HE RAMIN A MAMAWH CHU
Winston Churchill chuan, “A thim zawnga thil thlir ṭhin mi chuan hun remchang zawng zawngah harsatna an hmu ṭhin a, a êng zawnga thil thlir ṭhin mi chuan hun harsaah pawh hun remchang an hmu ṭhin,” tiin a sawi a. A thim zawnga thil thlir ṭhin mi kan nih chuan kan hma lama kan hlen tur kan hlen chhuah loh phah fo thei a, kan hlawhtlinna tur awm reng pawh chu kan thleng zo lo fo thei a ni. A êng zawnga thil thlir ṭhin kan nih erawh chuan harsatna karah pawh tih theih dan kan hmuh zel dawn avangin kan hma lama thil ṭha tih tur awm chu hlen chhuakin kan hlawhtling zawk thei dawn a ni. Thil ṭha ti tur hian tun hun remchang tak kal liam mai tur hi hun rem chang dang lo la awm leh tur aiin a remchang daih zawk a. Nakinah kan tih a, kan nghah thin avang hian thil tam tak a buai phah thei. ‘Thir chu a lin laiin deng rawh’ an lo tih angin, a hun laia kan tih loh hian harsatna nasa zawk min la thlen thei a ni.
Zoram politics-ah thil thleng thar eng emaw a awmin a ṭhente chu boruak daih hnua bawhzui chi te a awm ang a, a sarhu laia bawhzui nghal ngai chi te pawh a awm ang. Ngaihtuahna fim tak kan hman a pawimawh ṭhin a, a nghawng tur lamte pawh ngaihtuah thlengin, ram leh hnam tan a ṭha em tihna thinlung nei chunga kan bawhzui ṭhin a ṭha awm e. July 26, 2021-a Mizoram leh Assam ramri hnaiha inkahna avang khan Zoram mipuiin tun generation-a hnam inpumkhatna kan neih ropui ber a ni hial awm e. Ram hruaitu leh political party zawng zawngte’n lungrual takin thawhhona an nei a, mipui lam lahin kan thlawp ṭha em em a. Kan ṭhalaite pawhin social media lamah an theihtawp an chhuah bawk a nih kha. Kha hnam inpumkhatna leh thawhhona ṭha tak kha Chunglam hnathawh chu a ni ber tho nâin, a hun laia kan bawhzuina avanga thleng a tih theih ang.
Zoram politics-ah hian thil lian tham tak taka lo thleng tawh a, vawiin thlenga hmun ṭhenkhata kan hruaitu hmasa kan la demnate pawh a awm thei hialin a hriat. Chakma Autonomous District Council (CADC) lo pian dan sawiin tute emaw kan dem a, tute emaw chuan kut sil an lo tum bawk ni tein a hriat a. Ṭhangthar hunah hmalak han tum ṭhin mah ila, tute emaw chuan a boruakah emaw chauh an lo phûr em ni tih tur te a lo ni leh zel ṭhin bawk ni tein a hriat ṭhin. Ramri chungchangah pawh political party zawng zawng tela board din a ni chung pawhin kan thlen chin a la thui tak tak thei chuang lo hi eng nge a chhan ni ang? Kan hmalakna hi a tir lamah kan han arh hluai tak nâin, a tawp lam hi chu a zuih leh mai ṭhin em ni aw tih tur hian thil kan ti fo em ni, tih tur a ni ṭhin hi a sutkian dan kan ngaihtuah a ṭha tawh viau a ni. Ṭhangtharte hian hruaitu mawngrit anga ngaih theih tur hi kan zui tak tak peih tawh lo a, chu ai chuan mawng pawh hûng hman lêk loa che vat vat ṭhin hi kan duh tawh nia a lan avang hian ram hruaitute vuaichâ deuha an lan hi chuan kan phunchiar mai ṭhin niin a lang.
Ṭhangtharte hi kan harhvâng ṭhat mai bakah kan khawhawi pawh a zau viau mai a. Tun generation-ah phei chuan internet lam kan luhchilh nasat mai bakah, ram rawngbawlna kawng pawh kan ngaihven nasa sawt hle mai a. Hei vang hian hruaitu update lo deuha langte chu kan ngaithei lo thuai mai ṭhin a; hruaitu nê nê kual mai mai ṭhin leh thusawi chak, a taka thil tih hmuh tur awm ngai lem lote phei chu kan kham vat mai ṭhin. Chutih laia eng issue emaw a lo awmin political party inbeihna hmanrua atana kan hmang zel erawh hi chu a dik lem lo thei ang; mipuiah inhnialna a chhuah phah a, ṭhenawmte nen pawha kan inhmuh tuihnai loh phah thei dawn hialna tur thil hi chu pawi tak a ni. Kan awmna party te pawh hi mi thianghlim famkim awm khawm an nih vek loh avangin tihsual an nei thei a, tihpalh an lo nei ve thei a ni tih hi tu pawhin kan hriat a ṭha a. Chutianga an dik lohna (an lo tihpalh)-ah pawh ngaihdam kan dilpuina kha thil harsa tak a nih rualin mi puitling zia a ni.
Chutiang ni loa biak in pakhata kan lawipuite nena inhmuhmawhna khawpa inhnialna a thlen phah theihna tur khawpa party ruihchilh kan nih chuan he hnam hian hma lam a pan thei ngai lo ang a, harsa lo takin pawn lam aṭanga beihna lo awmte pawh a hneh thei ngai lo ang. Ram leh hnam hmangaih inti ṭheuhte zingah pawh hian hetianga mipuia inhnialna chawk chhuak duh ang tur khawpa sawi kai kan awm phei chuan thil ṭha lo tak a ni ngei ang. Ram hruaitu tlak a ni lo tihna a ni a, politics platform-ah au lo ngam zawk rawh se. Hruaitute tihsual pawh thup mawi hram hram tuma party âtchilhna rauin min man ngheh tawh chuan khaw êng hmuh a har tawh a, kan mit tihvaihin a awm tlat tawh ṭhin a. Chutiang hunah meuh chuan pulpit tlang chu sawi loh, mipui hriata thusawi ngam chi kan ni lo tihna a ni tawh ṭhin.
Tun hnai lawkah pawh issue hrang hrang kan hria a, politics inbeihna hmanrua atana kan hman tâk thil mak tak tak hriat tur a rawn awm a. Dâwt ngialngan tak tak leh mi dang tana kumkhaw rei thleng pawha hmingchhiat theihna tur thilte pawh kan sawi duh ṭhin. Hengte hi mi dang hnehna atana hmanraw bawlhhlawh ber ber a ni tih hi kan hriat a ngai a, Kristian rama thleng atana thil duhawm lo ber a ni tih hi kan theihnghilh loh a ṭha. Tu tan mah hlawkna a awm lo a, politics inbeihna hmanrua atana tih ni mah se la, thinlung thinghlim tak tak mipui eng emaw zatte hian ngawi renga an lo thlir ve bawk avangin, an thinlung tibawlhhlawhtu hmanrua mai a nih zawk theih avangin kan sim vang vang a ṭha.
Thianghlim takin politics hi a khelh theih a, thinghlim leh zahawm takin politics hi a kalpui theih a ni tih hi kan lantir fo a pawimawh a, chu chu nang leh kei hian kan ti thei a ni. Chutiang ni loa tute emaw kaihbûa awm a, awmze nei loa kan vir mai mai chuan ram leh hnam tan hnemhnânna kan nei ngai lo ang a, keimahniah rah lawh tur a awm ngai hek lo ang. He ram lo hi ram dang kan neih loh avangin kan pi leh pute hun lai aṭanga kan ram neih chhun hian dik tak leh rinawmna mai bakah hmangaihna nena ram rawngbawl a, ram mipuite tana mahni inhâl ral thei hruaitu a mamawh a ni.
- Mahmuaka Chhakchhuak