US President inthlan thlirletna
Khawvel ram ropui ber tih hiala chhal ngam United States of America (USA) chuan kum li lo awm leh tur atan an ram hruaitu President tur chu an thlang fel thawkhat ta der mai! Khawvel ram hruaitu zawng zawng zinga ropui ber tih theih US President inthlan hi khawvelin a buaipui a, America ram chhung mai ni lo, khawvel hmun tin aṭangin ngaihven a hlawh em em. Inthlan zawh hlim te a ni bawk a, kumin 2016 US President inthlan thlirlet-na tlem i nei teh ang.
US-ah hian political party lian pahnih (two party system) a awm: India ram ang lo takin USA-hi two party system-in an kal a, chumi awmzia chu an ram chhungah political party lian pahnih chauhin ro an rel tihna a ni. Chungte chu Democratic leh Republican party te an ni.
Tute nge President candi-date? Khing party lian pahnih Democratic leh Republican party aiawha ding tur hian an party aṭangin President chuh tum (candidate) mi engemaw zat aṭangin mi pakhat ve ve an thlang chhuak phawt ṭhin. Kumin 2016 President inthlan atan hian Democratic party chuan US President hlui Bill Clinton-a nupui leh Secretary of State lo ni tawh Hillary Clinton chu an thlang chhuak a, Republican party-in an ram mi hausa tawntaw (billionaire) Donald Trump an thlang chhuak.
Donald Trump a tling!
November ni 8, 2016 khan USA ram mite (citizen) chuan President thlan nan hian vote an thlak a, hemi ni vek zan aṭangin vote tlate hi an chhiar nghal a, electoral vote hmu hnem zawk Donald Trump chu a tling ta a ni. Vote chhiar zawh chinah electoral college vote belhkhawmah Donald Trump chuan vote 290 a hmu a, Hillary Clinton in vote 232 a hmu a, Donald Trump chu US President 45-na tura puan a ni.
Michigan state electoral vote 16 awmnaah hian vote chhiar mek (96% zawh tawhah) a ni a, Donald Trump-in vote 11837 in hma a hruai. Michi-gan state result hi chuan a pumpui thuah danglamna a siam thei tawh lo a, Donald Trump-an a lak ngei pawh a rinawm. Tichuan, a pumpuiah Donald Trump hian electoral college vote 306 ala dawn tihna a ni a, Hillary Clinton in 232.
Electoral College System chu engnge?
USA President inthlanah hian ram mipui zawng zawng-ten President tur hi thlang mahse, ram mipui vote thlak zawng zawnga vote hmu sang ber kha President atan tlinga puan a ni mai lo. US President inthlannaah hian Electoral College System-in an kal pui a, Electoral College-ah hian a pumpuiin vote 538 a awm a, chu vote 538 chu USA ram chhunga state 50 leh District of Columbia zingah state mipui tam dan a zirin an sem. State tinin House of Representatives (Congress) a member an neih zat mila sem a ni.
US President inthlannaa vote tla te hi state hran ṭheuha (state wise) chhiar a ni a, state pakhata chakna aṭang khan state tinin electoral vote an neih zat zel kha a chak zawk apiangin an hui vek (winner takes all). Electoral vote 270 hmu hmasa zawk zawk an chak tihna a ni.
Entirnan: California state chuan electoral vote 55 a nei a, US state zawng zawng zinga electoral vote nei hnem ber a ni. California state-a vote hmu hnem zawk zawk khan California electoral vote 55 awm chu an hui vek dawn tihna a ni. Chutiang zelin state dawngah pawh. Amaherawhchu, Maine (4) leh Nebraska (5) state te chuan an electoral vote hi insem theih turin an duang thung a ni.
Chuvangin, ram puma vote hmu hnem ber kha an chak zawk tihna a ni lo a, state lian leh electoral vote neih tamnaa chak tam kha a pawimawh chu a ni. State lian vak lo (electoral vote nei tlem) a chak tam kha US President tlinna a ni lo a, electoral vote nei lian state a chak tam kha a pawimawh em em zawk chu a ni.
State ṭhenkhat electoral college vote nei tamte: Cali-fornia - 55, Texas - 38, New York - 29, Florida - 29, Pennsyl-vania - 20, Illonois - 20, Ohio - 18, Michigan - 16, Georgia - 16, North Carolina - 15, New Jersey (14), Virginia (13).
State ṭhenkhat electoral college vote nei tlemte: Vermont - 3, North Dakota - 3, South Dakota - 3, Alaska - 3, Montana - 3, Wyoming - 3, Delaware, Rhode Island - 4, Hawaii - 4, Idaho (4), Maine - 4, New Hampshire (4)
Hillary Clinton tlin loh chhan lian tak chu!
Kumin 2016 inthlan hian Hillary Clinton hi chak ngei turin mi tam takin an ring. A chhan chu Florida (29), Pennsylvania (20), Ohio (18) leh Wisconsin (10) te hi Hillary chak ngei ngei an rinna, Democratic party ho chakna leh Barrack Obama pawn hnehna a lo chan tawhna vek state kha an ni. Amaherawhchu, khing state pali-ah te khian Hillary Clinton chuan a khingpui Donald Trump a hneh lo chiah chiah vek a, chuvanga electoral vote an lak zat pawh inthlau zui a ni ta reng a ni.
Federal Bureau of Investi-gation (FBI) in Hillary Clinton email thubuai an zial fel tawh, inthlan dawn hnaiha FBI Director in a rawn thar thawh leh khan mi tam tak ngaihdan a la peng niin an sawi.
Tin, Hillary Clinton hi hmei-chhia a lo ni bawk nen, inthlan laia a campaign thu hlaah thil thar danglam tak mipuite bengverh a neih loh avangin American mipuite bei-sei a pha lo hle niin an sawi bawk.
Donald Trump leh Hillary Clinton chakna state
Donald Trump hian Repub-lican party chakna thin Texas (38) ah a chak chiang hle a, Democratic party bial him ni ṭhin leh Hillary Clinton i chak ngei an rinna Florida (29), Pennsylvania (20), Ohio (18) leh Winconsin (10) ah te chakna a chang tlat! Heng a chakna te avang hian US President atan a tlin phah ta reng a ni. Tin, state te neuh neuh (electoral vote tlemna) leh Republican chakna state thinah dan pangain Donald Trump chu a chak deuh vek.
Donald Trump: Texas (38), Florida (29), Pennsylvania (20), Ohio (18), Georgia (16), Michigan (16), North Carolina (15), Arizona (11), Indiana (11), Tennessee (11), Missouri (10), Wisconsin (10), Alabama (9), South Carolina (9), Louisiana (8), Kentucky (8), Oklahoma (7), Arkansas (6), Iowa (6), Kansas (6), Mississippi (6), Utah (6), Nebraska (5), West Virginia (5), Idaho (4), Alaska (3), Montana (3), North Dakota (3), South Dakota (3), Wyoming (3).
Hillary Clinton hian electoral vote tamna ber state California (55) leh Donald Trump khawsakna leh amah Hillary Clinton pawh Senator a lo nih thinna bial New York (29) ah te chuan a khingpui Donald Trump chu a hneh hle. Dan pangaiin US chhak leh thlang (east and west) state ho, Democratic party chak thinna bial chu a la ve vek bawk. Amaherawhchu, a chunglama ziak tawh ang khian Hillary hian state pawimawh tak tak pali a hloh kha a pawi ta ber chu a ni.
Hillary Clinton: California (55), New York (29), Illinois (20), New Jersey (14), Virgi-nia (13), Washington (12), Massachusetts (11), Maryland (10), Minnesota (10), Colo-rado (9), Connecticut (7), Oregon (7), Nevada (6), New Mexico (5), Maine (4), Hawaii (4), New Hampshire (4), Rhode Island (4), Delaware (3), Vermont (3), District of Columbia (3).
Donald Trump chu ‘elec-toral college system’ a duh loh ngei hmangin a tling ta zawk si! Inthlan hma khan Donald Trump chuan Electoral College System kalphung hi a duhlo em em a, a duhdan chuan ram mipui zawng zawng vote thlaka vote hmu tam zawk zawk chu President atana tlinga puan mai kha a duhdan a ni. Donald Trump-an Electoral College System a sawisel chhan ber nia lang chu, Electoral College System-ah chuan tlin zawh a inrin chiah loh vang a ni mahna. A chhan chu, Democratic party ho bial nghet leh Hillary Clinton tlin ngei ngeina tura an beisei California - 55, New York - 29, Florida - 29, Pennsylvania - 20, Ohio - 18, New Jersey - 14, Virginia - 13 leh Washington - 12 aṭang ringawt pawn Hillary tlin zawk kha beisei awm tak a ni a, tin state te neuh neuh Democratic party bial him a awm ve teuh bawk nen.
Donald Trump an a duh loh leh a sawisel Electoral College System chu tun US President inthlan hian a tlinpui ta hlauh zawk thung! A duh dan anga ram pum mipui vote hmu sang zawk (popular vote) hmanga President thlan tur chu nise, Hillary Clinton chu a hneh lo hle thung dawn a ni.
Vote tla zawng zawnga chhiar tawh chinah (99% vel chhiar tawh chinah) US mipui zawng zawng vote (popular vote) candidate pahnihten an hmuh dan chu hetiang hi a ni:
Donald Trump
- 60,265,858
Hillary Clinton
- 60,839,922
Hillary Clinton leh Al Gore an vanduai! Tunhnaia US President inthlanna awm tawhah Hillary Clinton leh AI Gore te chu candidate vanduai berte zinga mi an ni mai awm e! Candidate pahnihte hian an khingpui aiin mipui vote (popular vote) hmu hnem zawk siin President atana tling lo an ni lawi si.
Kum 2000 US President inthlanah pawh khan George Bush leh AI Gore kha an inhneh tawk em em. George Bush khan electoral vote 271 a hmu a, AI Gore an 266. A chak lo zawk AI Gore chuan George Bush aiin ram pum mipui vote (popular vote) a hmu hnem zawk daih! AI Gore an vote 50,999,897 a hmuh laiin George Bush chuan vote 50,456,002 a hmu.
Donald Trump chu Presi-dent a la ni mai lo. President elect chauh a la ni: Dan ang thlapin kumin December ni 19, 2016 khian Electoral College-a member-te chuan anmahni state ṭheuhah President leh Vice President atan ballot hran ve vein Donald Trump leh Mike Pence te chu US President leh Vice President thlantlin a nihna chu an vote (electoral vote) hmang ngeiin an nemnghet/ thlang tling dawn a ni.
Tichuan, USA President thar an lakluh ṭhinna ni January ni 20, 2017 khian Donald Trump chu USA President 45-na ni turin Chief Justice of Supreme Court-in rinawmna thu tiamtirin a la lut dawn a ni.
January ni 20, 2017-a Donald Trump lakluh a nih hma chu Barack Obama hi USA President a la ni reng ang.
- Lalruatkima
(Maruata)