Written by
- Lalṭhuamliana

Milim Tluk Hun

Kum 2020, kum mak leh ṭihbaiawm, khawvel hmun ropui ber leh hmun kilkhawr ber pawh angkhata min tithlabar a, nunphung pangngai kan lawm lai min sawi ṭhiahsaktu chu hnawla beiseina thar min siamsak turin kum 2021 calendar thar kan keu ṭan ta. Mahse, kan hmabak hi eng nge a nih chiah a, he kumthar calendar hian khawvel tan eng ang thilpek duhawm leh chimawm fakau nge min la thlen zel dawn tih erawh a ṭhen, ṭhen leh tak ngial pawh kan hre sa hauh lo - rinna leh beiseina nena hmachhawn chi chauh a la nih hmel. 

Thil pakhat kan hriat chian em em erawh chu hringnuna a lem leh a der mualpho hun, milim tluk hun chu kan thleng mek a ni tih hi a ni mai awm e. 

Mi zahawm mualphona
May 25, 2020-a US rama Minneapolis khawpuia police kut tuara mihang pakhat George Floyd (kum 46) thihna-in Atlantic tuipui piah lama England khawpui hlun leh lar tak, Bristol khawpuia mi zahawm chhungkaw pakhat tan mualphona a thlen dan khan khawvel mipuite ngaihven a hlawh hle a nih kha. 

Edward Colston (1636-1721) chuan khawtlang, kohhran, leh tlawmngai pawl hrang hrangah sum tam tak a thawh ṭhin. Chung a thiltih ṭhat avanga mahni neih ui lova midang tana rawngbawltu mi tlawmngai (philanthropist) hmingthang leh Bristol khaw pa zahawm tak nia hriat ṭhin a ni. Amah hriatrengna leh chawimawina atana Bristol khawpui lun lai berah a lim mawi tak dinsak a ni nghe nghe. Amaherawhchu, kum 2020 erawh Colston leh a thlahte tana mualphona kum a lo ni ta thung. 

June 7 a lo thlen meuh chuan George Floyd-a thihna avanga mipui lungawi loten khawvel hmun hrang hranga hnam inthliarna leh inhmuh­sitna dodal a, kawng an zawh vut vut avangin kum zabi 17-na daih tawha mi zahawm nunhlui an chhui kir a. Mihring hmanga sum­dawnna hlawk tak neitu, sal atana a mihringpui mihang tam tak zuar ṭhin a nihna hai lansak leh niin Bristol khawpui lunlaia a lim chu mualpho taka sawisak leh paihthluk a ni ta a nih kha. 
He thilthleng hian zah­­awmna hian mihring thil­tihah zung a kaih a ni tih a tarlang chiang hle mai. 

Colston-a hian vawi­in thlenga khawvela sumdawn­na hlawk ber, mahni mihring puite zawrh leh hralh hmang­in sum tam tak a thawk chhuak ngei a. A sum deh chhuah maktaduai tam tak hmangin khawtlang ngaiha thilṭha nia lang rawngbawlna tam takah ṭanpuina sem chhuak lehin zahawmna a lei thei ta niah a inngai ngei ang. Amaherawhchu, Pathian leh mihring mit hmuha thil dik lo hmanga a sum deh chhuah chuan zahawmna lem bak a lei chhuak zo tak tak lo va. A thih aṭanga kum 300 dawn hnuah a thlarau zaka kun ngawih ngawih turin engmah ti thei lo, a lim awm hle hle mai mai pawhin mipui thinrim kut tuarin deu leh diriam taka chil chhak khum a pumpelh thei ta ngang lo a nih kha. 

Mi thianghlim bawlhhlawhna
Ravi Zacharias (1946 – 2020), Kristian rinna humhimtu (Christian apolo­gist) hmingthang, khawvel university lian leh ropui tak tak pawha thusawi tura sawm hlawh ṭhin, a rawngbawlna nung leh chak tak avanga mi tam tak rinna sawhnghet a, thlarau lam pa nia chhal ngam ni ṭhin kha May 19, 2020-ah a thi a. A thih hnu khan Pathian mi hman mi thianghlim nia khawvelin a hriat ṭhin kha dik lo leh fel lo taka hmeichhiat mipatna hman khawlohna sual chirhdiak lo dai berh ve fo ṭhin, suala tlu chhe tawh mihring bawlhhlawhna laka fihlim bik lo a nihzia hailanin a awm ve leh a. A chhungte leh a rawngbawlpui te, a thusawi leh rawngbawlna hmanga an thlarau nun chawma lo awm ṭhin tawhte tan chuan rilru natna runthlak tak thlentu a ni chiang hle mai. 

A damlaia puhchhiatna chu mualpho lo te-in ching fel thei mah se la, a thih hnua hekna leh puhna awm thar lehte erawh ama pawl din (RZIM: Ravi Zacharias International Ministry) ngei pawhin chhui chiangin a sumdawnna spa-a thawktu hmeichhe ṭhenkhat, hmei­chhiat mipatna hawi zawnga a lo khuaikhem leh zar buai (harass) ṭhin chungchanga puhnate chu an pha thei ta lo va. Pawi an tih thu leh Ravi-a avanga rilru hliama awmte zawng zawng hnena ngaihdam dilna thuchhuah pawh kum 2020 December 23-ah an siam ta hial nghe nghe a nih kha. 

A thih hnu ni rei lo te maia Ravi-a nuna bawlhlawhna lo lang hian a damlaia a rawngbawlna zawng zawng kha dawtah a chantir chuang hauh lo va. Chanchinṭha hril leh humhim kawnga a tihtakna, ṭhahnemngaihna leh thawhhlawkna zawng zawng kha ama finna leh fel bik vang te, a nun thianghlim bik vang te ni lovin chak lohna nei mihring pangngai tak mah ni se, Pathian thlarau kaihhruaina leh puihna azara thawk thei mai a lo nih zawk zia a lang fiah zual ta a ni kan ti thei ang a. Sual chirh dai a, bal leh berh ve tak tak thin, chak lohna chi hrang hrang nei mihringte hian Pathianin khawngaihnaa min thuama min hman phawt chuan Pathian leh mihringte tana hna ropui tak thawka mi thianghlim leh zahawm tak nih theihna kan lo nei reng zawk a lo ni te pawh kan ti thei bawk awm e. 

Amaherawhchu, a tawpah chuan eng emaw chen atana lim mawi tak kan indinsak te hian thutak fiahna dawl zo lova, mualpho taka tluk hun an la nei zel dawn a ni tih erawh kan hriat reng a ṭul tak meuh a ni. 

Min Hriat Rengsak Ṭhin
Kum 2020 kha Colston-a leh Ravi-a thlahte tan chuan kum chhia leh chimawm tak a ni zual tak meuh awm e. Mihringte hian kan pawisak loh phawt chuan dawt leh a der hmanga inchei a, mahni lim mawi tak din mai theihna kan nei a. Sum leh pai ngah leh mi hausa tan phei chuan khawtlang leh kohhran ngaiha ṭangkai leh zahawm tak anga inlantir mai pawh hi a harsa lem lo a ni mai thei.  Amaherawhchu, Pathian leh mihring mit hmuha fiahna pal tlang zo lo, a lem leh a der hmanga chei mawi chawp, mihringte ngaiha a mawi thei ang bera kan hringnun thawnthu phuahchawp hi chatuan daih thutak hmanga la fiah leh vek tur a ni tih kan hriat reng a pawimawh. 

Pawi runthlak tak mai chu kan mihring puite hian kan tihsual leh dik lote min theihnghilhsak a, min thup mawisak aiin a mualpho thei ang bera min phawrh chhuahsak an tum reng ṭhin hi a ni. Mi tam tak phei chu tu emaw fanu fel tak pawh a felna anga chawimawi mai aia amah hringtu a nu nunhluia fel tawk lohna hmanga sawichhiatna tur zawng ṭalh ṭhin kan ni. Mihring chuan midang tlin tawk lohna chu remchangah la-in mahni insawi mawi nan leh mahni inchawisanna hmanrua atan a hmang fo va. Midang fel lohna leh chetchhiatna-ah lawmna a chhar thin. Chuvangin, mihringa rinna leh beiseina nghah hi a thlàwn fo va, mualphona kawng a lo ni zawk fo bawk. Mihringte chuan kan thiltihsual leh tlin lohna zawng zawng inchhuichhuah saka intihmualpho tumin kan chhiatna zawng zawng kan inhriatsak reng ṭhin a ni.

Min Theihnghilhsak Ṭhin
Pathian khawngaihna leh Chanchinṭha ropuina chu kan sualna leh chhiatna zawng zawng theihnghilhsaka kan awm vek thung hi a ni. Kan mihring puite ngaiha mi ni khua lo ber leh hmantlak loh tawp pawh lo ni tawh ṭhin mah ila, bulṭanna thar leh duhawm zawk kan neih theih nan remchang siamsakin kan awm a. Kum kal ta zawng zawnga kan bawlhhlawhna, nakina kan mihring puite tana min sawichhiatna leh min tihmualphona tur remchang zawng zawng, kan chinfel theih tawh loh turte kha he hun thar leh kum thar rawn inherah hian kan nun leh hunbi vawngtu Pathian chuan min theihnghilhsakin bulṭanna thar min siamsak leh mek a nih hi.

Kan nun kawng peng hrang hrang hian mihring khawvela kan cham chhung leh chatuan nunin min lem zawh hma aṭang reng hian a tak leh a lem fiahna a pal tlang fo dawn a. Tunah a lem leh a der hmangin milim mawi tak din thei mah ila, hun inher danglam zela ṭhangthar khawvelin min la dema min la deu lehna tur thil ṭha lovah kan lo inhnamhnawih reng em tih hi kan inzawh fo a pawimawh hle.

Amaherawhchu, mihringte tihmualpho pumpelh zo lo khawpa hringnunah kan lo dai pelh nasa tawh a nih pawhin kan mihring puite anga kan sual tenawm min hriatsak reng lo va, nun thar duhawm zawk nei thei tura remchang min siamsaktu Pathian avang erawh chuan kan nun hi mualphonaah zak taka tlusawp mai tur a ni lo ve. Mualphona ruam aṭanga zahawmna hlawhchhuak a, bawlhhlawhna buana thianghlimna sin thuah thei tura theihna leh chakna keimahniah hian a awm a ni tih i hre reng ang u. 

- Lalṭhuamliana