh ka kal ve thei lo va. Shillong Hospital-a thawk missionary Sâpte an rawn lêng a, Shillong-ah min hruai phei a, Roberts Hospital-ah min admit ta a. Tichuan, ka na zual zêl a, vawi leh khatah ka mit hi a thim ta thut a. Chumi hnua êng lo lang leh chu a danglam ta hle a, a nuam hle ta mai a. Ka awmna aṭanga vân thleng mai hian step chho zur mai hi ka hmu a, a tle sût mai a. A sîr tawn tawnah vântirhkoh thla khâwng mai tûr, inpeih at mai hi an lo awm chho tuar mai a. Lal Isua hian min pawm kâng a, a kut a tihchîp hunah ka hnuk a chat ang a, min pawm chho ang a, vântirhkohho chuan a kalna apiangah chibai an lo bûk zêl ang a, a tâwp bera mite’n an bûk zawh hun chu vân in ka luh hun tûr a ni dâwn a. Ka rilru chuan, ‘Aw! Isua hian a kut chu han tichîp se la, min kaipui thuai thuai sela aw!’ ka ti a. Mahse, min nghat leh ta mai a. ‘Heti hian leiah ka rawng i bâwl rih ang a, nakinah ka la rawn hruai zâwk ang che,’ a ti ta a.
“Ka mit chu a thim leh ta mup mai a. Chuta khaw lo êng leh chu khawvêl êng a lo ni leh ta reng mai a. Ka khum bulah chuan Khasi nurse a lo ṭhu reng mai a, min lo en reng a. ‘Aw! Engah nge maw Isua chuan min kalpui mai loh le?’ tiin pawi ka ti hle mai a. Mahse, rilru dang ka pu leh thuai a. ‘Tûnah Shillong-ah ka awm a. Min lo kalpui ta sela chu ka thi mai dâwn si a, min phûmna tûr hmun pawh ka nei ve hlei nêm. Chu lo rêngah ka nupui fanaute, ka chhûngte tu mahin min hmu pha dâwn lo a ni,’ tiin ka inngaihtuah lungawi leh ta a. Chu veleh ka thinlungah thu a lo thleng a, chu chuan ka nuna ril berte a her danglam ta vek a. Chu thu chu hlaah ka siam ta a, ‘Ka buaina ram thlalêrah hian’ tih hi a ni,” tiin.
Rawngbâwlnaa a hnung zui ṭhîntu pakhat Honorary Capt. C. Dâwla Khiangte, tûna Ramhlun North, Aizâwla awm ta chuan ama chanchin a ziahna, ‘Lalpa Min Hruaina Lamtluang’ tih buah hetiang hian Rev. Lalhlura chanchin a ziak bawk:
“Ka thil tawn mak ka tih, tûn thleng pawha ka hriat thiam loh chu, kan kohhranin kum 1958 Presbytery palaia min ruat ve tlat mai kha a ni. Khami kum khân Ratu Kohhranah nghah a ni a. Mualvûm kha pastor ṭhuthmun niin kan pastor chu Lalhlura a ni a. Ani nên khân kan kal dûn a. Khami kum October Chawlhni hmasa ber khân Zânlâwn Khanṭhuamah Naupang Inkhâwmpui kan hmang a, Beginner Department zirtîrtu ka nih avângin kei pawh ka kal a. Thawhṭanah chuan Presbytery hmang tûrin Zânlâwn aṭang chuan kan kal ta a....
“Pastor Lalhlura kha Pathian thua khat tlat mi a ni a. Kan thlen in aṭanga kan chhuak chiah hi Pathian thu hi a sawi nghâl char char mai a. Kal hah nên, kei ka lo ning rilru hle ṭhîn a. Amahah khân thu dang, khawvêl thil hi a awm lo hrim hrim mai. Khatianga thlarauva khat mi kha kei chuan ka la hmu lo va, a ngainatawm khawp mai. A bial fan dâwnin ṭum khat chu min sâwm a, ka zui nghe nghe. Hla pakhat a phuah a, chu chu, ‘Ka buaina ram thlalêrah hian’ tih hla hi a ni.
“Lênkhâwmnaah mi kan la tam hmaa he hla an thlan châng te hian, ‘Ngawi ru, kha chu nakinah,’ a ti mai a, mi tam huna sakah a khêk ṭhîn. A roh êm êm a ni,” tiin.
Rev. Lalhlura hi a chanchin tlângpui han sawi ila. Kum 1902-ah Ṭhelrêtkâwn (tûna Lungdai) khuaah a piang a, Taiêka leh Chhîngi-te fapa a ni. A nu leh pate hi Tochhawng hnam ve ve an ni. A nausên laiin Sihphîrah an pêm a, Sihphîrah hian a sei lian a ni. Kum 1911-ah Sihphîrah zirtirtu Liana sikulah a lût ṭan a, kum 1912-ah Mizo ṭawng a chhiar thei. A pa hi Vai Lian kahnaah a tel ve a ni.
A ute hi an dam thei lo va, an thi zêl a. Ani a lo pian hian, “Hei hi chu a damah a ṭang tawh ang, Damvea ni rawh se,” an ti a. Unau a neih loh avângin an duat êm êm a, an duat lal avângin an ṭhenawmten koh fiam nâna ‘Lalhlura’ an tih chu a pu hlen ta zâwk a ni. Kum 1913 Favâng Presbytery, Aizâwlah Zosâphluia kutah baptisma a chang a. Chawngzîki Chawngthu, Durtlâng nên an innei a, fa 9 an nei.
Kum 1925-ah tirhkoh hna a dîl a. Kum 1926-ah Durtlângah Pu Sandia (Rev. F.J. Sandy) hnênah Pathian thu a zir a, Pu Sandia a thih tâk avângin kum 1927-ah Aizâwlah Pu Mena (Rev. E.L. Mendus) hnênah a zir zui a. Kum 1928–1930 chhûng Cherra Theological College-ah Pathian thu a zir a. Kum 1931-ah lo a nei a. Zirtîrtu hna hi kum 1932–33 chhûng Kolasib-ah, April 1933–1940 chhûng Aizâwl Châltlângah a thawk. February ni 19–24, 1941-ah Dâwrpui Kohhran Biak Ina Assembly (tûna Synod)-ah Sânga leh Lalthanga te nên pastor atân nemngheh an ni a, kum 1941 March thla aṭangin Mualvûm Bial thar vawng tûra ruat a ni. Pastor hna a thawh tirh hian thla khatah Rs 17 a hlawh. A bial chu Tlawng leh Tuirial inkâr, Vândâwt leh Zânlâwn aṭanga Kolasib tlângdung tluan a ni. Pastor hna a thawh chhûngin mi 5,716 a baptis a, nupa tuak 898 a inneihtîr. Mualvûm khua Kâwnpuia sawi khâwm a nih hnuah Kâwnpui Pastor hmasa ber a ni bawk.
Rev. H. Lalnghâkliana, kum 1963–1965 chhûnga Mualvûm Kohhran Zaipâwl conductor chuan, “Rev. Lalhlura kha rilru zau leh Pathian thu sawi thiam a ni a. Pathian thu hriatna lama a bialte ṭhantîr tum tlat, kohhrana zirtîrna dik lo huaisen taka dodâl ngam, kohhran humhalhna kawnga mi huaisen leh, nupui fanaute pawh uap hman lo khawpa bial fang taima a ni a. Pathian thu hriatna lama mi ril, thlarau mi, Sakramen a ṭheh apianga mittui nêna sem ṭhîn a ni. Lal Isua tuarna leh hmangaihnain a thinlung a titui ral ṭhîn. Pastor nih tling, kohhran pa, a bialte’n a thusawi an ngaihthlâk nin ngai loh, puithu tak leh mumal taka kohhran enkawlna kawnga mi rinawm, taksa leh thlarau lama a bialte ṭhan lentîr tum tlat mi a ni.
“Rawngbâwltu ṭhahnemngai leh tih takzeta bial enkawltu a ni a. A thusawi ka hriat reng chu, ‘Mualvûm Kohhran hi Mission Vêng Kohhran angin kan kal tûr a ni,’ tih hi a ni. Mumal taka kohhran kaltîr tumtu, bialte entawn atâna ṭhuthmun kohhran siam tum tlat mi a ni a. Hei hi a hlawhtling hle rêng a. A hun lai khân Mualvûm Kohhran chu bial chhûnga kohhran dangte’n kawng engkimah pa enin an en a ni,” tiin a sawi (Mualvûm Chanchin, Haw Rûnpui Committee, 2022, pp 94,95).
Rev. Lalhlura hi kum 65 a nihin a pension a. Chumi hnuah Synod-in kum 5 a ruai nawn a, kum 1973 khân pastor hna chu a chawlhsan ta a ni. June ni 30, 1976-ah a thi a, Kâwnpui Vêngthar thlânmualah phûm a ni.
- Lalremmawia