Written by
- H. Lalchhuanliana

Police constable recruitment fair ber ṭum

Union territory (UT) kan nih lai aṭang khan ṭum eng emaw zat Police constable lak a lo la ni tawh a, lak hmasak ber chu kum 1972/ 1973 khan a ni. State kan nih hnuah hian armed police ngawt pawh battalion pariat kan nei tawh a; police silai keng lo, unarmed branch (UB) constable eng emaw zat lak an ni tawh bawk a. Zêp nâk emaw, Police constable lak apiangin ruling party-a thil ti theite an inrawlh nasat ṭhin avangin sawisel loh ṭum a awm lo va, Bhavan List, Hnam Run List tih chu ṭawng tuallêng a nih ṭhin kha. Hetiang a nih avang hian Police officer ṭhenkhat tan remchang lo lak a awlsam phah a, quota nei hiala sawi thawm a awm phah a ni. Police atana hman tlak reng reng loh, drugs ngawl vei, kut vûng bêr bûr thlenga lak an awm thu pawh kan rorelna sang berah sawi a nih nghe nghe kha. Training centre aṭang pawhin hetiang mi hi eng emaw zat bân an awm bawk a, sawi tur a tam mai.

Thil kal tawh hriat reng tlak loh lam kha chu phûm boin awm hlen tawh se la; ka han sawi tum hi chu kum sawmli dawn ka lo thawh ve tawhna department-a Police lak felfai ber ṭum nia ka hriat hi tar lan ngei ṭhain ka hria a ni. Mizote hian dam laia infak hi kan hreh tlangpui a, thih ni aṭang hian kan infak ṭan a ni ber a; a ṭha thoah ngai ila! Tun ṭuma Police lak hi ka phak ang tawkin ka lo zir ve a, politics rilru tel lo (politician ka ni lo bawk a) leh thinlung taka ka ngaihtuah hian ka lo lawm ve em em mai a ni. Hei vang hian a latute (official) leh sawrkar hotute hming lo langte hi lo hrethiam u la, fak tlak fak mai leh kan ṭha lai ber inhriatsak a, chu chu kan dam lai ngei aṭanga sawi hi ka ngaihdan pakhat a ni ve tlat a ni.

Police chu sawrkar hnathawk dang zawng zawng aiin an dik bik tur a ni a, mi dik lo leh thil sual titute thuhnuai (tham) theih an ni tur a ni lo a, mi dik lo chhui chhuaka roreltute hnena thlentu tur an ni tlat a ni. Chutiang tur chuan a lakna (recruitment) aṭanga dik taka tih a ṭul a, training ṭha pek an ngai bawk a ni. Tute duhsak vang emawa tling lo chung tlintirna hmun a ni lo tih hi tun aṭang chuan mipui leh politician-te rilruah hian lo châm reng tawh se a duhawm tak zet a ni. Anmahni vengtu tur pawha an duh loh tawp tur tih hriat reng la tura politician-te’n thu an nei ṭhin hi thil ṭha lo tak a ni a, awm tawh lul suh se.

Technology thar (Kalphung thar!) an hmang

Kumin June thlaa Police constable mi 259 lak kha chu a buaipuitute khan dik leh fel taka tih a nih theih nan ruahmanna thar an nei a. Recruitment lama rin tlak taka ngaih Infoclab Solution Pvt. Company Limited, Delhi ruaiin, khawl changkang tak hmangin physical test aṭangin bul an ṭan a ni. Physical test pawh an computerised a, tlan endik nan Radio Frequency Identification (RFID) an hmang a, Biometric Identification hmangin a diltu zawng zawngte finger print lak vek a ni bawk. An hmanraw hman hian thil dik lo titute a man chhuah zung zung theih avangin a ṭangkai hle a, dik lo kha dik a tih ngawt theih loh a ni an ti. Biometric identification hmanga finger print an lak aṭang khan mi aia intlar (impersonation) mi sawm lai man chhuakin, case pariat lai siam a ni nghe nghe a ni.

Candidate-te tana kal awlsam nan Physical Effeciency Test neihna kha hmun pali–3rd Bn MAP Aizawl, 5th IR Lungverh, 2nd IR Khawzawl leh 2nd MAP Lungleiah te neih a ni a. Written exam pawh a rual vekin heng hmunah hian dt. 3.5.25 khan neih a ni. Question chu MPSC siam niin, Optical Mark Recognition (OMR) hmangin an endik nghal vek bawk a; a tling leh a thiam apiang kha an tling a ni mai a, ruling party list a awm thei lo a ni. Thuthang rintlak tak ka hriatah phei chuan kan Home Minister (HM) chhungkhat hnai takte pawh an tling lo va, pakhat zawk phei chu tlanah khan pên (step) khatin a tling lo an ti! Hei bakah hian, a vui nasa ber pawh ruling party mi, an duhsak zawng tun hma anga thun mai tum, tling zo si lo an nih thu an sawi bawk.

Hengte hian tun ṭuma Police constable lak felfaizia a hril a, kan HM erawh chuan an party mite aṭangin vuivaina thu a dawng tam hle niin an sawi thung. Ruling party zingah hian ram hlui zia la pu tlat mi eng emaw zat an la awm tih tichiangtu pawh a ni awm e; inenfiah nan hmang hram teh se. Kalphung thar siam tuma an hruaitute’n hma an lak laia kalphung hlui zia hmanga hotute lo vui khum dur dur leh mahni hmasial ngar ngar an awm a nih chuan, kalphung thar awmzia hrilhfiah nawn leh ngei tur an ni ang.

Thuthang dang leh pakhat chu, kan Chief Minister (CM) laina hnai tak pawh a tling lo a, mahse, tlintir tur zawngin tu mah a nawr lui lo an ti bawk. Kan CM leh HM te hian tun ṭuma Police constable lak thu-ah hi chuan kalphung thar an thlentir a, thang an chhuah a, fak an phu hlein ka hria. Kan HM hian constable lak tur chungchanga a thusawi ṭhinah pawh khan, kan CM duh danin dik taka tih a tum thu a sawi fo a, hruaitu lu ber pahnihte kalphung hi minister dangte entawn tlak niin a lang e.

Official an pawimawh

Ministry tute pawh hian sawrkar an hruai duh dan (policy) an nei vek a, chumi tihlawhtlingtu tur chu a hna thawktute an ni. Sawrkar hnathawkte chuan minister-te’n anmahniah rinna an nghah vang emawa an lo hruai sual emaw, anmahni hamṭhatna tur an lo zawng ve emaw a nih chuan an corrupt tihna a ni a, chu chuan ministry pawh an tihmingchhe tel bawk a ni. Nikum lama armed police havilder aṭanga sub-inspector promotion tur DPC neih ṭum khan candidate dangte’n a thiam lohzia an hmuh tlan ṭhup khan promotion a hmu tlat mai a, court hial an thleng a nih kha. Kha thilah khan department changtu HM khan official-te ring tawkin an kutah engkim dahin, a inhnamhnawih lo tih hriat a ni a. Chutiang taka HM inrawlh lo chunga dik lo a awm a nih chuan official-te mawh a ni ang; kan sawi ang khian official-te an corrupt tihna a ni mai. He thu hi court case awm lai a la a nih vangin sawi zui rih lo mai ila, sum leh pai lêng vel awm ni ngeia sawi erawh a ri ring hle. A lungawi lote hian an department-a an pute DPC thutlukna an khing tihna a ni a, a result chu eng pawh ni se, DPC thutlukna khin ngaia a awm hi department tan a mualpho thlak hle a ni.

Kan sawi fo ṭhin angin All India Service-ah Mizote kan tling thei ta meuh si lo va, Mizo DGP leh CS tur kan nei lo reng rih dawn a nih hmel e. Hetiang a nih vang hian an hnuaia Mizo officer-te hi ram hmangaihna thinlung pu chunga an ṭanrual a ngai lehzual ta niin a lang. A lu ber luah tur awm lo mah se la, a hna pawimawh zawng zawng khawihtu Mizo officer fel tak takte hi an ṭan rual phawt chuan kan ram siam ṭha tham an awm a ni.

Sawrkar hna thawkte hi mahni tana chakai khawrh hun (service rivalry) a awm a ni thei e, chutih rualin, kan ram tana thawk an nih miau avangin ram hmangaihna rilru chu an dah pawimawh ber tur a ni ang. Ram tana ṭha tura an ṭan rual tlat chuan politician hlemhle deuhin emaw, hnam dang CS leh DGP leh a dangte’n an palzût ngawt lo ang. Sawrkar hnathawkte hi sawrkar neitu tak tak zawk an ni a, politician-te chu kum nga term chauh an ni zawk. Chuvangin, ringtu kan nih anga rinawm tak leh taima taka hna an thawh ngat chuan hmasawnna hi an koah a innghat thui em em a ni tih hre nawn fo teh se. Ṭhangthar lehkha thiam, sawrkar hnathawk leh thil ṭha duh, ram hmangaihna tak tak thinlung pu (nationalist) hi eng emaw zat an awm tih hi a pawmawmin ka hria a, beiseina min siamtu pawh an ni.

Police Recruitment Board-in fak an phu

A tlangkawm nan, kan Police officers, Recruitment Board member-te’n fak an phu tak zetin ka hria. Kan Ministry lam duh dan angin felfai takin hna an thawk a, police constable lak felfai ber ṭum min hmuhtir niin ka hria. Board member zinga pakhat chuan an theihtawpa fel leh dika hotute duh anga hma an lak thu a sawi a. Minister-te leh Police hotute aṭang pawhin nawrna (pressure) eng mah an dawn loh thu leh an inrawlh miah loh thu a sawi a, lawmawm a tih thu a sawi a ni. Ṭhangthar lehkha thiam tam tak rilru tina fotu chu, sawrkar hna laka a thiam thiam la lo va, fair lo taka duhsak zawng, political fitness nei ṭha an tih mai lak an ni ṭhin hi a ni fo mai, tâwp hram tawh teh se.

Police officer fel tak tak, he Recruitment Board member-te chu a hnuaia mite hi an ni a, anmahni puitute zawng zawng nen lawmthu ka hrilh e.

1. Pu C. Lalnunmawia, DIG (Armed), Chairman

2. Pi Lalthangpuii Pulamte SP, CID Crime, Member

3. Pu B. Laldingngheta, AIG (OPS), Member

4. Pu Lalchhuanawma Chhangte, Addl. SP, CPW, Member.

Politician-te hnena ka chah duh chu hei hi a ni: Sawrkar hnathawk zingah hian mi dik leh ram hmangaihtu tam tak an awm a, chung ho hmang ṭangkai thiam apiangte chu hna thawk ṭha in ni zel ang. Dikna in duh tak tak a nih ngat chuan thawhpui tur mi dik leh ram hmangaihtu hi kan la ngah tih hi a pawmawm e. Politician (ṭhenkhat) aia dik leh ram hmangaih (nationalist) zawk sawrkar hnathawk zingah an tam a, a kaihruaitu ṭha nih erawh a pawimawh em em reng a ni. 

- H. Lalchhuanliana