Written by
- T. Lalnunsiama
Selrunpui

Aizawl khawpui extension

Tuna kan dinhmun

Kan khawsak a changkang zel a, kawng tam takah hma kan sawn ang bawkin lirthei neih changkanna lamah pawh kan chîm chin a sang sâwt hle mai a, kan khawpui tâwt tak karah hian lirthei lah a pung chak. Kan car man to tak tak leh nalh tak tak te, kan super bike changkang eltiangte hi mi fate’n an kawtthlera 100 km/hr vela mi rama an khalh ṭhin laiin, keini erawh chuan satel speed-in chung car man to leh super bike te chu kan Aizawl khawlai dungah kan khalh ṭhin!

Kan lirthei neih ve chhunte intlan chhâwk a ngai a, traffic jam tihziaawm nan, tiin kan sawrkar chuan kawng dang dap tum hauh lovin lirthei intlan chhâwk hmangin ṭhangkhat lian dawn min han bâwl kual a. Traffic jam a ziaawm chu sawi loh, lirthei a pung tual tual a, ke pali nei lirthei nei tam takte chuan kan lirtheite khawpui chhungah kan hawl chhuak ngam meuh tawh lo a, traffic jam a nasat piah lamah, lirthei hûnna tur hmun awm hek lo. Ruahsur hnuaiah pawh ke pali nei hawl chhuak ngam lovin rain coat nen kan inkhalh chhuak ta hram hram lawi si a.

Bawngkawn aṭanga Treasury Square thleng turin peak hour-ah chuan darkar khat dawn hun hman a ngai a, traffic jam avanga kan sum leh pai, eizawnna, pisa hnathawh, mipui vantlang nunphung kawng hranga hranga harsatna kan neih hi a man a tam hle ang. He kan boruak rit tak mai hian kan hriat loh laiin kan rilru leh ngaithuahna (mental & psychology) min nghawng nasa hlein a rinawm bawk. Jail lianpuiah kan tâng tihna a ni ber mai. Tuna lirthei intlak chhâwk hi a ‘damdawi’ a ni lo a, hun rei lo tê atana nachhawkna chauh a ni. A damdawi tak tak hi kan sawrkar hian tun thlengin a la duang lo ni pawhin a lang.

Engtin nge kan harsatna hi sutkian a nih ang?

Sawrkar pisa lian leh pawimawh hi hmun thumah kan ṭhen ang a, chung pisate chu Aizawl chhehvel hmun thumah kan sawn darh ang a, chung pisa pathumte chu inkalpawhna kawngpui (ring road/triangular road) hmangin kan thlun zawm ang.

Pisa no. 1: Pisa no. 1 chu Sihhmui/Lengpui/Sairang area-ah kan dah ang.

Pisa no. 2: Sihhmui/Sairang – Seling kawngpui (leiverh) sial tura hmalak mek a ni a, chu kawngpui chu ring/triangular road atana ringin, Seling ramah Pisa no. 2 kan dah ang.

Pisa no. 3: Seling to Lunglei road highway hi ring/triangular road atana hmang ṭangkai thei turin ruahmanna kan siam ang a, Pisa no. 1 aṭang hian Aizawl By-Pass road (Lunglei) ruahman mek a awm a, chu chu ring/triangular road atan kan ring nghal ang. Chu Lunglei road (thar) leh Seling to Lunglei road insuih finna turin Khumtung – Muallungthu kawng kan zauh belh bawk ang a, Pisa no. 3 chu Muallungthu leh a chhehvel tlangdung ram rem laiah kan dah ang.

Engtin zel nge ni ang?

Pisa no. 1, 2 & 3 te chu kawngpui thar sial belh vak lovin kawngpui awm sa leh ruahmanna kal mek ringin triangular/ring road hmangin kan inpawhtir vek dawn tihna a ni ang a. Chung Pisa no. 1, 2, & 3-ah te chuan residential quarters lian thei ang berin kan siam ang a, sawrkar hnathawk, quarters-a awm duhte tan nuam leh hahdam taka awm theih a ni ang a, kan pisa kalphung pawh chak leh felfai (more efficiency)-in a kal thei ang. Tin, sawrkar laipui hian India hmarchhak kawtchhuah turin a sawngbawl mek a, Mizoram hi hmun pawimawh a nih chhoh zel tak avangin, kan state capital cheibawlna tur sum hi a ren vak lo turah ngai ila, ruahmanna a ṭhat phawt chuan khawpui zauh belhna tur atana kan mamawh hi min pek phal ngei a beiseiawm tlat a ni.

Eng hamṭhatna nge kan neih ang?

• Kan lirthei–bus, taxi, etc te hian ni tin hmun hrang hrang an pan darh sung sung tawh ang a, traffic jam kan hre tawh lo ang.

• Zemabawk leh Kulikawn inkara kan inhnawh khawm vak hi automatic-in ṭhen darh kan ni ang.

• Chutiang thil chu MLA term hnih chhunga zawh fel vek theih a ni.

• He capital extension hian kum 100 chhung chu min daih ang a, kum za dang atan chuan tuna kan kalphung ang hian ṭhangtharte’n outer ring road an siam ve leh mai ang.

• Chu chauh chu kan damdawi awmchhun a ni ta a. Lirthei intlak chhâwk emaw, khawpui chhung lei verh emaw, rope-way emaw, Peace City project emaw te hi a solution tak tak a tling lo.

Peace City?

Ministry tharah Peace City tih kan sawi ri a; tarlan dan chuan chhungkaw nuai sawm chen theihna tur niin a zau zawng pawh 108 sq. km a ni. Project siam nan cheng vaibelchhe sawm zet kan nei tawh ni pawha tarlan a ni. Hetiang ngaihtuahna hi a ṭha hle mai a, Mizoram khawpui lian khawi lai pawh hi pêm khawmna tlaka kan siam theih chuan ‘urbanisation’ harsatna hi zawi zawiin kan la kalsan thei ang.

Amaherawhchu, Aizawl khawpui tâwt tiziaawm hawk thei tura Aizawl aṭanga Thenzawl khawpuia chhungkaw nuai khat chu sawi loh, sing khat pêm phei theih hun turte hi khua rei nghah thil a la ni thei a, kan lirthei ding khawm luih luih zaa sawm tal Thenzawl lama dah phei theih hun tur pawh ṭhangkhat lian tam a nih a la ngai mai thei e. Sawrkar pisa lian leh pawimawhte sawn phei ta ila, Aizawl khawpui nena kan inkar hi km. 100 vel zet a nih lawi si avang hian kan nunphung a chawh buai hun chhung tur a rei viau thei bawk. He Peace City project hi a ṭha lo tihna ni hauh lovin, kan tun dinhmun enin, hei aia ngaih pawimawh tur hi a awm niin a hriat tlat a ni.

Thu nawi dang

Assam Rifles chhuansan ram cheibâwl zuina tura dan kan neih mek The Mizoram (Restriction on use of Transferred Land) Act, 2002 pawh hi siam rem leh ennawn ngaite a awm niin a lang a. A chhunga in ruak enkawl leh venhim kawngah felfai zawka ruahmanna a awm a ṭul. Tin, lamlian sir lung rem kotlanga Japan hlo leh hnim lawr ta fur te hi AMC-in nge, UDPA lam zawkin sâm fai dawn, tih te hi kan ngaihtuah vat a ngai hle mai.

Tin, kan kawngpui dunga fûr tuihâwk luan liam ngaihna hre lova tling khawm ringawt ṭhin pawh hi kan chinfel ran a ṭha hle mai. Vanapa Hall kawt leh Mahatma Gandhi lim bula tui tling ziah hi fûr khat chhunga lei chhunga lut turte hi a tam tham dawn asin! Venghlui lei chê nen hian inkaihhnawihna a awm lo ang tih a sawi theih hauh loh. Kawngpui dung hmun danga tling khawm ṭhinte hi kan vei zual a ṭul hle.

Hnukharna

Engpawhnise, kan sawrkar hian Thenzawla khawpui din nana project siam nan ringawta cheng vaibelchhe sawm zeta tam a sawi chhuak thei a nih chuan, Aizawl extension tura ka rawn rawtna hi chu awlsam taka sum sawi chhuak thei tur chu kan ni reng mai. Kan khawpui leh mipuite hian tun hunah hian eng nge kan mamawh tih ngun taka ngaihtuah chungin, Aizawl khawpui hi mut mawh hnâr mawha kan neih a ṭul ta takzet e.

- T. Lalnunsiama, Selrunpui