Written by
- Hausanga Hauzel

ṬHATNAIN A PAR CHHUAK

A hriate’n an sawi danin, Mizote hi inkhawm tam ber hnam kan ni hial ang, an ti a, Pathian thu pawh kan sawi nasain kan tuipui hle. Khawhar inah te, inkawm khawmnaah te, puipun nikhuaahte leh politics thila kan kal khawmnaah pawh Pathian thuin bul kan ṭan zel a ni. Piangthar pawh kan tam tawh a, kan rama mihring cheng zat aia tam mah piangthar kan awm tawhin an sawi a ni. Pathian faka zai leh lam chungchangah pawh bei nasa tak kan ni a, camping kan uar em em a, camping kan chhuah hlimte leh inkhawmpui kan neih changte hian kan hlimin kan lâm luih luih mai zel a nih hi. Inkhawm apiangin biak in tinah Pathian fakna hla kan sak chuan lâm thei tawk kan awm reng bawk a. Nimahsela, heti khawpa Pathian thu buaipui leh Pathian faka lâm nasa kan nih rual hian, kan ramah sualna a sang em em reng mai hi eng nge a chhan ni ang le.

Mizote’n ‘Mi hlim’ kan tih mai, lâm reng mai ṭhin nu pakhat hian, "Ni ai pawha eng ropui zawk chu, ka thinlungah a eng," tih hla hi ka hla duh ber pawl a ni, he hla hi ka tana phuah ni awm tak a ni. ‘Lalpa, ka pâwlin ka thinlungah, thlamuanna tui a luang, ka thinlunga lawmna ri chu, ṭhatnain a par chhuak’ han tihte hian, kan lâm lo thei ṭhin lo a ni,” a ti ham ham mai a. Nimahsela, mite sawi danin, he nu hian mi rêl a hrât em em a, kohhran hruaitute leh a rawngbawlpuite ngei pawh a rêl hreh hek lo. An in chhungah lah a phunchiar em em a, hrawn a hahthlak hle mai bawk a. Ṭhenawm khawvengte lakah pawh a ngilnei lo hlein an sawi a ni. A thinlunga lawmna ri, ṭhatnaa a par chhuah dan chu eng angin nge ni ang aw a tih theih a ni.

He nu ang hi kan ramah hian kan tam hle awm e. Pathian thu kan tuipui a, kan sawi luai luai a. "Lalpa ka pâwlin ka thinlungah, thlamuanna tui a luang, ka thinlunga lawmna ri chu, ṭhatnain a par chhuak," tia kan lâm luih luih chung hian kan nun chhung ril erawh chu inenfiah kan ngai hle a ni. Biak in pawn lama kan nungchang hian Pathian a chawimawi em? Ṭhatnain a par chhuak em? Bazara kan thil zawrh duh danah te, office-a kan nungchangah te, gas semna hmuna kan chuhhelh danah te, Inrinni tuka vawk sa kan leinaahte hian ṭhatnain par chhuak kan inti em?

Mizote hian tuna kan dinhmun dik tak chu kan hre vek awm e. Sex hman sualna lamah kan sang em em a, kum tling lo thlengin sawi kan kai ta hial a. Nu leh pate pawh kohhran leh Pathian hmaa inkutsuiha innei inti si hian, India ramah nupa inṭhen tamna ber state kan ni hial an ti a ni. Hei hian nupa kar loa naupang seilian kan ramah a titam hle a, mipa tan pawh, "Awi ka nu, a rapthlak lutuk" tih mai awl khawpin ruihhloa buai kan tam. Kan Aizawl khawpuiah phei chuan kawng zawh tham an awm ta hial a nih hi. Hril thiam a har, sawi thiam a har tih tur khawpin kan ram sualna hi a nasa a, kut tling loa hausate pawh an zak ta lo. Kan sawrkar thilte chu a eiru thei theiin an eiru a ni ringawt a, kan politician-te lah chuan thlei bik nei rânin ro an rel bawk si a. Heng ang teh nuai ka ni chung hian, Pathian ngaihdamna thu kan la sawi tui em em hlawm a, piangthar ṭha kan inti vek lawi si.

Mizote hian tuna kan awm dan hi ṭhatnaa kan par chhuah ve thiam dan chu a ni em lo ang chu maw. Nge, kan inchei nalh em emte leh kan thianghlimna te, mite chunga a dera hawih kan hâwm ṭhin te, kan infak der vak vak maite hi, ṭhatnaa kan par chhuah dan chu em ni ang.

Kan Pathian thu chuan tihian min hrilh a, 'Chung lam aṭanga finna lo chhuak erawh chu a tirin a thianghlim phawt a, chumi hnu chuan inrem a duh a, a nunnem a, a tih nuam a, zahngaihna leh rah ṭhain a khat a, thlei bik a nei lo va, a vervêk lo a ni,' (Jakoba 3:17) a ti si a. Ṭhatnaa kan par chhuahna hi thianghlimna te, rinawmna te, diknate ni se a va duhawm em. Mizo ringtu intite hi rinna kawngah hian ṭhatnain kan par chhuak i ti ve em?

Kristiannain kan ram a rawn luh hma chuan Pathian biak danah puithiam chi hnih kan nei a, bâwlpu leh sadâwt hmangin inthawina kan nei ṭhin. Chutianga puithiam chi hnihin kan hnama hmun pawimawh ber ber an chan lai hunah leh tun hnu, Kristianna a rawn luh hnuah pawh hian kan hnam nunphung chuan danglamna nasa tak nei chuang loin, zirtir leh kaihhruai kan nuam em em reng thei a. Khawtlang inenkawl danah emaw, chhungkaw inenkawl danah emaw pawh danglamna tam tak a awm lem chuang lo. Hnam nunphungin a ken tel thil pawimawh tak takte chu a la pangngai reng tho a, Pathian biakna hmanraw ṭhenkhatte erawh thlak danglam a ni deuh chauh mai. Kristian kan nih tak avanga thlak danglam tur tam tak a awm chuang lo a, Kristianna avangin khawtlangah pawh thil thlakthleng awm bawk mah se la, thil danglam tak thlak a nei chuang hek lo.

Hnam nunphung tam takte chu Kristian kan nih hma aṭanga vawiin thleng pawha kan la chhawm nun rengte pawh a awm a, chung zinga langsar tak pakhat chu kan sawi lan tak aia upa zahna a ni. Aia upa zahna chuan hnam nun a chawimawi a, hnam zahawmna ber pakhat a nih bawk avangin leh Kristianna nen pawh a lo inhnêk rem zel bawk avangin vawiin thleng pawh hian hnam nunphungah hmun pawimawh tak a la luah reng a ni. Pathian thuah a ni emaw, mihring lamin dan leh dun a siam hrang hrangahte pawh aia upa zahna chuan ziak loh dan mah ni se la, hmun pawimawh ber ber a luah thei reng tho a ni.

Kristian kan nihna pawh tunah chuan kum za chuang lai a lo ni ta a, Kristian ram tia chhal ngam tur reng pawh kan lo ni ta a, a lawmawm hle mai. Chutih rual erawh chuan, kan Kristianna chuan belh chian a dâwl meuh em tih tur a ni a, hmasawn lam aiin hnung tawlh lam kan pan ta zawk em tih tur a ni ta! Krista chauh kan thlir loh avanga buai lohna tura kan buai tam tak dante hi sawi tur a awm ṭeuh theiin a rinawm a. Krista chauh kan thlir loh avang hian kohhran rawngbawltu tam takte pawhin harsatna kan tawkin buaina tam tak kan tawk ta ṭhin hi pumpelhna kawng pakhat awm chu Krista chauh thlira rawngbawlna neih a ni. Kan rawngbawlpuite kan thlir a, kohhran mipuite kan thlirin kan ṭhen leh rualte thlenga kan thlir bawk avang hian kan rawngbawlna hian a chak tur angin a chak loh phah ṭhin. Mi zawng zawng tihlawm tura ngaihna kan neih avangin fimkhurna tur hi a tam bika kan hriat avangin leh ṭawng sual kan hlauh bawk avangte hian kohhrana kan rawngbawlna pawhin a chak tur angin a chak loh phah bawk ṭhin. Hei vang hian Krista chauh thlira rawngbawlna kan neih hi kan chakna ber tur a nih mai bakah kan rawngbawlna ngei pawhin a chakna ber tur a ni.

Kohhran rawngbawltu ni chiah lote pawh ringtu kan nihna kawng ṭheuha kal fimkhurna tur a tam hle mai. Kan din khawchhuah theihna tura eizawnna kawng hrang hrang kan zawhna mai bakah, ṭhenawm khawvennaah pawh ring lotute pawhin an tih duh loh tur thil tam tak kan ti ṭhin tate hian chung lam aṭanga hremna kan dawng ta emaw tih mai turin harsatna chi hrang hrang kan tawk ṭhin a, ringtu kan nihna zawnah pawh kan tluan loh phah emaw tih mai tur a ni. Ajinomoto-a chini nawi pawlh te, khawnvartuia tui pawlhte leh bûklung dikte mai bakah kan cubic lungte hi cubic tling dik tak a ni ang em tihte hi kan pi leh pute ṭhelrêt hralhnaa a rûka lung dah nachang an lo hriat tawh dan aṭanga ngaihtuah chuan thil mak tak pawh a nih loh theihna a awm tho bawk awm e. Hetiangte hian kan chhehvela hnam dang, ring lotu zawk nia kan ngaihte hian an ching ve ang em le?

Kristian kan nihna hi keimahni inpawm dan mai chauh hi a ni ang tih hlauhawm tak a ni. Kristian ṭha tak emaw kan lo intih lai hian tute emaw chuan kan zinga tel an lo châk lo viau ang a, min lo hmu danglam viau mai thei tihte hi ngaihtuah tel a ṭha hle awm e. Kan Jerusalem – Aizawl khawpui chhunga thil thleng ṭhin tam takte leh a chhunga chengte mizia tam takte hi ring lotute tana hriat nuam lem lo tak takte hi a awm tak fo mai bawk si avangte hian kan Kristianna hi chung lam aṭanga nemngheh a ni lo mai zawk em ni ang tih pawh hi rinhlelh theih tak tur a ni. Khawilai hmunah mai pawh CCTV dah a lo ngai ta a, kan kawngka te pawh tala lian tak taka kalh a lo ngaih takna chhan hi hnam dang leh ring lotute vang chu a ni chiahin a rinawm loh a, kan Kristian-pui leh biakbuk pakhata kan lawipuite vang a ni tiin sawi ila kan thin a nat loh hram ka beisei.

Heti em ema lem chang si loa lemchan nun kan uar ta mai pawh hi ngaihtuah tham tak a ni ta. Khawilai hmunah mai pawh lem changte zawk chu an lo dinchang zawk zel emaw tih tur a ni ta hial mai hi a thinurthlak ta viau mai. Zu in chu misualah kan ngai a, zu in zingah pawh a rim nam chu kan han hmu hê nghal mai a, rim nam lem chiah loa lo rui thote chu mi pangngaiah kan ngai thei mai ni te hian a hriat a. Zu in hrim hrim tiin hrût rual vek lah chu thil harsa tak a nih bawk si avangin sunday school zirtirtu zingah lo lem ve zauh zauh ṭhinte pawh an nam lem loh chuan kan hmu pangngai mai thei zel niin a hriat.

Kan ramin a chhiatpui sualna tam tak zingah zu leh ruihhlo dangte hi kan han dah lansarh viau laiin, eirukna leh hlemhletna te hi kan ram hian a chhiatpui nasa zawk lo ang maw tih pawh hi ngaihtuah tham a ni awm e. Kan Pathian thuin, ‘Sual doin thisen chhuak khawpin in la ṭang lo’ a tih hi hnam dangte nena kan inkara boruak a awm chauhin hre chhuak lo ila, keimahnia Pathian min hlattir theitu thil chi hrang hrangte beih let a ngaih hunahte hian hre chhuak ṭhin ila a ṭha viau awm e.

Mizo hnam nunphung leh Kristianna hi engtik lai pawha kal kawp tlat reng tur a ni a, hnam zahawmna thlen theitu pawimawh tak pawh a ni. Kristian ram kan ni a, Krista anna kawnga ṭhang lian zel tur kan nihnaah hian kan hnam nunphung thil tam takte hian hmun pawimawh tak a luah reng bawk avangin lak hran har tak a ni. Pathian ṭihna tak tak pawh hi Mizo hnam nunphung nena inrem tak a nih zel avangin Mizote hi kan vannei hle mai a, hnam dang tana zir thar tur thil tam takte hi kan tan chuan Kristian kan nih hma hauh aṭanga kan lo nunphung tawhte a ni hlawm. Hei vang hian Mizo hnam hi hnam ropui tak ni tura min hruai mektu leh hnam dangte aia ropui zawka min hlangkai theitu tur kan ni tih hi hre rengin, chumiah chuan kan Kristianna chuan hmun laili a chan reng a, Krista hnena mi dang hruai thei turin he hnam hian hma lam a pan zel a ṭulin a pawimawh hle a ni. 

- Hausanga Hauzel