Sikul kai dan leh uniform chungchanga inrawnkhawmna
Ni 7.7.2025 khan sikul ṭan hun leh sikul calendar leh sawrkar sikulte uniform inang hman chungchanga mipuite nena sawihona chu School Education Directorate Conference hall-ah, School Education Director chairman-na hnuaia neih a ni. A hmain hemi chungchanga ngaihdan leh rawtna neite tan ziak leh pdf-a thawh theih a nih thu an lo puangzar tawh a, ziaka thehluttute chu sawihonaa tel tura sawm an nih angin, kei pawh pdf leh ziaka ka thehluh ve avangin he sawihonaah hian phone-a min rawn sawm nawn leh angin ka tel ve a ni. Mahse, chawhnu lamah thu ka sawi ve ang ka tih laiin, thil dangah rokhawlhna ka neih tak avangin ka tel tluan thei ta lo a. Nimahsela, eng eng emaw ngaihdan chu min neihtir hman tho e.
Hetiang thil pawimawh lutuk, ram pum leh chhung tin, mi hausa aṭanga rethei ber thlenga nghawng nghal thei thila mipui râwn nachang an hria hi sawrkar leh department an fakawm hle mai. Chairman pawhin, "Hetiang hi department dangin an tih awm kan la hre ngai lo ve" a tih hi a dik a ni. An fakawm tak zet.
Tun hma lam khan sikul ṭan hun chungchangah hian thu ka lo sawi ve nual tawh ṭhin a. Kum 2015-a sikul ṭan hun tihhma, zing dar 8:00-a sawn hma kha traffic jam tihziaawmna tura tih ni mah se, a lo chhuahna bul tak chu, naupang nunchang leh kan khawtlang nunphung, society living standard siamṭhat nana Education department hmalakna hmasa zawk niin department lam chuan an sawi a ni. Mahse, khatih hun lai kha traffic jam chungchang kan buaipui thar nasat lai leh a tihziaawm dan tur kan zawn nasat lai a ni a, kha sikul ṭan hma pawh kha traffic jam tihziaawm nana tih a lo ni ta a ni. Transport department leh Lengzem magazine ṭangkawpin traffic jam tihziaawm dan tur chungchang inziahsiak an buatsaihah pawh kei pawhin a hmingin lawmman chhetê ka dawng ve nghe nghe.
Kha sikul ṭan hma kha a ṭha em em a, mahse, sawiseltu an awm tho a. Sawrkarin ṭan hma tur a puan hmain zirtirtu pawl hrang hrang – primary school, middle school, high school leh higher secondary school zirtirtu aiawh–MPTA, MSTA, MISSTA leh HISSLAM te April ni 8, 2015-a School Education Directorate Conference hall-a inkhawm pawhin, 'Sawrkarin sikul ṭan hma tur a tih hi a theih chin china tihhlawhtlin ṭha kan ti a. Zirlaite’n ṭha taka lehkha an zir theih nan zirlai nu leh pa leh zirlai pawlte pawhin harsatna siam lo turin kan ngen e' tih thu an chhuah nghe nghe a ni.
Zing dar 8-a sikul ṭan chu sawiseltu an awm chho zel a, a bik takin nuho zing tho hma peih loho an ni lehzual. Naupang thil ei hmatir lutuk an pumin a ngeih lo, tih vel chu an chhuanlam a ni. MLA inthlan dawn hnaih phei chuan an bengchheng lehzual a, khatih laia opposition-ho lah chuan vote zawnna remchangah lain, an manifesto-ah an hmang ta hmiah mai si. An tling zui ta bawk a ni.
Sikul ṭan tlai chu an ti leh dawn ngeiin a lang a, sikul ṭan tlai tum chu chanchinbu lama na taka sawisel hmasa bertu pawh niin ka inhria. January 10, 2019 Vanglaini-ah a awm kha. Pu PL Liandinga pawh ṭan tlai duh loin a ṭang nasa khawp mai. Sikul ṭan hma chu chhung tin tan a ṭha a, hriselna leh hmasawnna a ni a, economic takin a ṭha a, kan hlim phah bawk a. Zawi zawiin kan ram hian a ṭhatpui dawn a ni tih te, chhung tin pawhin kan ni tin hun hman dan, routine kan siamrem chhoin, kan thiam mek a ni tih te, vote duh vang mai maia hetiang thil pawi tur hi hman loh tur tihte leh, hetiang thil lian tham leh pawimawh lutuk, chhung tin nghawng nghal thei thilah chuan zau zawka inrawnkhawm te, mipui ngaihdante pawh lak ṭhin tur a ni, tihte ka ziak a ni. Mahse, April ni 7, 2019-a Mizoram Gov't Teacher Federation-in Dawrpui sikula inkhawm an neiha khuallian, khatih laia Education Minister chuan sikul tan ṭun tihtlai a nih tur chu a puang ta tho a ni.
MZP lamin chumi ni la la chuan Minister chu an hmu nghal a, tun hma anga sikul ṭan tlai a, bân tlai, zing dar 9:30-a ṭan a, tlai dar 4:00-a bân chu an duh loh thu leh, a tlai berah zing dar 8:30 emaw, dar 9:00 emawa ṭan an duh thu an thlen a ni. Tichuan, vawiin thlengin zing dar 9:00-a ṭan chu kan hmang ta zel a nih hi. Tlema ṭan hma leh tlai deuh sikul pawh an awm tho mai thei.
Tichuan, tunah chuan, sikul kai dan vel leh uniform chungchang hi tihdanglam ṭha kan ti em, engtia tihdanglam nge ṭha kan tih, tih chungchangah tun ZPM sawrkar chuan mipui râwn nachang a hre ta a. Mahse, 7.7.2025-a vantlang inrawnkhawmna 'Public Consultation Meeting' tih hming an puttir kha a public tawk lo deuhin ka hria a ni. A hmain a duh duhin ziak leh pdf-a thlen theih tih chu chanchinbu leh TV lamah an lo puangzar tawh tho nâ a, inkhawmnaah khan a tak taka naupang sikul kal vel buaipuitute leh sikul kai dan leh zirna lam ngaihventu mipui nawlpui an kal tam tawk lo ka ti deuh a ni. A kal tam zawk kha department lamin an sawm, zirtirtu pawl aiawh hrang hrang te, education kaihnawih sawrkar mi leh department lam te, NGO hrang hrang an sawm te kha ni maiin ka hria. Mi satliah chu keimah bak chu pahnih khat bak an nih hmel loh ka ti; kei lah ka awm tluan si lo.
Mahse, ka awm chhunga thusawi hrang hrang ka ngaihthlak aṭang chuan, zirtirtu pawl lam chuan zirna lam chungchangah mipui râwn a ṭul lo, Education department rin tawk lohna a ni, deparment tihmualphona a ni, tih lamte chu an sawi ring hle a. Mipui satliah lam aṭanga sawitu pakhat thung chuan, 'Heti khawpa kan ram sikul zirna chhe lutuk, kan rama topper pawh India ram puma hniam lutuk chu sawi loh, north east-ah pawh a hniam ber pawl kan ni chunga mipui râwn a ngai lo, kan la ti duh ang maw,' a ti ve thung.
Tin, sikul zirtirtu pawl lam chuan sawrkar sikula uniform inang neih chu an lo duh lo ṭheuh a, uniform hran neih chu an sikul ṭheuh hriat hran theihna, chhinchhiahna, sikul identity atan a ṭha tih lam an sawi a ni. An sawi dan kalhmangah an duh ang taka uniform ruahman an duh niin a lang. Zirtirtu lam aṭanga sawitu zinga pakhat chauhin common uniform neih chu ṭha a ti niin ka hria. Mipui lam aṭanga sawitu pakhat chuan, intluktlan kan duh kan ti a, intluktlan chu kan duh leh si lo a ni maw, uniform man to te hi kan tlin vek lo. Mizoram pum leh khaw hrang hrang dinhmun ngaihtuah a, chhung tin khawsak dan chhûta uniform inang neih a ṭhat thu a sawi ve thung.
Tin, zirtirtu lam aṭanga tam zawk chuan kum khata sikul luh hun chhung, sikul calendar hi calender year, Jannuary aṭanga December ni se an duh niin a lang. Mahse, education lam kaihhnawih department leh mi ṭhenkhat chuan tuna kan kal dan, India ram nâwlpui kal dan mil leh, sawrkar kum kal dan nena inmil, financial year April-March hi a ṭha an ti. Mipui lam aṭanga sawitu pakhat chuan January-December chu zirturtute’n anmahni nawmsak dan tur an duh vang a ni lo maw, a ti ve thung. Sikul timing, sikul ṭan hun sawi honaah ka tel hman ta lo.
Engpawhnise, Chairman-in he inrawnkhawmna hi thutlukna siamna tur a la ni lo va, ziaka thehluhte nen leh mi dang râwn chung zela la ngaihtuah tur a ni e, a tih angin, ka rawtna tawitê leh mâwltê ziaka ka thehluh chu ka'n tarlang tel law law ang e.
1. Sikul ṭan hun hi zing dar 8:30 ni vek se. Naupang hruai turte chu dar 7:30 leh 8:00 inkarah an chhuah a ngai a, traffic jam a ziaawm phah bakah, office leh hna dang thawk leh duh tan inbuatsaih lehna hun a awm a ni. He ka rawtna, zing dar 8:30-a sikul ṭan hi tu tan pawh hma lutuk lo, tlai lutuk lo, inbuatsaih hman vek, kan vai atana ṭha niin ka ring.
2. Sikul calendar chungchangah chuan, zir chianna thûk leh thiamna engmah ka nei lo va, mahse, kum tam tak chhung mâwl taka ka lo chhût ve dan chuan, sikul kum tawp promotion exam chawlh hi May thla bul aṭanga a rem loh pawhin, May ni 10 aṭanga June ni 20 inkar, 10th. May–20th. June hi ni thei se. A bak chu siam rem dan an thiam tawh mai ang. A chhan chu, May thla chawhma lam aṭang hian mumal lo taka ruahpui leh thlipui, ṭo thli, ṭo haw thawh thut thut hun lai a nih kum tin ṭhin vang a ni. Tin, hemi hun chhung hian leimin a tam em em bawk. Naupang an ngaihtuahawmin an khawngaihthlak em em a ni. June thla tawp lam aṭang chuan thlipui na lutuk a awm tawh lo va, ruah sur dan pawh a nêmin a mumal deuh tawh a ni. Sikul uniform inang chungchang chu sawi tur ka hre lo.
Khing ka rawtna mâwl tê tête khi hlawhtling lo pawh ni se la, tun ṭum chu sikul chungchanga sawrkarin mipui a râwn avang leh, kei tehlul ka tel ve phak avang hian ka lawm tho e.
- K. Hmingthankaia