INNER LINE PERMIT NEI LOTE VEN DAN

Khawvel a changkang zel a, hmâna thil awm ngai lo kha vawiinah chuan a awmin a thleng ta zel mai. India rama state kilkhawr leh tlawhpawh harsatna hmunah kan awm a, Sap hovin min ṭînsan dawn khan a bik taka humhalh ngai khawpa hnam hnufual kan ni a. Hnam dangte’n min chîm ral mai loh nan min humhalhna dan, The Bengal Eastern Frontier Regulation 1873, (Inner Line Regulation Act) min siamsak a ni. He dan hi tun thlengin a la nung reng a, Inner Line Permit (ILP) nei lo tan India mi pawh ni se, tribal ni ve lo tan tlawh phal kan ni lo. Tribal ni ve lo tan sumdawn leh in hmun lo ram neih a thiang lo va, sawrkar hnathawk tan chauh lo chuan ILP nei lote’n min la tlawh thiang lo a ni. Keini Mizote erawh chu India ram khawi hmunah pawh kan zinin kan cheng thei thung a, kan nihlawh hle a ni.

Tun hnaiah rêl (train) a lo luh dawn tak avangin pawl hrang hrangin sawrkar chu khauh zawka ILP kengkawh tura an duh thu an thlen a nih kha. Hei hi thil ṭul leh pawimawh tak a ni a, kan sawrkar pawhin ruahmanna a siam ngei turah ngai ila. Mipui leh pawl hrang hrangte pawhin theihtawpa sawrkar kan ṭanpui loh chuan sawrkar chakna ngawta vên sen a ni lo ang. Kan rama hnam dang (vai) tamna chhanah hian mipui hian mawh kan phur thui hle a, kan inenfiah a ṭul awm e. ILP hmanga Vai kan chhawrte hi kan hman zawh veleh thuneitute hnena report leh lovin mi dang kan hlan chhawng ṭhin a, permit lovin an châmbâng ta ṭhin a ni.

Hnam dang in luahtir chungchangah pawh hian ILP nei chauh hi in luahtir tur tih thupek awm se, chu chu in neitute mawhphurhnaah dah ni bawk se; ILP nei lote’n awm rengna tur an nei lo vang.

Mizo dawr ang taka lang, regular taka dawr nghaktu Vai ni si, pawisa engkim anmahnia khawih ṭhinte hi kan ngah ta hle niin a lang. A hming putu Mizo ṭhenkhat hi chu an sumdawnna chanchin zawh dâwl lo fe fe an tamin a rinawm! A hlâwkna (commission) chauh dawng a, a sumdawnna tak tak Vai kuta dah Mizo hi eng emaw zat an awm tih hi Vai dawr nghak tam dan aṭang hian a chiang a ni. MZP pawhin hetianga Vai sumdawnpui Mizote hi zawn chhuah an tum thu chanchin tharah kan ngaithla a nih kha. Mizo dawrkaite pawh hi kan hnam tana him lo thei sumdawnna laka an fimkhur a pawimawh hle a ni. Dik lo taka hnam dang sumdawnpui dap chhuaka thuneitute finchhuah tur hian dawrkai inzawm khawm pawl MIMA hi an ṭangkai thei hlein a rinawm. MIMA member-te tluka Mizo dawrkaite hre chiang tur an awmin a rinawm loh a ni.

Khawpui pawn lama leilet siam Vai ho, Kolasib leh Mamit district-a mi angte khu ILP nei vek ni tak ang maw le; chhungkuaa awm chilh pawh an awm nual lehnghal a. Kan ram chhunga leilet pawh Vai kan siamtir zel si a, hna thawh tur a vâng kan ti leh bawk si hi hriat thiam a har deuh ṭhin.

Aizawl khawpuiah ngawt pawh hian kut hna thawka ei zawng mi eng emaw zat an awm a, hetih laia hnam dang (Vai) tamzia chu Mosolman sakhaw ni pawimawha an kal khawm aṭang ngawt pawh hian a lang a ni. An hnathawh ang hi Mizote’n kan thiam loh tur pakhat mah a awm lo va, ni tin hian kan rama pawisa hi an rût hem hem a ni ber mai. Hnam dang hnathawh ang hi kan thawh peih ve si loh chuan tihian min chên chilh reng dawn a ni mai a, an tam tual tual dawn a ni.

Bazara muṭia hote hi an hlawh ṭhat turzia dawrkai pakhatin a sawi a; Mizo tlangval rual intel khawmin han thawk ve se kan duhsak thu kan sawi dun ṭhin. Ni tin inhlawhna mamawh Mizote hian heng Vai ho hnathawh ang hi thawk hreh lo ngat se, eizawnna nghet tak an nei reng ang a, kan ram aṭanga pawisa tam tak luang chhuak tur hi an hum dawn bawk a ni. Tichuan, hrawk chuang tia an sawi ṭhin sang têl kan châwmte hi an luahlân ang a, eizawnna ngêlnghet an nei reng dawn tihna a ni.

Kawng lehlam aṭanga thlir erawh chuan, rêl (train) lo lut avanga hnam dangin min chîm ral ngawt dan awmin a lang lo thei bawk âwm e. A chunga kan sawi ang khian, ILP nei lote hi in luahtir lo ila, hotel leh homestay neitute’n lo thleng lo bawk se la, khaw nge an chen ang? Hemi kawng hnih hi ILP nei lova lo lut tur venna ṭha ber a ni awm e.

Hei bakah hian an thawh ang thawk peih tura kan taimak a ngai a, ṭhalai awm mai mai kan tam avangin hnam dang hi kan chhawr lo thei lo ve bawk a ni. Hnam dang kan sawi takte hi kan Indian-puite an ni tih kan hriat reng erawh a ṭul a, hmelma ena lo en tur erawh an ni lo. Kan ramin hma a sawn ve zel a, keimahni hlangin a awm ngawt theih loh a, hnam dangte nen kan cheng ho zel ang. Hetih rual hian, kan hamṭhatna min tihchhiatsak leh kan hnam nun leh sakhuana tana ṭha lo zawnga hmalakna reng reng chu kan remti tur a ni lo ang.

Dan anga lo lut hnam dangte hi ṭhianah lo siam ila, an hnen aṭanga zir tur awm apiangte zirin lo hlâwkpui kan tum tur a ni ang. Hnam dang huat inzirtir leh thliarkar rilru zîm tê put hi hmasawnna dâltu a ni tih kan hre reng tur a ni ang. India ramah kan cheng a, kan khawsaknate a changkan ve hle tawh lai hian Central sawrkarin a bik takin min la enkawl a, ILP min la hlihsak lo te hi kan vannei a, kan hmang ṭangkai tur a ni ang.

Taimak inzirtir ila, kan political party-te hi insawisel kual mai mai lo hian taimak zirtirna hi an policy-ah neih ṭheuh teh se. Sawrkar thau sawh tumin kan phe suau suau a, hetih lai hian kan ṭhenawm state aṭangin kan thau an lo sâwk char char a, kan chêr chhe zo mek a ni ber e. Kan fate hi kan duat lutukin hna kan thawh tlemtir lutuk a, ruih theih thila an tlan nasat chhan pawh hi a ni thei âwm e. ‘Hun âwl hman ṭhat’ tih YMA thil tum hi kan politician-te hian an thil tumah (policy) neiin, taimak min han zirtir se, ṭhalai rual ngawlvei pawh an tlem phah mai ang.

Hnam dang chîm ral kan hlau tak tak a nih chuan taima ila, thawh hreh nei lo bawk ila. ILP hi dik takin hmang ila, ILP nei lo chu tu mahin kan in luahtir lo bawk ila (hotel leh homestay tiamin), dan pêla hnam dang sumdawnpui awm lo bawk ila; min chîm ral lo tawp ang. Tuna kan awm dan dik tak hi chu kan sawi loh ang vek khi a ni ber a, thu chauhin chîm ral hi kan hlau ni maiin a lang e.

- H. Lalchhuanliana