Written by
-Dr J.T. Vanlalngheta
Zonuam, Aizawl

Academic session leh common school uniform

Sap ṭawngin Mizo ṭawng a chiah hneh ta hle mai; a thupuiah pawh khian 'leh' tih chauh khi Mizo ṭawng zu han ni a! Ka nu ṭawngin dah dawn ta ila, 'Sikul luh ṭan hun, khâr hun leh sikul naupangte thawmhnaw inang tlang' tia dah theih ni a, hei aia mawi pawh hian a la dah theih cheu bawk ang. Duh tawk rih ila.

JANUARY-DECEMBER ṬHAT LOHNA

1. Pawisa kum nen a inmil lo.

2. Masi dawna fate thawmhnaw man leh masi ruai ilo tea sum sen kawnga inkhâwk deuh hnua sikul fee, sikul thawmhnaw, zirlaibu leh mamawh dangte lei nana insenso a ngaih leh thuai avangin nu leh pa harsa deuhte chu, hetiang hunah hian sum lamah an inring hman ṭhin lo niin a lang.

3. Academic session hi vai ramah chuan financial year nena inruala an tih deuh ber avangin hemi khuangrual hi a remchang hle.

JANUARY-DECEMBER ṬHATNA

1. Hnam ziarâng leh nunphung (culture) nghet hi ngaih pawimawh tur a ni. Kum 50 chhung hnamin tih dana a neih hi chu culture-a ngaih theih a ni a. January-a sikul luh a, December-a chawlhpui neih hi kum 50 vel chu kan lo hmang tawhin a rinawm a. Hemi session hman chhung hian Mizoramah mi thiam pui pui an chhuak a, chu bakah, India ram exam-a tlin harsa deuh bera ngaih UPSC Civil Services Exam-a tling AIS, IAS, IPS (police), IFS (foreign) mai bakah, Central Services group A leh B-a tling kan tam ber lai a ni tlat mai. Hnam tih dan nghet thlak hi ze nghet nei lote tih dan a nih bakah, hnam kal zel nan pawh a ṭha lo a ni. Culture anga kan lo neih tawh vawn reng hi hnam hmasawnna leh ze nghet neihna a ni.

2. Pawisa kum nen a inhne rem tih hi chu chhuanlam tling lo a ni. Nu leh pa tam berah hei hian awmzia a nei tak tak lo.

3. Mas leh kum thar vuakvêta nu leh pate an insenso nasat avanga January thla sikul luha insenso leh ngai hautak anga ngaih hi a dik tawk lo va; nu leh pate kan inenfiahna tur pawh a ni. Sum ruahmanna (financial planning) neih ṭhat loh vang mai a ni. Tunlai khawvelah engkim ruahman saa kal hi hmasawnna dang, e.g. IT, etc nen pawh a inhne rem a, chîn ṭhana neih pawh tum tur a ni. Masi leh kum thar vuakvêta sum senso leh naupangte sikul luha insenso zat tur tlangpui (approx. expenditure) hi ziaka kan dah thei/peih lo a nih pawhin, uluk taka hisâpa rilruah tal neih/vawn lawk ṭhin tur a ni. Tichuan, a buai lo vang.

4. Vai rama luh dawn hian dan naranin luh nana inteh (entrance test) hi a awm deuh vek tawh a, chu bakah, provisional-in admission a tih theih tlangpui bawkin a lang. Private sikul leh college-te phei chuan pawisa lak luh an tum a nih ve deuh bawk avangin, senso tur sum neih chuan sikul leh college a lo tam bawk nen, academic session dang neih hi buaina tling a ni lem lo; a tak takah chuan academic session inang lo hi buai phahna a ni lo vang.

THAWMHNAW INANG TLÂNG ṬHATNA

1. Mizoramah mipui nuai sawm leh pathum emaw vel lek ni si hi kohhran hrang a tam em em a, NGO/association a tam hle bawk. Hei hian kan inpumkhatna a dâl ve bawk a. Heti chung hian inpumkhatna lam hawia hmalak a chak tawk lo. Naupang uniform rawng inang tlang hian inunauna leh inpumkhatna lam rilru a hawi deuhva hriat a nih avangin common school uniform hi chu a ṭha a ni.

2. Sikul tina uniform hi a hran vek a nih hian chhungkaw insawn vang te, exam-a tlin zawh loh (fail) vang leh chhan hrang hrang vangtea sikul kaina thlak duh tan a hranpaa sikul uniform lei a ngai lo vang a, ṭul lova sum leh pai senso a awm loh phah ang a, a ṭha a ni.

THAWMHNAW INANG TLÂNG ṬHAT LOHNA

1. Thawmhnaw inang tlang (common school uniform)-ah chuan, miin naupang sikul tlan bo a hmuh pawhin tu/eng sikul naupang nge tih atan hriat hran thuai a harsa deuh vang!

2. Tunlai chhanah zirlaite’n mobile leh computer internet (social media) hmangin hmun/ram danga thil chi hrang hrang mawi tak tak an hmuh theih avangin thawmhnaw inang tlang hian hun reiah naupangteah an school uniform ninna a siamsak thei mai thei. Mahse, hrilhfiah ṭhat chuan hetiang hi chu awm lo deuhthaw thei a ni ta ve ang.

3. Annual sports leh sikul dang naupangte nena thil tih ho nikhuaah, thawmhnaw hran (uncommon uniform) an hak chuan mahni sikul naupangte kilkawi a awlsam deuh zawk mai thei.

KHAI KHÂWMNA

Academic session atan January-December ni se, sikul hrang hrang naupangte'n uniform inang tlang ha bawk se tih hi kan thutlukna a ni e.

-Dr J.T. Vanlalngheta, Zonuam, Aizawl