Written by
- Engkima Chawngthu

Mizote leh sport hmasawnna

Hman ni chu chanchin-buah hian lian deuh takin, ‘Champion lai West Bengal hneh loin Mizoram an tla’ tih hi a rawn inziak kulh mai a. Junior football tournament-ah kan tlak thu ziahna a ni a, ngaihtuah a tithui hlein ka hria. Mizote hi infiamna ngaina tak, a nawlpui chuan infiamna ti ve thei zul mai kan ni a, sorkar pawh hian sport lam hi a ngai pawimawh khawp mai tih chu hai rual a ni lo. A changtu minister-te pawh hian sport tihhmasawnna tur hian theih tawk tak meuh an chhuah zel ṭhin niin a lang. Hetih rual hian, hma erawh kan sawn chak lo deuha a lanna tam tak a awm ṭhin. Mizote leh sport lama kan hmasawnna hi inbihchiang dawn teh ang.

Football lamah hming kan chher a, mahse: Mizote tluka India rama football khel nasa hi an tam awm lo ve. Football tournament hrang hrang, heng veng chhung tournament, zonal tournament, district level tournament leh state level tournament ang chuan bei nasa tak kan ni. Tin, school, YMA leh kohhran ṭhalai sport zawng zawngah hian football hi chu kan tel vek emaw tih tur a ni a. A khel thei deuh deuh, thiam deuh deuh pawh kan nei ngah ngiang mai. Heti zat inkhel thiamah chuan India ramah pawh hian club hrang hrangah kan thawh chhuak hnem ve viau reng a ni. Football kan ngaihnat leh khelh nasat dan en chuan hei aia tam zawk hi club hrang hrangah hian theh chhuak thei tur chu kan ni a. Tun ai hian taima ila, tumruh deuh ila chu tun aia tam hi chu club hrang hranga khel tur hi kan la chhuak theiin a rinawm.

Chutih rual erawh chuan, heti khawpa football tuipui leh khel nasa si hi India ram tournament lianah chuan eng level-ah pawh pakhatna la fo awm hi kan ni a. Sub-junior leh junor vela kum dik vak lova Subroto Cup kan lak ṭhin hun pawh a liam chho ta a, kan champion hleithei ta lo. Senior level Santosh Trophy-a kan champion-na pawh kum 10 lai a liam ta. Mizote hi kan inen let deuh chu a ṭul viau lo maw. Kan MPL ve lah chu kan ngaihlu tawk thiam lo va, veng bil inkhel kan en huk a, a bak chu English Premier League vel TV-ah enin kan ngaihsansan leh daih mai ṭhin a. Hmasawnna tur kan la ngah viauin a lang.

Rih zawng inang ni se chu kan ti ṭhin a, mahse: Mizote hi kan pa len loh avang hian infiamna dangah hian hma kan sawn tawk lova sawina a awm fo ṭhin. Kan pa lian lo va, football te pawh kan thlen tur ang kan thleng phak lovin kan sawi ṭhin. Volleyball ni se kan tawi kan ti a, tribal châwn pîng tan a tih chi loh kan ti a. Basketball pawh kan ngainat ang huin India ramah pawh kan lang pha lo nasa. Kan pian hi kan chhuanlam nasa em em ṭhin. Mahse, len leh têt inthlauh lohna tur infiamna thil hi a tam em em a ni. Rih zawng hmanga inbûk chi, kan tih chi ve deuha kan ngaih infiamna (contact sport)-ah pawh hian eng kan ang tak tak thei lo. India ram level khelhin national champion-te chu kan ni mai a. International level thleng pawhin medal te chu kan hawn ve rei ruih a, mahse, Olympic thlenpui chi chu kan nei meuh lo emaw ni. Hei hian kan sawi ang he huin ka la san lohzia a ti lang chiang viau awm e.

Boxing pawh hi: Mizo kan sawi chuan boxing hi Mizo game emaw tih turin kan khel nasa a, tun hma aṭangin Mizo zingah boxer ṭha tak tak chu kan ngah viau tawh a. Tin, infiamna boruak nei tak a ni a, Profight-ah kum tin boxing khel tur mi 200 vel lai kan nei thei reng a ni. Professional boxer pawh kan nei ta nual mai. Mahse, heti zat profight kan buatsaih hnu pawh hian boxer hlawhtling leh khawsa thei deuh erawh kan la nei meuh lo chu a ni e. India ram tana medal la chu sawi loh, Olympic takngial pawh a tu mah kan la intir thei lo hi chu kan inen let a ṭul viau awm e. Discipline dang hi chu thuhran ni se, boxing heti khawpa kan buaipui leh khel kan tam ang hu hi chuan Olympic chu sawi loh Asian Games-ah tak hi chuan India ram aiawh tur hi neih ve awm tak a nia. Commonwealth Games takngialah pawh aiawh kan la tir lo chu a nih hmel a. He game-ah tal hi chuan hmasawn deuh thei ila a van ṭha dawn em.

Sub-Junior level champion tâwk vel chauh em kan nih?: Tun hma lam khan Mizo infiammi tam tak hi kan naupan lai chuan kan theihna kawngah chuan chhuanawm tak tak hi kan awm ve nual a. India rama sub-junior leh junior level tih vela pakhatna te kha kan nei nuk ṭhin. Amaherawhchu, heng sub-junior vela champion ṭhin hi senior level-ah chuan lang zui ta lo hi kan tam ṭhin khawp mai. Hei hian talent chu kan nei ngei a, mahse, kan taima lo va, kan tumruh tawk lohzia a tarlang viau awm e. Tin, sub-junior level vela kan chet ṭhat fo ṭhin chhan kha birth certificate lem te nen kan lo tih ṭhin vang te a ni thei bawk ang em? Nu leh pa zingah fate talent nei ṭha pawh chhawm nunsak nachang hre lem lo, lehkhazir chauh hi emaw hna zawnna tite pawh kan tam ṭhin niin a lang. Senior level-ah hian eng ruai kan ang zui thei lo hian ngaihtuah a tithui viau a ni.

Vai hoin min duhsak lo tihte chu: Mizo infiammite hi vai ho hian kan hmel danglam vang te hian min duhsak lo ni te hian kan sawi ṭhin a, a dikna chen a awm ve bawk awm e. Amaherawhchu, Mizote pawh hi tih dik loh kan nei ve bawk ṭhin. A hmasa berah chuan vai hrim hrim hi kan ngaisang lo va, kawm ngeih te, biak ṭhat te kan tum lo va, kan aia thiam lo turah kan dah deuh ngawt fo bawk. Vai ṭawng te hi kan thiam tawk lo va, ṭawng kan harsat avangin hotute biak leh dawrah pawh kan hniam a, inkungakaihna ṭha pawh kan nei thei lo. Tin, infiamna lama thiamna lamah pawh hian vai ho aia chungnung bik lo kan ni ve bawk a. Vai te hi kan rilruin ngam viau mah se thiamna lamah kan hneh lo fo ṭthin. Min duhsak lo chung pawha duhsak loh theih loh tura thiamna filawr kan nei lo ṭhin bawk a ni. India player heti zat zingah Lalremsiami hian khelh ziah theihna tur hian Remsiami hian ṭawng a thiam ṭha mai a ni lo va, a khelh hrim hrim pawh a thiam ve bawk a ni. Chuvangin, vai hoin an duhsak loh theih loh tura thiam leh vai ho kawm ngeih tura inpawhna ṭha nei tura an ṭawng kan thiam ve te pawha ṭul hle awm e.

Khelmual nei ṭha, player nei chhia: Mizote hi infiamna hmun hrim hrim chu kan nei ṭha viau a, phûllem phahna field ringawt pawh kan nei hnem viau a ni. Veng tin hian larpui hat turin inkhelhna tur hi chu kan nei vek a. Indoor-a basketball khel theihna, badminton court leh khelmual ṭha tak tak kan nei a. Kan sorkar leh hotute hian khawvelah pawh zahpuiawm loh turin infiamna hmun ṭha chuan min thuam mek lai hian, infiammite hian kan tum tawk lo nge ni, hma kan sawn hlei thei lo. Sorkar ang tein infiammite tihhmasawnna tur hrang hrang pawh siam a ni ṭhin a. Tin, player-te tana intah hriamna tur tournament pawh hi a awm ve malh malh viau a ni. Hei bakah hian veng chhung games and sport association ang pawhin coaching te kan buatsaih a, mi thiamte pawh kan chah lut chung pawh hian hma kan sawn tak tak thei lo. National Games-ah pawh kan nil lo chauh ṭhin chu a ni a, kan inen let a ṭul tak meuh meuh a ni.

Sport lam hotute inen let a ngai em?: Sport hmsawnna kan sawi hian player-te chauh kan dem thei lo ang. Infiamna lam hruaitu pawh hian mawhphurhna tam tak an nei. Hruaitute zingah hian infiamna lama tuina leh thiamna pawh nei lem lo, lâr duh vanga hruaitu ni ve mai mai, pawl hruai ṭha peih lo, a phawvuak leh lansarh hun chauh a inlar ṭhinte hi kan tam viau lo maw? Sorkar hna leh nihna avanga pawl hruaitu ni ve mai maite hi kan tam ngawt lo maw? Kan inen let a, kan inthlit fim a ngai ta viau mai. Discipline ṭhenkhat hruaitute phei hi chu sum leh pai pawh tichingpen ṭhin, duhsak bik nei, hmingchhiatna nei, mi depdê leh pawl hruaitu ni tlak lo te hi engzat tak awm ang i maw? Sport Minister intlawnsiaka hun hmang ral vel mai mai, pawl tana hnemhnânpui tlak lohte hi engzat tak awm ang i maw? Association lam pawh hian hetiang hruaitu ṭha lo hi paih chhuah ngam a, tihmualpho ngam a hun tawh lo maw? Anmahni avang hian Mizoram sport hian a tuar rei tawh viau lo maw? Tun chuan sport hmasawnna tur hian Sport Minister hian huaisen taka hruaitu ṭha lote pawh a ṭhuah fai ngam a ṭul hle awm e. Chuti a nih loh a, kan kal ngai pet peta kan kal chuan engtikah mah Mizoram sport hian hma kan sawn tak tak ngai lo vang. 

- Engkima Chawngthu