Written by
- PC Hmangaihzauva

Mizo chhung khat lainate inlaichinna




Tun ṭum chu Mizote’n chhung khat lainate inlaichinna hminghmerh kan neihte i han tarlang teh ang.

1. Pa: Chhung khata pa ber.

2. Nû: Chhung khata nu ber.

3. Pu: Nu leh pate pa leh nute nuṭâ.

4. Pi: Nu leh pate nu leh nute nuṭate nupui.

5. Ni: Pate farnu.

6. U: Unaua piang hmasa zawkte.

7. Patea: Pate nau mipate.

8. Nutei: Nute nau hmeichhiate.

9. Papuia: Pate u mipate.

10. Nupuii: Nute u hmeichhiate.

11. Pazawn: Khualkhua leh hmun hrana hmeichhe pasal neite’n pa atana an zawnte.

12. Nuphal: Hmeichhe unau pianghmun pasalte hi innuphal an ni.

13. Nau: Unaua piang hnuhnung zawkte.

14. Unau: Nu leh pa kara pianghote.

15. Farnu: Mipa tan a pianpui hmeichhia hi a farnu a ni.

16. Nuṭa: Hmeichhe tan a pianpui mipa hi a nuṭa a ni.

17. Laizawn: Hmeichhe tan a pianpui hmeichhia hi a laizawn a ni.

18. Vah: Nuṭate fate.

19. Puzawn: Nupuite pa.

20. Pizawn: Nupuite nu.

21. Tu: Fate fa leh farnute fate.

22. Pami: Pate unaupa hi.

23. Fachhawm: Hmeichhiain pasal a neiha chumi a pasal ni lo, mi dang laka a fa a chhawm hi.

24. Tuchhuan: Tute fate.

25. Khûpthum: Tute tu lehchhawng.

26. Pahrawn: Chhungkhat nuin a pasal pawm lai ni lo laka fa a neih chuan a pasal chu a fa bik tan pahrawn a ni.

27. Nuhrawn: Chhungkhat pain a nupui pawm lai ni lo laka fa a neih chuan a nupui chu a fa bik tan chuan nuhrawn a ni.

28. Pianpeng: Pate emaw nute emaw inunau (Sapin cousin an tih ang)-te hi.

Heng kan sawi chinte hi Mizo chhung khat inlaichinna hminghmerh kan neih langsar deuh chin, ram pum huap pawha tlang hriat deuh chu a ni mai a. Heng bak pawh hi chhung khat laina zau zawkah leh phuahchawp deuh pawha khawimaw lai bika hman chu a la awm thei zel ang.

Kan sawiteah hian no. 11-na thleng hi inkoh nana hman deuh bik an ni a. A bak, hminghmerh dang 17-te hi chu a sawia sawi mai bak chu inkoh nana hman kher rem tawh lo; hman ṭalha inkungkaihna tihla zawk a, a hmangtu leh a hmanna inkar tihla leh tiveikhawr zawk theite an ni thung.

Mi tam tak chuan nupuite nu leh pate hi ‘Ka pi, ka pu’ tia koh kher turah an ngai a; a chhan chu, a hming (pizawn, puzawn) vang hi a ni. Kan sawi tawh ang khian, kan Mizote inlaichinna hming hi inkoh nana hman ngei ngei chi a awm a, hman kher rem tawh loh chin a awm bawk. Chutiang chuan mipa tan nupuite nu leh pate hi chu an fate an nih avangin 'Ka nu/ka pa' tia koh mai hi a rem ber a ni. Pizawn/puzawn an nihna chu an fate tan a ni ber zawk. Heng inkoh nana hman kher rem tawh lo kan tihte pawh hi inkoh nana hmang duhte’n an hman pawhin dik lova ngaih tur chu a ni chuang lo vang chu.

- PC Hmangaihzauva