Written by
- Zoliansanga Tlau

ROPUI LEH ROPUINA


Lal Biakna/Lalpa Ṭawngṭainaa "Ram te, thiltihtheihna te, ropuina/ropui te, chatuana i ta a ni si a" tih lai doxology tia an sawi mai ṭhin, KJV-a Matthaia 6:13 (For thine is the kingdom, and the power, and the glory, forever, Amen) hi Mizo Bible (Mizo Lushai–OV Re-edited ' 17, BSI Version)-ah chuan a tel ve lo va. He Bible OV Re-edited'17 hi Re-edited'13 ennawn niin a ennawn nan hian English Standard Version (ESV) hman a ni a, "Sual tura thlemnaah min hruai lut suh la, mi sual lakah chuan min chhandam zawk ang che (And lead us not into temptation, but deliver us from evil)" tih chauh a chuang.

Revd Chuanṭhuama chuan "Lalpa ṭawngṭaina tawpna doxology hi a tira mi a ni lo a, Isua zirtir dan Matthaia leh Luka ziakah pawh a tel lo. Doxology hi hmanlai thu ziak hlui 'Didakhe' aṭanga lak chhawn a ni a; mahse, Didakhe-ah chuan, 'ram te' tih hi a tel lo thung. Doxology telna chu Latin Bible hlui Vetus Latina-ah a ni a; chutah pawh chuan copy 2-ah chauh a tel a. Vetus Latina hi kum AD 200–380 vela mi a ni. Tuna doxology awm ang hi. Tuna doxology awm ang hian Tertullian-a (c. AD 160–225) phuah rem niin an sawi a; mahse, kei chuan Tertullian-a siam rem a ni tih ka hmu zo rih lo," a ti.

H. Joseph Lalfakmawia paw'n, "Thuthlung Thar kutziak bu upa zualah doxology hi a chuang lo tih kan finfiah tawh a, a naupang deuh hovah chuan a chuang ngei mai. Chuvangin Bible original-ah doxology hi a chuang lo vang tih a sawi ngam a ni. Bible thu hi a pung tawlh tawlh tih a chiang hle bawk. Chhawk ṭhen aiin belhchhah a tam zawk. Greek Thuthlung Thar bu (hawrawppui bu leh hawrawpte bu) ngawr ngawr aṭanga thlir chuan doxology hi Chanchin Ṭha Matthaia original-ah a chuang ngei ang tih finfiah theih a ni ta lo va. A chuanna an tlai hlawm em avangin leh kutziak bu upa ber ber, a chuan ngeina tur ni awm taka a chuan tlat loh avangin ngaih dan chi hnih a insual ta a ni.

1. A tir teah a chuang a, tih luih thila paih emaw chhawk ṭhen emaw a ni ang.

2. A tir teah a chuang lo va; lak kai chhawn a nih fe hnuah belhchhah a ni.

Ngaih dan pakhatna hi awih theih a ni lo. Hetiang khawpa text pawimawh hi eng vanga mahin an chhawk ṭhen lui lul lo vang. Setana programme avanga tihbawrhban tih phei chu chhuanlam zawn chhuah chawp liau liau a ni," a ti.

A chunga mi pahnihte thuziak aṭang khian "ram te, thiltihtheihna te, ropuina/ropui te, chautuana i ta a ni si a" tih lai doxology an tih hi "Greek Thuthlung Thar kutziak bu upa leh rintlak zualah a chuang lo va. Chuvangin Sap ṭawng Bible tam takin an telh lo bawk. Hei vang hian Sap ṭawng Bible ṭhenkhata a lan nachhan chu a hnua Bible-a ziah belh a nih vang niin a lang. Tu ziah belh nge, engtin hun laia telh nge tih erawh kan hre thei rih lo. Amaherawhchu, inkhawm bân dawnah Lal Biakna/ Lalpa Ṭawngṭaina hi doxology tela kan chham rual ṭhin avangin, 'ropui leh ropuina' tih chungchangah inhnialna a awm a. Mi ṭhenkhat chuan 'ropui' tih tur an tih laiin mi ṭhenkhatin 'ropuina' tih tur an ti thung. A khawi nge dik zawk tih kan enho ang a. A tifiah turin Revd Dr. Chuauṭhuama, Mafaa Hauhnar (H. Lalrinfela) leh H. Joseph Lalfakmawia te thuziak kan hmang anRevd Dr. Chuauṭhuama chuan, "Rev. Zairema chuan ‘ropui’ tih hi noun a ni a; Pathian zepui zînga pakhat a ni. Ropuina tih erawh chu noun-ah pawh abstract noun a ni a. Pathian ropuina chu kawng hrang hrangin lantîr a ni a; a thilsiamah te a ropuina a lo lang a. Ropuina chu Pathian nihna sawi fiahna a ni a; ropui erawh chu a zepui zînga pakhat, chatuana amaha awm tlat a ni. Grik ṭawnga Lalpa Ṭawngṭaina ziak kan en chuan ‘ropui’ tih hi ‘doxa’ tih a ni a. Bible hmun tam takah English-a ‘glory’ (Gr. doxa) hi ‘ropuina’ tia lehlin a ni a; hetianga an lehlin chhan ber chu glory mal din ni loin ‘glory of…’ tih a nih vàng a ni (entîrna–glory of the LORD, glory of God, glory of Jacob, glory of Kedar, glory of thy name, the glory of Lebanon, etc). Hetianga ‘of’-in a zui loh leh a hma lamah qualifyer a awm ṭhin a (entîrna– his glory, my glory, your glory, etc). Lalpa Ṭawngṭainaah erawh chuan ‘glory’ hi mal din a ni a, ‘of’-in a zui lo a, a hma lamah qualifier a awm bawk hek lo.

Thuthlung Hluiah chuan Hebrai thumal – kevôd chu ‘glory’ tih nân hman a ni ber a; a context azirin ‘ropuina’ tih hun a awm bawk. Lalpa Ṭawngṭainaa hman dàn ang deuha ‘ropui’ mal din chu Sam 79:9-ah– “I hming ropùi nân min chhandam la” tih a ni," a ti.

Revd Chuauṭhuama thu vuakthlak khi Mafaa Hauhnar khan a pawm lo hle a ni ang hetiang hian a ziak a, " Kan mi hmasa, a bik takin Zosâpte sûlhnu pawr sawi mâm leh sawi mawi kan tumna lama kan inham buai taimâk a, kan kal thui peihzia hi aw! Missionary ṭhahnemngaih takin alawm le, ṭhahnem kan ngaih le. A sawi ang hian lo pawmpui ta hmiah ila, he Lalpa Ṭawngṭainaa an thumal hman ang, ‘doxa’ (glory) an hmanna ngei (‘of’-in a zui loh leh a hma lama qualifyer awm si lo, mal din) kan Mizo Bible-a an dah dan ṭhenkhat entirna ang lekfangin i lo thlir teh ang:

“… ropuina te, chawimawina te, thlamuanna te pêk a ni ang.” (Rom 2:10) (‘ropùi te pêk a ni ang’ tiin an letling lo a nih hi).

“A hnênah chuan chatuanin ropuina chu awm rawh se.” (Rom 11:36) (‘ropui chu awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

“Pathian hnênah chuan ropuina chatuanin awm rawh se. Amen.” (Gal 1:5) ‘“ropùi chatuanin awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

“Chatuanin, chhuan zawng zawng thlengin, kohhranah leh Krista Isuaah chuan ropuina awm rawh se. Amen.” (Ephesi 3:21) (‘ropùi awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

“Tin, kan Pathian leh kan Pa hnênah chuan chatuanin ropuina chu awm rawh se. Amen.” (Phil 4:20) (‘ropui chu awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

“Isua Krista hnênah chuan ropuina chatuanin awm rawh se. Amen.” (Heb 13:21) (‘ropùi chatuanin awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

“Tûnah leh chatuan thlengin ama hnênah chuan ropuina awm rawh se.” (2 Pet 3:18) (‘ropùi awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

“Amen: malsâwmna te, ropuina te, finna te, lâwm thu sawina te, chawimawina te, thiltihtheihna te, chakna te, chatuanin kan Pathian hnênah awm rawh se.” (Thupuan 7:12) (‘ropùi …. chatuanin kan Pathian hnênah awm rawh se’ tiin an letling lo a nih hi).

A ṭanna rahbi tinghet tura Thuthlung Hluia mi a rawn thur chhuah, Sam 79:9-a “I hming ropui nân min chhandam la” tiha “ropui nan” tih khi “ropuina atan” tih kaih pawlh (contraction) mai a ni tih hre bawk ila. Grik ṭawnga ‘doxa’ lehlin nan ‘ropuina’ tih ai hian ‘ropui’ tih hi a ṭha a, a tum a phawk zawk a nih chuan engati nge Bible-a ‘ropui’ ti lo va, ‘ropuina’ an tih leh hlawm khawm si le, kan tarlan chinah chauh pawh khian?... ‘Ropui’ tih hi noun a ni a; ropuina tih chu abstract noun a ni, han tih chu leh! Tlangnuam tih hi hming a ni a, Kulikawn tih erawh chu veng hming a ni thung, tih ang vel a ni. Ropuina hi hmangaihna, thianghlimna, dikna leh finna te ang bawka Pathian zepui (attribute) a ni... Ropui tih adjective hi noun anga hmangin an nominalize a nih chuan, chu adjectival noun chu abstract tho a ni ta a ni; concrete miau hek lo. Gerund hi kan hriat atana ṭha chu verb ni si noun anga hman sawina a ni; adjective ni si noun anga hman sawina a ni lo." tiin.

Ropui leh ropuina tih chungchanga 'ropui' tih a dik zawk thu mi pakhatin Revd Chuauṭhuama a thawnah chuan, "Ropùina (abstract noun) hi chu hmuh theih loh, khawih theih loh a ni a, doxa a huap zo lo deuh, a letling kim lo deuh zâwk a ni. Ropùi (lam hniam: modified form/Gerund) hi chu khawih theih leh khawih theih loh, tak nei leh nei lo, hmuh theih leh theih loh noun a ni thei a; ‘ropuina’ (abstract noun) erawh chu tak nei lo, khawih theih loh leh hmuh theih loh a ni. Ropùi (modified form/gerund) leh ropuina (abstract noun)-te hian intlukna chen chu an nei thei; mahse, intluk lohna an nei a, ropùi (Gerund) hian a huam zau zâwk tlat a ni. Pathian nihna leh a ta sawina atân chuan thil inang rau rauah a huam zau zâwk ‘ropùi’ hi glory leh a original Greek lehlin nân a duhawm zâwk a ni," tih a ni a. Ani Mafaa kha chuan hei pawh hi a pawm lo hle a ni ang, ani chuan, “Ropùi (lam hniam: modified form/Gerund)” a tih chu min han hmuhtir u la, min han khawihtir teh u le!" a ti hmiah mai.

Rev. Dr. H. Lalfakmawia'n, "Ropui nge ropuina, dik zawk" tih thupui hmanga kan thu khel lai a zir chianna kha a rintlak hle. Hetiang hian a ziak a, "Sap ṭawnga kingdom, power, glory zawng zawng hi Greek ṭawng chuan noun: nominative case, feminine gender leh singular number vek an ni a. Fet taka lehlin dawn chuan nihna thuhmun ṭheuhva lehlin a ṭul ang tih a chiang nghal," tiin a'n sawi hawng a. Sawi chhunzawm zelin "Glory tih hi concrete noun ni lovin abstract noun tho a ni. Chuvangin hmuh theih, khawih theih lam a ni lo. He thumal hi a Greek ṭawng chuan doxa a ni a. Greek dictionary zinga tun thlenga roreltu, Bauer-a lexicon-a doxa lehlinna awm zawng zawng hi abstract noun vek a ni... Eph. 1:12 hi lo en leh hram ila. Hetah hian 'Keini Krista lo beisei hmasa tawhte hi a ropui fakna kan lo nihna turin,' tih a awm. Hei hi kan sawi mek, 'ropui' (adjective/doxes) tih chu a ni ta! Bible lehlin thar (CL Re-edited) erawh chuan 'ropuina' tiin a dah leh hlauh si. A dik reng a ni. Doxa pawh ni se, doxes pawh ni se, noun a nihna a bo thei lo. Mizo ṭawng a nih avanga adjective anga lo lehlin daih kha a dikna a awm chuang lo; noun anga daha, dik hlel deuh chu ni se thu dang... Glory/Doxa chu noun (abstract noun) a ni tih kan sawi chiang tawh a. Chuti si, ropui (adjective) anga leh chhuah leh hu si chu a tih chi loh mang e, ka ti ve deuh va," a ti.

Khaikhawmna

Lal Biakna/Lalpa Ṭawngṭainaa, "ram te, thiltihtheihna te, ropuina/ropui te, chatuana i ta a ni si a" tih hi Bible ṭhenkhatah a awm lo va. Mizo Bible hman lar OV-ah pawh a chuang lo reng a. Tin, a chhuanna Sap ṭawng Bible-a 'Glory' tih hi JF Laldailova chuan, "glory (glawri), n. ropuina, van ram, chawimawi. v.i. chhuang" (English Lushai Dictionary, 15th Reprint-2005, p.228) tia Mafaa leh H. Joseph Lalfakmawia te thlawp zawnga a lo ziak daih tawh avangin, 'Ropui' tih aiin 'Ropuina' tih a dik hmel ta zawk a, kan sawi zel dan tur pawh a ni zawk bawk ang. A chunga mi thuziak tar lang vak lo pawhin, Pathian nihna ropui tak chu a ropuina hi a ni tiin a hriat fiah mai theih nachungin, a sei zawngin kan han sawi duah a. A tawpah chuan tawitein, "ram te, thiltihtheihna te, ropuina te, chatuanna i ta a i si a" tih tur tiin kan khaikhawm tawi leh hle si a nih hi; a nuihzatthlak lek lek zawk mai. Kan ti ropui te dawn a nih ro ro chuan thiltihtheih te kan tih ve a ngai ang; mahse, tu ma'n kan tih duh si lo a nih hmel hi a!g.


- Zoliansanga Tlau