Hausak i duh em?

Kan thupui hi chhan chakawm tak mai a ni kan ti hlawm theiin ka ring. Tu nge hausak duh lo vang? Kan duh leh châk vangin alawm lehkha kan zir a, hna kan thawh vak vak ṭhin. Vai kan tih hote pawh hi an taima a nih hi a, heng laiah kan hmu sup sup ṭhin a, an hnathawk lo kal an ni. Tihian hna an hmuh ang ang an thawk a, kar tawpah chuan an nupui fanaute hnenah pawisa thawn tur an nei thei ziah ṭhin tlat mai. Nakin lawkah chuan bike/scooty an lei ve ang a, kum sawm te a ral meuh chuan an ramah chuan mi pangngai tak an lo ni daih tawh mai ang. Khawchhak ho tih dan an la ve hman lo, sap ho tih dan pawh an la ve lem lo; hna an thawk mawlh mawlh reng a ni deuh ber mai e. Nia, anni hi a tama tam ngang hi an ni a, an ramahte chuan thawh tur nei lo, tei mai mai te pawh an lo awm ve ṭeuh thei tho e. An taimak, fin, tam em em vangte hian alawm keini tan chuan an hlauhawm ve riau; han zalen viau phei se chuan rei kan chelh hauh lo ngei ang.

Rel pawh a lo lut thûk zel dawn, kawngpuite pawh a ṭha ṭawlh tawlh turah ngai ila. Hnam tlem kan ni a, mahse, kan ṭan rual a, hnathawh taimak kan intihhmuh chuan rei lo teah sum kan lo nei ang a, mahni thawh chhuah ngat han neih chu nuam kan tih ka ring tlat. Hetih lai hian, hna hniam leh hnuaihnung kan hmuhsitna leh hmuh hniam em emna hi dah bo tum chho zel ila. Tichuan, taima nih pawh hi ṭhalai lamte pawh hian kan phur chho zel theiin ka ring. A nih loh chuan hna sang thawh tur a awm mai si lo. Hna hniam thawh a la zahthlak tlat si chuan engtin nge ni ang le? Vai hoin, ‘Vûr aiin khua a var zawk’ an lo tih pawh kan tluk hlei thei lo vang. Ṭhalaite zingah hna hniam thawh hi a la zahthlak viau em aw? Puitling zawkte pawh hian dah hniamna, hmuhsitna, engah maha ngaih lohna kan la nei deuh tlat ṭhin; ka lo hmuh ve mai mai dan chuan. Rilru lian leh zau tak puin hna hniam leh sang thliarna hi nei lutuk lo ila, tichuan, taimak hi kan phûr tawlh tawlh ka ring, ngaihdan deuh emaw thliarna deuh kan neih leh ṭhin chuan mite rilru nasa takin kan tihnual thei a ni.

Kan naupan ve lai, 1980s chho vel lai kha chuan sawrkar hnathawk hlawh pawh la lem loa rei tak tak khawsa theite kha kan ngaisang hle ṭhin. Ani chu chutiang hna thawk chu a nia, an tia, kha tih laia thil man to, mi nazawng neih phak loh–TV, video, taxi, etc., nei theite kha chu kan awtin kan ngaisang hle ṭhin. Tun lo haw lo se la, ‘Cashier a nia’ an han tih ngat tawhte phei kha chu rei lo têah milian an ni thuai mai ṭhin. Tlangvalte pawh kuhva ṭheh ham ham thei, cigarette leh ruihna tur nei reng theite khan nula pawh an thing ṭha thei viau mai. Tlangval zûk leh hmuam pawh ti lo phei kha chu, ‘Ṭhianni nang nei rawh,’an inti mai ṭhin. Politics-te pawh kha sum hmuh nan, eizawn nan kan hmang a, an hausa viau hlawm ṭhin rêng a ni.

Hetih lai hian, kan ram erawh a rethei telh telh a ni deuh ber mai e. Kristian ram chu kan ni a, Bible pawh la nei lo, tute sawi chhawn ringa Pathian bia kan ang deuh ber mai e. Aw le, chung Pathian chuan min lo hmuh hmaih hauh lo mai. Hnam tlemtê ni mah ila, kan tuh rah chu kan seng ta mawlh mawlh mai. Silchar kawng a pin hlekin kan ṭâm a, kan intichangkang em em a, kan sawrkar retheihzia, sum harsatzia kan hre ṭhin awm e. Kuttlingloa hausak, kan inhaivûr ṭhin rah chu rah chu vawiina i dinhmun, kan dinhmun hi a ni dawn lawm mi?

Kan lo intihhausak dan ṭhin kha a lo dik lo hle tih vawiinah chuan kan hre hlawm tawhin ka ring. Mizo lemchan (drama)-ahte kan ngaithla ṭhinin ka ring. Contractor-in percent eng emaw zat chang ve turin an ti a, tichuan, a mawhphurtu officer chuan thil dik mang lo chu pawmpuina hming a lo ziah hnan ta malh malh mai ṭhin ni awm tak a ni.

Aw le, hetih lai hian, dik taka thil ti ṭhin leh ti ngam an lo awm ve ṭeuh tho bawk a. Mahse, heng mite hi chu vawiin thleng pawh hian kan la ngaisang mang tlat lo. Hausak dan dik taka hausa leh neinungte hi chu rilru leh thlarau a hahchâwl tel a, hlim tak leh thlamuang takin an awm ṭhin. Mipui mimir vantlang zingah pawh hian hausa, taima, hlawhtling an awm ve ṭhin bawk a. Kan hriat ṭheuh angin mihring chu duhâm, a dang duh belh zel a ni, lungawina tak tak hi a nei lo ṭhin a ni. Chuvangte pawh chu a ni ang, rinawm lohna bâwihah kan awm ṭhin. Duh belh zel nun hi mihring zia a ni a, chuvang chuan, mihringte hi kan rethei zel mai ṭhin a ni.

Hausak dan ṭha ber chu chan tâwka lungawi zel a ni. Hemi nei thei tur chuan Bible chhiar ṭhin rawh, ṭawngṭai fan fan rawh, inkhawm ve fo rawh.

Pu KC Lalvunga nupui an kawmna ka la hriat reng chu: Australia ramah khua a khêng a, hun rei tak hnuah pawh tuithianghlim herh haw tur thingtlangah pawh a awm reng tho, a ti. An ram a insawhnghet tawh a, sawrkar sum leh paite a hmanna tur ni loa hman, eirukna, thamna, kan tih ang chi ho kha a awm ve lo. Chuvang chuan, harsatna nasa tak pawh chu harsa lo têin an paltlang thei a ni. Hmân deuha Tsunami (Japan) rapthlak takte pawh kha ṭanpui kan ngai lo, an lo ti tlat mai. Hei hi ṭawngkam ṭha mai mai a ni lo aniang, a hnu deuh hlekah khan sawrkar (Japan) chuan ram dangte ṭanpuina tur dollar tam tham tak mai a pe chhuak thei tho a nih kha. A tawi zawngin, ram hausa an ni ber mai e, an hausak dan pawh a dik tawk hle tih chu hai rual a ni lo.

Kan ram rethei leh dinhmun hniam tak pawh hi mi tin maiin mutmawh hnârmawha kan neih a ngai, kan pawimawh tlang vek a ni. Kan ram a lo dinchhuah leh chuan rethei leh hausa inkar pawh hi a lo zîm telh telh dawn a ni. Chuvangin, ‘Aw, hausak kan duh’ kan tih rual hian kan inhuam ve viau a ṭul hle mai.

- Lalchhandama Colney, Phone – 9862982321