Written by
- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pu)

Kan kut phuar a ni si lo


Kum 2009 Arunachal Pradesh State Assembly Election kha ka awm ve lai a ni a. Aalo a kan Biak in gate bul mai kha, Congress party Yeggo Village Level Campaign Committee Office a ni a. Ka thenawm lehlam kha an Home minister ni lai Gamlin sap chenna a ni a. Kan chenna veng awmna constituency-ah hian a u Jarkar Gamlin chu Congress party candidate a ni a. A khingpui hi Galo ho khaw lar, lehkhathiam khua an tih mai Darka khaw mi Duter Padu a ni a. Amah chu zirtirtu niin a pasal chu Chief Engineer a ni, chhungkaw ropui tak leh neinung eltiang an ni. Congress candidate te hi mihausa tawntaw an ni bawk a, ngaihnawm ang reng tak hi a ni ringawt.

Inthenawm khawveng ta chu, ka chenna UPC Kohhran Field Director Qtrs. kawtah pawh politician ho car a inhun dul chang a awm. Kei hi khawiah pawh awm ila politics ngaihven tak, ram inrelbawlna lam tuipui tak ka nih thin avangin, Arunachal ka awm chhung reilo teah pawh hian ram hruaitu zingah hmelhriat ka nei ve hman nial hrim hrim a. Ka ILP ve tur pawh kha, khatih laia Home Minsiter Jarbom Gamlin a nau ten ka chennaah min rawn pe ve ngat a ni. Mak ang reng tak chu, mahni ram ni lova han awm hian Congress rilru hi kan pu duh khawp a, Shillong mizote pawh khan Bah Tony-a kan ti tuah deuh hum reng mai nia!

Village Level Campaign Committee Office ah chuan Petrol Coupon te, Damdawi coupon te, Beer coupon te a duh duh tan lak theihin a awm a. Mi an rawn tih ve chhen avangin, a ni tak a lawm tiin petrol counpon pakhat chu ka lo la ve a, ‘Puakguard Tel Dipu’ (Oil Depo, keinin petrol pump kan tih hi) ah a thlawnin petrol chu ka zuk thun ve zan kha, rilru erawh a nuam z^n lo! Khang zawng zawng kha, candidate ten an rulh leh vek tur a ni a. Khami tuma a tling lo zawk khan (an sawi dan chuan) a tangka faiin Vaibelchhe 36 zet a sengin an sawi a. Hei bakah hian Bike leisak neuh neuh, chhungkaw vote ngah deuh phei chu Car te pawh a ni awm e, an inleisak nual bawkin an sawi. A tling zawk phei hi chuan Vaielchhe 50 zen zawn a sengin an sawi. Hei hi, helaiah chauh a ni lo va, a ram puma an inthlan apianga thil awm ṭhin dan a ni a.

Heti chung hian t<nah chuan an khawpui ber Itanagar chu Four Lane Road ṭha takin a chhun ruah tawh a. Kan awm ve laia single road ni ṭhin Pasighat atanga Aalo kalna kawng te, Silapathar atanga Aalo kalna kawng (Via-Basar) te chu Double lane nuam lutukin a chhun tlang vek tawh. Tibet ram dep lam panna kham kar kawngte pawh kawngpui thain a thlur seng sung tawh mai.

Kan thenawm state thenkhat, hel hovin an tihbuaiho te pawh hi, politician tan chawi neuh neuh tur a tam hlein an sawi a. Mipui hriatpui lem lohin nuaih tel hi chu an khawh chhuak ve deuh reng a ni awm e. Heti chung hian kan thenawm state khawpui hi kawngpui thl<r liin a thlun zawm loh a awm tawh mang lo. Kohima khi, ka hmuh hnuhnun ber khan a khaw thlen dawn tl>ma z^wng a la tlang parh lo deuh a, tunah phei chuan a tlang tawh maithei e. Mipuiin politician te sum an thin nghek nghekna state te, helhovin target an tuk tawk tawkna statea an hruaitute tan hian thiltih a harsa khawpin a rinawm a, chuti chung chuan hna an thawk fe mai.

Kan ram hi han thlir vethung ila: Mipuiin candidate te laka sum phut ṭawk ṭawk emaw kan ching lo viauin a lang a. Candidate te t^n inthlan nia zu man leh kuhva man te, sikret man lo indil lawp lawp te bak hi chu a vaibelchhe tela han senna tur a awm lutukin a lang lo. Khawimaw laiah vote hum tam deuhte an lo inchhiar ve deuh a nih pawhin, mi chutiang chu kan ngah lutukin a lang lo, constituency pakhatah pa pali panga bak an awm kher lo vang. Chuvang chuan, candidate te sum sen pawh a tam lutuk lo, a seng tam pawlin vaibelchhe hnih khat bak an seng awm lo ve. Vaiblechhe thum seng an awm chuan chu chu a tam pawl niin ka ring. Chutiang te mai mai chu (Thlahtute atanga chhui pawhin kan la nei ve ngai miah lo na a), state danga an Panchayat inthlana an sen zat chauh a ni ang. Chumi awmzia chu, Mizo mipui te hi kan sual lo va, hruaitu tha neih kan phu ber zawk tihna a nih chu!

Davida’n Abnera a tahna hla chham- ‘Abnera chu mi a thihin a thi dawn em ni? I kut chu phuar a ni lo va; I ke chu kawl bun a ni hek lo…’ tih ang deuhin, kan ram hruaitute kut hi eng mahin a phuarin a lang lo. An campaign laiin mipuiin sum kan dil ṭawk ṭawk lem lo va, hel pawl lah kan nei ve hek lo. Inthlana tling tur hian a sen pawh an seng tam lo thin tih kan hre theuhin a rinawm. Nuam pawh an ti viau thin ni pawhin a lang e. Mipui kan tha si, kan rau bawksi. Paho han rau lo deuhin, ram hruaitute han tin uaih uaih thin mah ila, kan nupuite zing tawngtai hawin anni chauh pawh ni lo, hlep ruk hmang zawng zawng te leh thenawma ruk ruk hmang deuhho zawng zawng nen an rawn ngaidam haw vek zel si a, ṭhat loh hleih theih pawh a ni lo e!

Kan ram hruaitute hian thil tha ti tura daltu an neih awm hi, han ngaihtuah vang vang pawh hian a awm lo a ni. Kan ram development fund te hi, loh theih lohva a nih lohna tura hman ngai kan ni ve lo, kan sual hrim hrima kan hlep ru emaw, keimahniin harsatna kan insiam chawp emaw a nih ngawt loh chuan kal kawina tur dang a awm lo a ni. Kan ram hruaitu ten zalen taka, venthawn tur leh hlauh tur nei miah lova ram tana hnathawhna hun tha an nei hi lawmna chang an hre ve tur a ni ang. Kan ram hi a lian lo, mihring kan tam lo, mipui kan sual lo, Pathian nung kan bia, enkawl harsa lutuk kan niin a lang lo. Kan kawngpui te hi mam tha tak, kan khawpui pawh eng (shining) s<ta siam a har lo vang. Kan kut phuar a ni lo va, kan ke kawl buntir a ni hek lo!

- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pu)