Written by
Vanlalhruaii
Mizo mipate u, in thi zel dawn em ni?
"Kan thu lova, k/an duh vanga thi kan ni bik lo" tiin min hnial tum su...
Mizoram synod khawmpui statistic-ah hian kum khata mipa piang zat hi hmeichhia aiin 509 in an tam a, chutih laiin mipa hi hmeichhia aiin 837 ngawt in an thi tam a. Hetianga mipate thih chiam chiamna hi tih tawp vat a nih loh chuan Mizorama Mizote hnam anga kan dinchhuah zelna tur kawng a bo ṭan ta. Heti chung hian ram leh hnam dinchhuahna tura hmeichhe pawimawhna kan au puia, a dik khawp mai.
"Hmeichhiate leh mipate hi ram leh hnam dinchhuah nan kan pawimawh dan a in chen reng a" ti ila mipa tam takin an helh nghal ang. Chuvangin, patriarchal society kan nih avangin leh chi leh kuang inchhuinaa mipa lam zel hmang kan nih avangin, hmeichhiate aiin mipate an pawimawh zawk fe ti ila, za a za in kan sawi dik ang. Hetiang hi kan nihna a nih avangin hetia mipate in thi chiam chiam hi thil pawi tawp khawk a ni.
"Mipate chu an thih tam avangin kan dem ngawt tur a ni lo" tia ṭan khawh thei kan ni em? Thihna hi cancer te, TB te, kawṭhalo te ni ta se chuan thudang a ni. Mahse 'eng vanga thi tam viau nge an nih'? tih kan chhui neuh neuh chuan an thih chhan hi sim san theih leh pumpelh theih a ni. Nun thlahdah avanga thihna hi min chimtu a nih avangin, mipate hian thi lo tura ṭan in lak a ngai a ni. Chu nun thlahdahna chu HIV AIDS vei tamah leh ruihhlo chi hrang hrang vanga thihnaah a zep rual loh leh thup theih rual lohvin a lo lang chhuak ta a nih hi.
Ram leh hnam kan ti a, kan sawi a, kan tlachhia a, dem tur kan zawng a, hmeichhia hnam dang neite kan dem a, kan hnam aṭanga paihchhuah hial kan duh a. A ṭha vek e, ṭhahnem kan ngai em atin a ni. Mahse, chi thlahtu tur leh hnam nihna vawng nungtu tur mipate in thih zel si chuan engtinnge he hnam hi a kal zel ang?
Thihna leh boralna kawng ata hi lo chhuak ula, rei tak dam turin inbuatsaih ta che ule. Zu leh ruihtheih thil, sex leh nawmsipbawlna tel lo hian hringnun hi a kal thei a, hringnun hian awmzia a nei a nia. Van dumpawl leh chhum var leng delh te, hla taka tlang rawng chi hrang hrang indawt te, thlifim thaw heuh heuh leh thingkung hring dap te, zing ni chhuak leh tlai ni tla mawi tak mai te, zana vana arsi leh thla eng te, thla mang laia zan thim hmuk mai leh nipui sensa vawl vawl te, fur ruahtui sur leh thlasik khawvawt te, leilung inherin thil a herchhuahpui zawng zawngte hian hringfate tan malsawmna a her chhuahpui ṭhin a. Malsawmna chhiar thei lek lova bawm buaitu che u hi in tlansan a hun ta takzet mai.
Tisa châkna hi mihring tichaktu aiin tichak lotu leh tiboraltu a ni zawk ṭhin a ni tih chu mi chi hrang hrang hrehawm tuar mekte leh boral tawh te, boral mekte nuna in hmuh hi duhtawk mai ula, mahni a dai chhuah ve vek kher hi chu tum tawh lo mai teh u. Ruihhlo leh zu hian malsawmna a thlen lo tih pawh hi tu hrilh mah in ngai lova. Pa takin, 'puanven sawi chhingin' tia an sawi ṭhin ang khan, in tum ti ruhin hma lam pan turin ṭan la ula, nangmahniah ram leh hnam dinchhuahna a awm a ni tih hriain nung turin ṭan la sauh sauh teh u. Nasa takin dam chhan lawmman hlu tak tak in la dawng dawn asin.
Zu ruih bansanin, heroin hman ruk bansanin, dik lo taka sex hman tlansanin, hlimhlawp bawlna hmun aṭanga lo chhuakin, mi ropui in nihna tur kawng hi rawn dai ṭan zawk rawh ule. Nuam emaw in tihna hmuna in tawn aia hlimna leh lawmna nasa khan a hmuak che u a, chu chu thlir chung 'boring hmel' lifestyle chhunga malsawmna inthukru chhir chhuak thei turin lo ding chhuak ula, nunna kawng hi lo zawh zawk rawh ule.
- Vanlalhruaii