Eng nge a zirtir chhan an zawh chuan…

Kum tinin Teachers’ Day kan hmang ṭhin a. Zirtirtuten chawimawina thu ṭha tak tak an dawng ṭhin. A hun lai a ni bawk a, a dawngtu tan a lawmawmin kan tih tur tak pawh niin a lang e. September ni 5-a inchawimawi aia pawimawh zawk chu–zirtirtu chu kum tluana a zirtirnaah fak tlak leh chawimawi tlak a ni em? A zirtir chhuahten an zirlai an thiam tak zet em? An pass ringawt nge, an thiam? Hengte hi inzawh nawn fo a ṭul khawp mai.

A ZIRTIR CHHAN

School level bik hi sawi ta ila. Zirtirtuin zirlai a zirtir chhan eng nge? Mark hmuhna tur nge thiamna tur? Mark hmuhna tura zirtir leh thiam tura zirtir chu a hrang daih a ni. Zirtirtu pakhat chuan mark ṭha tak hmu turin a zirtir nasa hle. MBSE hnuaia board exam kan tih hi lo thlir ta ila, chu chuan pawl danga a zirtir dan pawh a nghawng thui thei hle tih a hriat theih ang. A bikin board exam hmachhawn turte chu mark ṭha tak hmu turin a chher nasa hle. A zirlaiten mark ṭha tak tak an hmu a, division sang tak takah pawh an pass ta ngei a. An marksheet pawh a hmuhnawm nangiang mai. Mahse, a zirlaite chuan an thiam tur ang an thiam si lo. Eng nge a chhan ni ta ang?

Chu zirtirtu chuan a zirlaite’n mark an hmuh ṭhatna turin zawhna (question) kal tawh dan leh kal dan tur nia a rin a zir ngar ngar a, school ṭhenkhat zawhnate (term exam zawhnate) a la khawm bawk a, chumi aṭang chuan a zirtir dan pawh a han duang ta char char mai a. A rin zawng a zirtir uar em em a, a rin loh zawng a thlauhthla ta a. A course pumpui thiam taka zirtir aiin exam-naa chhuak tur nia rin thiam taka zirtir chu a thupui ber ta zawk a. Exam-naa chhuak tura a rin chu a awmzia leh a nihphung hrilhfiah chuang loin, note ṭha tak pein a by-heart tir ta tlut tlut a. A tifuh tlangpui bawk a, mark sang tak tak hmuin a hoten result ṭha tak tak an nei ta ṭhin a ni. An school-ah chuan lawm a hlawhin, hmingṭhat pawh a hming ṭha reng a. An hotute lung pawh a tiawi hle. An school pawh zirlaite’n an bawh ruih ruih mai a ni.

A TEHTUIN A TEH TLING MIAU A!

Zirlai nu leh pa in school ṭha kan tehna ber chu result-ah a nih miau avangin result nei ṭha school chu kan teh tling zung zung mai a ni. Kan fate luh nan kan ît a, sum leh pai leh senso dangah pawh kan theihtawp kan chhuah a, ngaihngam takin chu school-ah chuan kan fate kan dah hmiah mai a ni. Thiamna nge an puakchhuah, result ṭha? An thiam nge mark an hmu sang? Hengte hi kan ngaihtuah tawh lo. A danglamna pawh kan hre tak tak lo. Kan faten zirna sang zawk an beihin an buai nasa ta mai ṭhin si. Mark sang tak tak hmu, result ṭha tak tak nei ni si, thiam si lo kan kawl ta nghuk mai a ni lo maw?

School ṭha kan tehna hi sawhsawn a ngai ta e! Eng nge an zir dan phung? Course an zo ṭha em? An zirlai an hre fiahin an hre chiang em? Syllabus-a awm si, zir miah lohte an nei ṭhin em? Board exam thlir rân chunga zirna kalpui an ni em? Board exam-a chhuak lo tur nia an rin chu an zir lo mai ṭhin em? Note pe chi nge pe loa zirlaite anmahni a inhai kaw chawp tura zirtir chi /sangha man sa pe chi nge an nih lên den dan zirtir chi? By-heart tawp mai chi an ni em? Heng thilte leh thil dangte kan chîk ngai lem lo–an result a ṭhat phawt chuan!

FAK HLAWH LO ZIRTIRTU

Zirtirtu pakhat ve thung chuan board exam leh exam loh lam a ngaihtuah lo. A zirlaite’n thiamna tak tak an neih nan ṭhahnemngai takin a zirtir a, a zirlaite’n an thiam lo ang tih chu a hlauh ber a ni. Mahse, fak a hlawh khât hle. Fak chu sawi loh sawisel a hlawh fo va, by-heart hmanga lo seilian tawhte phei chuan a zirtir dan an man thiam thlawt lo va. Chu mai ni lovin, zirtirtu ṭha lo, zirlaite hnena note pawh pe peih lo, zirtirtu thatchhia nih a hlawh phah. Hotute tihlungawi a thiam lo va, a tum bawk hek lo. Chawimawina ang chi phei chu dil enah a en miau loh avangin dawng chi a ni lo hrim hrim. Chuti chungin a thil tumah a chian em avangin a zirtir dan phung a tidanglam chuang lo. A zirlaite’n exam an hmachhawn a ngaih ve tho avangin a zirlaite’n zawhna an chhan dan lah chu a inang lo zung ṭhin (note an nei lo a, an thiam dan ang angin an chhan ṭhin avangin). Taima lo tan phei chuan a zirlaite exam chhanna chu en (check) hahthlak a tling tak zet.

A zirtir hote erawh chuan an thiam miau avangin mark an hmu ṭhin thung. Mark hmu tur ringawta zir loin thiam tura an zir a ngaih miau avangin an thawhrim a ngai hle. Chuti chung chuan chhan chi hrang hrang avangin exam-naa mark an hmuh ṭhat loh ṭum a awm fo mai. An hnual phah ve fo. Nu leh pate sawisel pawh a hlawh fo ṭhin. Mahse, an zir san zawh poh leh zirlaite’n an zir dan phung hlawkzia an hmu a, an lawm tulh tulh a, an ti ṭha tulh tulh bawk ṭhin! Mark ni loin thiamna zawk a hlu tih an hre chiang tulh tulh mai a ni. Chu ber chu a zirtir chhan a ni si!

THIAMNA, AW, THIAMNA

Zoram hian mark hmuh ṭhat aiin thiamna a pawimawh zawk tih a hriat hun a nghahhlehawm hle mai. Zirtirtu pawhin mark hmuh ṭhat leh result neih ṭhat ringawt rilruah neih loin, thiamna tak tak kan zirlaiten an nei em, tih thupuiah nei se; kan ram zirna chuan hma a sawn ngei ang. Teachers’ Day-a thilpek dawn leh lawmthu sawina dawn vak ringawt aiin, ka zirlaiten thiamna tak tak an nei em, tih ngaihtuah ran chunga a zirtir ngat chuan Teachers’ Day-ah fak hlawh lo mah se, nikhua a rei ang a, a zirlaiten an fak dawn. Kum tam a vei hnuah pawh a ṭha zawngin an hre reng ang. Thiamna tak tak pe duh tu chu zirlaiten an hre khawp ang. Vawiinah hrethiam lo mah se, an hriat fiah hun a awm dawn.

Teachers’ Day chauha fak hlawh tawk ni lo tur leh zirlaite nuna a ṭha zawnga nghawng nei thei turin zirtirtu chuan zirtir se la, mark ṭha aiin thiamna ngai pawimawh se, result ṭha aiin nungchang ṭha ngai pawimawh se la; mark ṭha leh result ṭha chu a rin loh karin a hlawh chhuak mai dawn a lo ni. Mark leh result aia thiamna ngai pawimawh zawk zirtirtu kan neih tam hunah Zoram zirna chuan hma a sawn ngei ang.

- Dr. Vanlalvanga Ralte