Ibramhim Traore
Africa ram rethei leh fahrah tak mai, France colonial rule ang maia awm, a ram hruaitute khawthlang ram sum leh thamnaa intihausa mi tlemtête nuam tawlna ram, mipui vantlang retheih em emna ram ni si Burkina Faso ṭhalaite’n an âtchilh mek Ibrahim Traore chanchin hi tunlaiah mi tak tak zingah a lar viau mai. Mahni thawh chhuah ni lova inchei vak vak, hringnun a lêr aṭanga ṭhuai ṭhinte zingah erawh hriat a hlawh vak lo mai thei e.
He hruaitu duhawm leh chak, rilru ropui zet mai hi March 4, 1988-ah khan Burkina Faso rama Mouhoun Province-a Bondokuy hmunah a piang a. Kum 2009-ah sipaiah lutin, Georges Namoano Millitary Accademy-ah a kal a, Morocco-ah anti-aircraft training a kal leh bawk. Heng training-te a zawh hnu hian Burkina Faso hmar lam bial Kaya Unit-ah sipaiin a awm a; kum 2014-ah lieutenant-ah kai sangin, MINUSMA a zawm a, Mali ramah UN Peacekeeping Force-in a kal a. An rama a kir leh hnu kum 2020-ah captain-ah a kai sang leh a ni. Heta ṭang hian an ram politics ṭha lo leh buaina hmachhawn dana inrelbawlna fel lote chu ṭha a tih loh thu a aupui ṭan a; sipaite beidawnna leh an ram inrelbawl dan fel lo te chu a vei hle.
Amah hi politics ngaihven tak, an hnam Burkinabe vei em emtu, nationalist tak a ni. An ram rorelna fel lo lutuk, terrorism leh corruption nasa em em maite chuan a thinlung a tinâ a, chu veina avang chuan kum 2022 September thlaah an ram rorelna chu President Paul Henri Sandaogo Damba hnen ata chhuhsakin, amah chu Burkina Faso President-ah a inpuang ta a ni.
Amah hi thusawi thiam tak a nih avang leh a thusawi anga awm mi a nih bawk avangin mipui pawhin an thlawp hle a. African mihangte en hniamna leh Africa ram hausakna khawthlang ramte’n an têl hem hem mai chu a ngaithei lo hle a. Sorkarna a laka a tih hmasak zingah pawh an rama France 24 News channel tihtawp te a ni.
Khawthlang hovin an ram hausakna za zela 90 deuhthaw an la ṭhin nia a hriat thu te, a ram neitu zawkin za zela 10 bak an chan loh thute mipui zinga a han sawi chuan, ṭhalaite thinlung a chawk tho va, a ât hian an â bulh a ni ber. Ram rethei zawkte leilung hausakna chhuhsak a, retheia siam tê tê a, a mawikhaia ṭanpuina (aids) ka pe e tih ching khawthlang ramte chu a tenin a ten a ni ber. Chuvang chuan, Europe ramte leh, France ram ngei pawh chu kawmserhin Russia lam a hawi ta hmiah mai a ni.
Heti lam, geopolitics lama a thlir dan ngaihnawm tak hi sawi tur tam tak a awm ang. India ram hruaitu hmasa te, tun thleng pawhin khawthlangho ruihna nova an lo rui ve miah lo hi thil lawmawm tak a ni.
Ibrahim Traore hian rorelna a chan hnuah President hlawh pawh la duh lovin, sipai captain a nihnaa a hlawh pangngai chu a la zawk nia sawi a ni. An ram mipuite chu hnathawh a zirtir a, an ram leilung hausakna chu anmahni kut ngeia hai chhuak turin a fuih a. Consumer rilru paih a, producer rilru pu turin a mite a zirtir a, amahin hma a hruai ṭhin. Thlaler vaivuta sen vul mai an ram kawngpuite chu anmahni thawhrimna ngeiin a lo dum ve ṭan a; an khawpui ber Ouadadougou kawtthlerte chu a lo hnûmin, a lo mâm ta zui mai.
Niger, Mali leh Burkina Faso thawhhona pawl ‘Sahel’ ah pawh a khaipa ni chhovin, thawhhona a tichak hle a; Europe leh khawthlang ramte’n an nawm an mâka Africa ram leilung hausakna rût hem hem maite chu tireh a, Africa ram intodelha siam turin hma an la a. An ram thil siam chhuah tihpun dan nasa takin a dap a, car te pawh mi siamsa leitu ni ringawt lovin, a siam chhuaktu ram nih a tum tlat a, a hlawhtlinna pawh an hmu ṭan mek a ni.
A chanchin hi he laiah hian sawi sen a ni lo vang, a thusawi ngaihnawm tak takte hi a chanchin kharna lam a ṭhat chuan lehkhabu ropui takah a la chuang ngeiin a rinawm. Amaherawhchu, anni ang ho chawimawi hi fimkhur a ngai viau mai. Libya hruaitu Mammuar Gadaffi pawh kha a tirah chuan Traore te ang thova ram leh hnam vei em em, an ram tana thil ṭha duhtu hruaitu ropui a ni a. Thuneihna hian mihring hi a tichhe thei khawp mai a, Ibrahim Traore pawh hi eng tin nge a nih zel ang tih chu sawi thiam a har rih viau mai.
Eng pawh ni se, a chanchin aṭang hian Mizote hian kan rilru puthmang thlak danglam ngai leh, kan direction thlak danglam ngai thil tam tak kan hmu theiin a rinawm. Thil leitu (consumer) ringawt ni lo va, siam chhuaktu (producer) han tih lai te pawh hi kan tan lesson pawimawh tak a ni ngei ang.
Kan hruaitute’n thu ṭha tak tak an han sawi a, kan mithiamte’n thil ropui tak tak an han sawi a. Kan NGO-te’n kan hnam ropuizia leh sanzia te, sakhaw lam hruaitute’n Kristiannain kan hnam a tihhmasawnzia, hnam dangte’n min tluk lohzia te han sawi bawk ṭhinin, thawkkhat chu kan lu han chawi sang viau ṭhin mah ila, kan rama thil siam chhuah leh thar chhuah (product) sawi tur mumal kan neih loh avangin kan tlâwm rawih rawih ni a lo thleng leh ṭhin. Thar chhuaktu leh siam chhuaktu tak takte’n kan hotute thusawite an duh leh an rawn diktir a, an duh leh dâwtah an rawn chantir leh mai ṭhin a nih hi!
Ibrahim Traore ang thinlung pu hi tun huna kan hruaitu mamawh an nih hmel viau mai!
- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pu)