Written by
- David L Ralte
Six String Cabin, Durtlang North (9774195091)

LALPA ṬAWNGṬAINA (THE LORD’S PRAYER)




Lalpa Ṭawngṭaina chungchang hi thupui (topic) pakhatah kawng hrang hrangin chanchinbuah leh social media-ah te ziah hlawh ber zinga mi a ni hial awm e. Kei ngei pawh hian chanchinbu hrang hrangah vawi duai lo ka lo ziak ve tawh. Hetiang taka ziah leh sawi hlawh si hi ziaktu hrang hrangin an/kan rawtna erawhin zawm a hlawh hran lo hle thung. Tun ṭuma ka rawtna/sawi tur erawh chu, mi dang leh ni danga la sawi ngai loh lam niin ka hria.

Mizoramah hian kohhran hrang hrang hi 130 vel (hei ai hian a tamin a tlem mai thei). Heng kohhran hrang hrangte’n Lalpa Ṭawngṭaina kan sawi dan hi inang lo lai a awm nual mai. Hetihlai hian, Sap ṭawnga kan hman erawh a inang tlang deuh vek thung si! Hemi chungchang hi tuna ka sawi tum chu a ni.

Kohhran hrang hrangte’n kan sawi dan ziah vek ka tum lo va, ka hre vek bawk hek lo. Mizorama kohhran lian deuhho: Presbyterian Kohhran, United Penticostal Church, Baptist Church of Mizoram, etc. te sawi dan hi tlem danglam hret hret a awm a, Roman Catholic Kohhranin Mizo ṭawnga an sawi dan hi a danglam bik em avangin kan tarlang phawt ang e.

Kan Pa vana mi, i hming zahin awm rawh se. I ram lo thleng rawh se. I duh zawng vana an tih angin, leia min ti rawh se. Vawiin atan kan ei tur min pe ang che. Kan chunga pawikhawihtute kan ngaidam angin, kan pawikhawihte ngaidam ang che. Sual tura thlemna lamah min hruai lo la, thil ṭha lo lakah chuan min humhim zawk ang che. Amen.

Aw le, Roman Catholic sawi dan khi ka rawn tarlang nâin, anni sawi dan ringawt khi sawi zui erawh ka tum hran lo. Mahse, kohhran dangin kan sawi dan aia ka duh zawk leh dik ka tih zawk tlem erawh kan tarlang hram the phawt ang. Vawiin atan kan ei tur min pe ang che, tih lai khi ṭawng bul lam sawi vak lova sap ṭawng aṭanga lehlin ngau ngauah chuan a dik ka tiin, a ṭha ka ti. Hetihlai hian, ni tin ṭawngṭai ziah loh chuan ei tur neih loh a hlauhawm deuh em aw, chu ka ti deuh thung! A thar zela ei tur dil a ngaih avang khian ṭawngṭai tam turin min fuih nghal lai khi a ṭha ka ti.

Kan thupuiah lo lut dawn tawh i la

A hmasa bera tan chuan kohhran hrang hrangin kan sawi dan/ziah dan inang lo laite hi inang tlanga kan sawi theih tawh nan siamṭhat ni se. Hei hi ṭul ka tih nachhan lian berah chuan–Mizote hi chhiat ni ṭhat ni, kohran thliar theih hauh lova thil tihho ching tak kan ni. Heng kan thil tihhonaahte hian a tawp khar nan Lalpa Ṭawngṭaina hi kan sawi uar hle a. Heng hunah hian kan bula mite nen kan sawi dan in ang lo zung ṭhin hi inang tlanga sawi theih turin siam rem theih ni se tih hi na takin ka rawt a ni! Kohhran bilin kan duh dan/ṭha kan tih dan bera kan duan erawh hi chu kan kohhran bik thil tihnaah chuan (kan la duh ṭalh a nih chuan) hmang zui tho mah ila, a la ziawm tho awm e. Hnam tlemte ni si, kohhran/pawl kan tam tawh nak laia Lal Ṭawngṭaina leh zel inang lova kan sawi tlat hian hnam inpumkhat lo tak niin Mizote hi min tilangin ka hre tlat.

Inang tlanga siam atana ka duh langsar zualte

A hmasa berah chuan, ‘Kan chunga… ngaidam/ngaihdam angin’ tih hi. Ngaidam hi indicative mood a nih chuan, a modified form/subjunctive mood-ah chuan ngaihdam tia lam tur ni awm tak a ni. Kristian Hlabuah hian ngaidam tiin a inziak chung hian ngaihdam tia lam hi kohhran pakhat chhungah pawh hian kan awm tlat.

A dawt lehah chuan, ‘Sual tura thlemnaah min hruai lut suh ang che,’ tih hi sap ṭawnga ‘And lead us not into temptation’ tih hi Mizo ṭawnga an lehlin dan hi duh aiin an letling dik mah mah ka ti! ‘Thil sual ti lo turin min hruai ang la,’ tia lehlin atan ka duhna hi a rei ve ta fu mai. Hei bakah, ‘Misual lakah chuan min chhandam zawk ang che,’ tih pawh hi ‘Thil sual lakah erawh min chhanhim zawk ang che’ tih ni ta se.

Tute’n nge siam ṭha ta ang?

Pakhatnaah chuan, Mizoram Kohhran Hruaitu Committee (MKHC) leh tun hnaia din Church Council of Mizoram (CCM)-te hian hma han la se, a awlsamin a va fuh dawn em! A chunga kan sawite khian ngun takin (vawi tam tak pawh relho a ngai ngeiin a rinawm) kohhran hrang hrang leh he lama kan mithiam bikte sawm khawmin seminar te han buatsaih phawt se la, a bawhzui dan tur fel tak a rel chhuah theih maiin ka ring tlat. Kohhran mal pawhin kan aiawhte’n zawm tur a an duan hi chu kan zawm nghal deuh thup zel mai chu a nih hi. Tin, MKHC leh CCM hian kohhran hrang hrang inlungrualna lam hawia ke pên an tum niin a lang a, hna hmasaah han neiin, ka rawt ang khian han ti puitling thei ngat se chu, kan inpumkhtana atana hmalakna kawngah bung thar kan kaina ropui tak a va ni dawn em!

A dawt lehah chuan, kohhran mal hian inkhawmpui hrang hrang kan nei vek a, kan inkhawmpui rorel inkhawmah hian agenda-ah neih ni ta hlawm se. Entir nan, Presbyterian kohhran chuan bial inkhawmpui, presbytery, synod leh SEC te hian MKHC/CCM-ah te rawtna thlen ta se. Hetiang bawk hian kohhran dangte pawhin an duh phawt chuan hma an la thei vek tho tih chu kan hre vek. Presbyterian kohhran khi entirna atan ka hmang mai chauh a ni.

Thu belh ni deuh roh, entirna ni bawk si kan sawi lan hram duh chu, Presbyterian Kohhranin ropuite kan tih nachhan hi chu mi hrang hrangin an sawi zing tawh. A Greek ṭawng, Hebrai, a sap ṭawng leh a dangteah chuan ‘Chuti chuan a ti’ tih lam chu kan mithiamte’n an sawi tam tawh bawk. Ka sawi ve duh erawh chu, Revd Chuauṭhuama (L) kha ka kawm phak rualah pawh ka lo en ngai lo chungin, kan inzuiin kan inkawm nasa ve khawp mai. Ṭum khat kan inkawm ṭumin, eng vanga kan kohhran hian ‘ropuite’ tia lam tura dah/inzitir tlat nge kan nih ka zawhna min chhannaah chuan, “A, hei chu thil dang vak a ni lo. Rev. Zairema (L) kha kan kohhran pa ang hial, mi thiam leh ril a ni a. Ani khan, “Ropuite tih hi a mawiin ka duh zawk a tih avangin, min boralsan hnu thleng pawh hian tihdanglam kan hreh ta a ni ber,” tiin min chhang. Amah (Pu Chuava) ngei pawh khan ‘ropuite’ tih ai chuan ‘ropuinate’ tih hi a duh zawk thu min hrilh bawk.

Engpawhnise, thlak danglam ka rawtnate khi chu theologian leh mi thiam ka ni lo va, ka ṭan chhan tifiahtu atan ka rawn tarlang satliahah min lo ngaihsak u la. Ka duh ber chu, Mizorama kohhran hrang hrangte hian Lalpa Ṭawngṭaina hi inang tlanga sawi tura rawn siam tur leh hma la thei a piangin hma lo la tur leh kan mi thiam zawkte cho chhuahna a nih theih tak mialin ka rawn puak chhuak a ni ber e.

- David L Ralte, Six String Cabin, Durtlang North (9774195091)