KALPHUNG THAR MAK: Chhiah âwl zawnga contract inthawhtirna!
Assembly House tihmuhnawm em em ṭhintu, Finance chungchang bikah phei chuan a thu sawi leh a hriatna tluka ngaihnawm leh bengvarthlak thu sawitu dang pakhatmah awm lo, tuna kan Finance Minister leh Chief Minister ni kawp Pu Lalduhoma hian kalphung thar mak tak a kalpui mek a nih hi!
State sawrkar sum hmuhna lian ber Goods and Services Tax (GST) a sum lut lo zawng hlirin Pu Duha hian hmasawnna hna a thawhtir tlat mai hi a mak thlawt a ni! Sum inremchem sawi uar em em si hian eng vangin nge chhiah kaltlanga sum hmu lêt lo zawng hlira hna (contract) a pêk chhuak tak mai? Hei vang hian Sawrkar laipuia chhiah kan pêk tur a tlem phah hle. Central GST aṭanga kan sum hmuh a tlem phah vek bawk!
Kum kal laiah Sawkar laipui khuan CGST aṭangin Rs 1,73,030 crore zet a pe chhuak a, chu chu state lamin kan insem ta a. Mizoramin he sum aṭanga a hmuh ve zawng chu crore 865.15 chauh a ni. Keini aiin Goa leh Sikkim chauhin an hmu tlem ta a nih hi! Bihar, Maharashtra, Rajasthan, Uttar Pradesh leh West Bengal te chuan cheng vaibelchhe sing chuang an dawng asin!
Keini ve chuan cheng vaibelchhe 800 chuang lek kan dawng a! Tripura chuan cheng vaibelchhe 1,225.04 an dawng asin! Meghalaya, Assam, Arunachal Pradesh, Manipur te chuan vaibelchhe sang chuang vek an dawng bawk! Eng vang nge kan tih chuan, CGST lama chhun luh tur pawisa kan nei tlem bik tihna a ni mai.
Pu Duha sawrkar lah chuan GST lama sum lut tlem thei ang ber tur ni awm takin hmasawnna hna (contract) a la sem sawm zui leh ta nghal a! Kalphung thar mak tak a ni. Pu Duha sawrkar hian contract hna zawng zawng tih theih tur chu contractor hminga pe chhuak ve lovin, departmental work anga kaltirin, cheng nuai 20 aia tlemin a sem sawm a!
An duhsak zawng apiangte hnenah contract hna an pe ta mawlh mawlh mai. Heng mite hian work supervisor hming invuaha hna thawkin, an hna chu department hna ang hlirin a kal ta a. Chuvang tak chuan GST pêk a ngai ve ta lo a ni. He kalphung thar hi a mak tak zet a ni! Sawrkar dang hnuaiah chuan contractor-te'n an contract hnathawh kaltlangin state sawrkarah GST an chhung lut zel a, sawrkar sum hmuh a lo tam ve phah ta a ni.
Hei bakah hian Pu Duha minister rualte hi sum thawk chhuak lo zawng hlirin an khawsa emaw tih mai tur a ni bawk. Tun hma angin budget pawn aṭang sum hlawm lian lo kal a awm ta meuh lo. Chuvang tak chuan department changtu minister rualte an pawimawh ta a ni. Anni hian project lian siamin Central lamah theh luta chak taka bawhzui a ngai ta a. Mahse, chutiang zawnga chak taka hma latu Pu Duha hian minister a nei ta miah lo emaw tih mai tur zu nia!
State budget aṭang hian 80% dáwn chu sawrkar hnathawkte hlawhah leh inenkawlnaah a kal a. Budget aṭanga 20% pawh tling ṭhaṭhum lo kha hmasawnna hna thawhna tur a awm ta chauh a ni. Mahse, he hmasawnna hna (contract) lah chu GST lama pêk ngai lo zawng hlirin Pu Duha hian ro a rêl si a nih hi. Chu achhapah sumdawng zingah zingah GST âwl ru an tam em em leh ta zel a. Chhiah âwl ru tam takte hi state GST buaipuitu Taxation department lam hian zawn chhuah tumna pawh an nei lo niin a lang leh zel a ni.
ZPM kalphung thar an tih hi kalphung thar dik tak, a ang rêng la awm lo a lo ni rêng a! Finance thiam em ema ngaih CM Pu Duha hnuaiah hian chhiah kan hmuhna lian ber chu Mizo sumdawngte ni lovin, National Highway Infrastructure Development Corporation (NHIDCL) an han ni ta a. He Corporation hi awm lo phei se chuan chhiah vaiblechhe tela pe tur kan ramah tu mah kan nei lo! Kan sumdawngte hian nuai bi, sing bi leh sang bi bak chhiah an pe thei lo.
Heng zawng zawng hi Pu Duha hian a hre ngei ang. Mahse, state GST-a chhiah chhûn luh tam dan ngaihtuah aiin duhsak zawngte vulh a thlang zawk a! A tuartu chu mipuite bawk kan ni leh ta a nih hi. MNF leh Congress aia danglamna an neihte hi an tê thamin kan ram nghawng danglam lawih khawp kal phung thar engmah hmuh tur ka nei lo! Chutih rualin, kut hnathawktute tana an thiltih erawh a ropui thlawt e!
- Lalremliana Pachuau