Khuarei sûlhnu fak selna
Pathian kaihhruaina azara heti tiat ka nih tawh hnu, nupui ka nei tawp mai dawn nge? Eng ber hi nge ka kawng zawh tur ni ang? Eng hi nge ka tana ṭha tur tia ka buai neuh neuh laiin, aaaaa, a ṭha nghahna zel a ni e ti chung leh, a tuai no thar nghahna ni pah fawmin Creative Business-ah hian kan ṭhianho kan intât lut ve tawp kha a ni a.
Hna kan ṭan tak tak hmain a neitupain a kawm duh che u tiin min lo ko a, ka ṭhianpa nen kan chho a. Room pakhatah hian pa tar lampang, Mizo paah chuan a tlawntlai pawl tak ni tur hi a lo ṭhu ran a; chu pa chu tu dang ni lovin, amah Bualhranga ngei hi a ni. Thu tam tak a sawi a, fuihna thu ṭha tak tak kan dawng a, a tui zawngah kan lut laklawh a, ram buai lai chanchinte sawiin kan chawhma deuh ṭhak a ni. Tuna a lehkhabu ‘Khuarei Sulhnu’ tih chhuah a tum pawh hi he mi ṭum hian min hrilh nghe nghe.
Kum chanve dawn a hnuaia kan thawh chhungin an chhungkaw khawsak dan leh an mizia tam tak ka hre hman a, a lehkhabu chhunga a ziah lan ṭhenkhat hi a taka tawnga hmua hretu ka ni.
He lehkhabu ‘Khuarei Sulhnu’ hi phek 897-a chhah a ni a, Mizo ṭawng lehkhabuah chuan a chhah pawl tak a nih a rinawm. Chhiar chhung pawh a rei nek a, a chhiar chhung a rei rualin a ninawm miah loh thung si. He lehkhabu hi a ziaktu hian a thil lo tawn tawh hrang hrang a ziahna (autobiography) a ni. Amah hi Mizo zinga B.Com. kan neih hmasak pawl a ni bawk.
He lehkhabuah hian a tir lamah a naupan lai nun leh lehkha a zir chhoh dan te tarlan a ni a. Thingtlang nun tam tak tar langin, a zirna kawng bumboh tak thlengin a thai lang a, ṭhangtharte tan entawn tur a tam hle.
He lehkhbu chhung thu hmun thuma ṭhena hmun hnih aia tam mah hi Mizoram ram buai chungchang ziahna a ni a. Amah a ziaktu ngei hi zalenna sualtu zinga tel ve, Laldenga hnuaia 'senator' nihna hial chelh pha a ni. A tawp lamah erawh 'A dumpawl' an tih zinga mi a ni tih amah hian a sawi lang bawk.
Mizoram zalenna sual chungchang hi a sawi ngaihnawmin chhinchhiah tlak deuh deuh a tam khawp mai a. A nazawngina kan hriat ve phak loh, an rorel khawl leh an hotute inkar boruak thlenga thil thleng tam tak min sihhmuh a. Aalenna sualtu MNF sipai leh Mizo Union inkar boruak te, remna zawnga amah ngei a inpek dan zawng zawng te hi a ngaihnawm satliah lo va, a chhinchhiah tlak hle a ni.
Chutih laiin, mi ṭhenkhatin 'Hnam Pa' ti hiala an lo sawi Laldenga chungchang erawh a chhiartu azirin beng a thlepin a thlep lo theiin ka ring. Ṭhenkhatin kan ngaihsan em em hi ṭhenkhat tan chuan nuih tiza mai an lo ni ve thei reng tih erawh he thu hian a tichiang viauin ka hria. Hei hi chu a chhiartute ngaih dan dan ni se.
Rev. Zairema nen an chet dun dan te, inremna zawnga hma an lak dun dan te, a hnu zela Ex-Chief Minister Pu Lal Thanhawla chungchanga PIL an file dan zawng zawng te hi a bengvarthlak ngawt mai. Chu mai a la ni lo, Mizoram tana Consumer Union lo din chhuaktu an ni leh zel te hi fak an va phu em!
An chhungkaw chanchin a sawi ṭhenkhat hi a tira ka sawi ang khan ka hriatpui a awm ve zeuh zeuh a. Chu chu, an inrenchem dan leh an taimakzia hi a ni. Aizawl pa hausa zinga chhiar theih an nih ka ring a, chutih rual chuan an chawhmeh leh a ei leh in hmu a, hre tan chuan an hausak loh hmel hle hian a hriat ṭhin. An hnuaia hnathawkte hian an inah chawhmeh an lam fo va, hmeh tuihnai leh man to tak hi lo hlui tur an nei khât hian ka hria. Behlawi buhchiar leh dâl bawr vel hi an ring kartluan ve tawp nia. Mahse, kum 80 chuang an ni tawh chungin an hrisel a, an thâ a la chak em em si a ni. Chawhmeh tui ṭha ṭha hmeh hi chakna leh dam reina a ni viau lo a ni mai thei.
An hnathawh nasatzia leh an taimakzia hi anmahni hnîm hnai chin chuan an hriat fur ka ring. Ina an ṭhu mai mai hmuh tur an awm lo. Amah Pu Buala hi lehkhabu dawr lamah zing aṭanga tlai thim ṭhak thlengin a awm a, an nu Pi Mawii hian an in lama an hna thawkte hneh takin a lo enkawl thung a ni. Mi zawmthaw leh thatchhia hi an huat ber a niin ka hria. Chu chu a lehkhabuah hian a sawi lang nghe nghe.
A ei zawnna bul a ṭan dan te, rinawm taka hnathawh hlutzia te, MLA term vawi khat a lo chelh tawh thu te, MLA aṭanga a chawlh hnua pension hlawh a lak tawh ngai loh thu thlengin chhiar turin a chhawp chhuak a. Lianchhungi Book Store a din ṭan dan leh a enkawl zel dan zawng zawng te hian mi dang tan chona nasa tak a va siam hnem em!
Chutih rualin, he lehkhabu hian famkim lohna tlem erawh a nei ve. A punctuation dik lo hmuh tur a tam mah mah a, ennawn ṭhat loh a ti ang lek lek. Tin, a thu a hlawm ṭhat loh avangin a sawi ngai sawi nawn a awm nual a, hmun khata sawi mai theih tur ang chi, hmun danga sawi leh hnuhnawh ang chi a awm nual. Heng zawng zawng hi rem ṭhat deuh ni se, a phek hi tlemin a tihphai deuh hawk ka beisei.
A ṭawngkam hmanah mawi tak tak a awm a, chutih rualin a duh tui lo hret em aw tia lo îp deuh hretna tur a awm bawk. He thuah hi chuan a tehtu a zir nia nga.
Eng pawh ni se, phek 800 chuanga chhah lehkhabu a nih miau avangin a chhungah hian thu tam tak a chuang ang tih ring ila, sawi vek sen a ni lo ang a, a ṭul pawh a ṭul nahek lo bawk. Chhiar ve mai chi a ni e.
A thu sawi chhuah dan ṭawngkam hi tute emaw sawi danin, kei ka duh chi a ni a, hetianga mahni ngaih dan huai taka sawi mai, vehthlêm vak vak lem lo hi kan mamawh tawh ni-ah ka ngai. Thu chheh mawi leh ṭawngkam thiam ngawtin kan ram a siam ṭha lo tih pawmtu ve tho he thuziaktu thu ziah hi a hlu ngawtin ka hria. Rinawmna, huaisenna, taimakna ngaisang a, a taka lantirtu Bualhranga hi he literature khawvelah hian lo hrâng chhunzawm zel se tih hi ka duhthusam a ni e.
- Sena Zote