Written by
- R.Lalrinkima
Hidden Lodge, Chanmari, Aizawl

Temami Pa Thukhawchang: Aizawl traffic jam fo mawlh mai hi


“E khai, engvanga khatiang nena lo tlai leng lut nge maw i nih le?” tih chûl pah chuan a thil rawn khai chu ka lo laksak thuai a. “E, engmah ni lo mah se, hun kha leh chen sawrkar tan rinawm leh taima takin i pension thleng hna i thawk a, ka lawmpui em che a, kan arpui tui lai ka rawn khai lut a ni e,” nui hak hak pah chuan a ti a.

Ṭhuthmun a rem fel sauh sauh a, “Nimin chu inneihna hmang turin ka chhuak a, eng lirthei mah nei ve ta lo chu khua a nuam vak lo nen ke pali nei taxi-in ka kal a. Tunlai tak hi ka chhuakvâk tlem hle mai a, kan in aṭanga inneihna hmun thleng thei tawk tura ka ngaihah chuan ka chhuak kha a ni a. E khaih khaih, heti khawp hian a ni maw Aizawl khawpui chhunga lirthei veivak hi an lo tam ni, ka ti vawng vawng a,” a ti a. “Ni e, thuneituten heng hi an hriat vang alawm lirthei registration number tawpa 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0 te awm dan azirin intlan chhawk nite an siam,” ka ti a. “Lirthei nei ve ta lo leh thil chinchang hre zau lo keini upa lam chuan kan hre ve hauh hleinem,” a ti zui a.

Nimahsela, neinung deuhte chuan lirthei an ngah a, pakhat tlan ni loah a dang tlanna tur an nei a, lirthei intlan chhawk tih angah hian an buai lo a, hei vang hian traffic jam tihnêp nana motor registration number tawpa number hmanga intlan chhawk an tih hian kori a tu lem lo tih ka hrilh a. Ani chuan, “A ni thei awm teh tak e a. Ngawiteh, PAHOSS an tihte kha eng tak hi nge maw ni le?” tiin min zawt a. “Pa Hausa Sum Siamna a ni ber awm e. Lirthei pakhat dah theihna atan sawrkar khan cheng nuaih khat a phalrai a, cheng nuaih za man chuang motor dah theihna tur in saktir te kha a nei a. Aizawlah hian motor dahna in (garrage)-a motor za chuang inhûnna han zawng mah teh, i hmu hauh lo ang,” tiin PAHOSS hlawhchhamzia chu ka fah ta zek a.

“A, duhtawk tawh teh ang, Aizawl khawpui traffic jam nasat em em nachhan hi i ngaihdan min han hrilh the. Inneihna inkhawm chanve hnu lam ka tel a, haw lamah lah chhungte ngaihtuah ngai khawpin ka haw tlai bawk a?” a la ti fan a; heti hian ka han hrilhfiah ta a (ka ngaihdan mawlmang tak chu).

“Ngun takin lo ngaithla ang che aw; sawrkar nge, local council hotute nge, lirthei lei tumte thiam loh, tih hi zawhna lian tak a ni. Sawrkar khan hun tiam chhung fel tak siamin, chu hun tiam a pelh hnua lirthei lei turte chuan an lirthei dahna tur garage an neih ngei a ngai tawh a, lirthei dahna tur an nei ngei tih local council lam hriatpuina lehkha chu Transport Department lama mawhphurhna neite chuan a hmunah finfiahin lirthei dahna tur chu lirthei lei tur chuan an nei ngei tih an hmuh hnuah lirthei lei phalna chu pek an ni ta a. Nimahsela, hei hi thu tisaa chantirah chuan a vanduaithlak ber awm e. Lirthei lei turin dâwt sawi bawk, local council lamin an garage hman tur chu a tak tak a ni em, ni ta se, chu garage-ah chuan lirthei engzat nge dah a nih tawh tih enfiah awm hek lo; lehkhaah chuan khunkhan takin hming an lo sign kual kawi ve niai a.

“Transport lam thuneitute lah indaih lohna vangin chu lehkha chu finfiah lem loin ‘Ka finfiah ngei e’ tih an lo ziak ṭhin nge ni, heti zozai zan lama kawngpui sira lirthei eng chi pawh an chap zel zul ni? Tichuan, khua a lo var a, an tlan chhuak leh sung sung a, lirthei lei tura tihmakmawh ti hauh lo Chawlhni Kristiante chuan traffic hi kan ti-jam ka reng mai a ni berin ka hria,” ka ti a. “A ni thei dawn khawp mai. lirthei tlan loh ni nei thei miah loa lirthei ngah te, garage nei hauh si loa zan lama a rem rema lirthei riah mai mai te chu traffic ti-jam-tu chu an nih ngei dawn chu,” a ti boh boh a.

“Chu mai bakah, Mizote inelna ṭha lo tak, lirthei nei nih duh tlatna hian bank lam pawh a tilungleng a, lirthei nei duh tan sum hmahruai awm lem lo pawha motor/lirthei loan pek chu an chak ta a. Bank mai pawh ni lo, lirthei zuartute pawhin lirthei lei duhten an lei duh tak lei theih nan sum hmahruai tlemte nena thla tin rulh theih dan tur an lo pho chhuak ve bawk si. Mahni lirthei tui man thawk chhuak hauh lote hi khawlaiah a tlan tam tam an ni leh bawk te hian kan khawpui traffic jam chhanah chuan telna ve chin an nei ngei ang tih a rin theih,” ka ti a.

“A nih, chutianga ngaihdante i neih nual chuan chawp leh chilha traffic jam tihnepna tura ngaihtuahna i neih ka ring tlat, min han hrilh teh?” a la ti ta zel a.

Ni e, hman deuhah khan Transport Department leh Lengzem chanchinbute ṭangkawp khan Aizawl khawpui traffic jam tihziawm dan thuziak intihsiak an huaihawt a, kei pawhin ka ngaihdan ka thehlut ve a. Keia ngaihdan mawl takah kha chuan, tun maia hman ṭangkai theih lam kha ka lo thlur bing chiam a, kha thu inziahsiak huaihawttute kha chuan kum 10 hnu lam kan tih dan tur thuziak lam kha an duh dan a lo ni si emaw ni dawn ni, pakhatna latu chu MZU lama Bachelor of Civil Engineering zirnaa Transportation Engineering lam zirtirtu assistant professor lai a ni a. Kei mimawl tih takah, kha thuziak kha hman a nih theih dan tur ka suangtuah pha awzawng lo a. Tun ang hun laia kan traffic jam tihziaawm nana ka ngaihtuahnaa awmte chu:

a) Peak hour lai, sikul naupang lirtheia hruai tam hun lai, pisa kal hunin a zawm leh tlai lam pisa ban chhoh vel lai hian 2-way kawngpui ṭhenkhat, entir nan–Governor Complex chhimlam gate aṭanga Kulikawn thleng hi motor opposite direction-a kalte awlsam taka inpel thei mai tibuai tur hian motor karah 2-Wheeler-te hi in hnawh/zeh phal loh ni se la. Chutiang bawkin Sikulpuikawn city bus stand aṭanga hmar lam (Upper Khatla road leh Peter Street chhuk thla kaltlang) aṭanga Axis Bank office, Chanmari thleng hi khap ni bawk se la, Aizawl khaw chhung traffic jam zualpui hi chu a ziaawm ngei ang.

b) A chunga ka sawi ang khian, lirthei nei turte’n garage an nei ngei tur a ni tih thupekin a huam china lirthei neite zawn chhuah hna hi sawrkar hian nei se la. Hei hi thil har a ni lo. District Transport Office aṭangin garage neih ngei ngaih hnua registration ti lirtheite chu a neitu hming leh veng chiang takin an hre vek a. Department lamin staff indaih lohna chhuanlam tawh loin, local council lam thuneitute nen endik hun tur insiamin finfiah ho se la. Garage nei loa lirthei nei luite chu registration number tawpa number mila tlan theih loh hun bituk hun chhungah tlan chhuah phal loh an ni tih thupek khawng tak pe se.

c) Veng ṭhenkhat, khawpui kawngpui dung fintu kawng sirah lirthei insûlpêl tur inpelh awlsam nan kawngpui sira luikawr chung RCC slab-a khuh chunga 2-wheeler dah nileng deuhthaw ṭhin hi vai ni se, dah tawh lo tura hriattir ni se. Heng luikawr chung khuhna hmunte hi khawpui kawngpui kam ni lo mah se, kawngpui aṭanga heng kawngtea lirthei kal tur an dal avangin kawngpui dungah a nghawng chho thin tih hi a chiang. Entir nan, Chanmari to Vaivakawn & Edenthar via Chanmari West kawng sira 2-wheeler chhun lama ding ṭhinte aṭang hian a chiang viau awm e.

“I han sawi takah chuan a dik hmel viau mai. Ka han belh hlek duh chu, taxi-a eizawngte tana kar khata an tlan theih hun chhung tur ni khata tihtamsak chinah hian tun hnaiah traffic jam a siam nasain ka hria? An tlan hun tur an bithliahsak pawha a jam nasat tawh nak alaiin, an tlan theih ni an han tihtamsak hi chu ngaihtuahna mâwl tak niin ka hria,” tih pahin a thingpui in bâng chu a in zo khulh a.

“Engpawhnise, heng kan sawi hi chu thuneitute bengrawngah a lut lo mai thei nâin, ngaihtuahna a siamsak beiseiin i lo thlir phawt mai ang hmiang,” ka ti a. Zanriah ei a hun ta a, a ding hluai a; “Hmanniah Pawlrangah ka tu leh fate tlawhin ka han zin a, Pawlrang khaw leilet pui ber, Tuiphal kama mi khu tuikhuah nan tun sawrkar hian hman a tum ni awmin an lo sawi a. Electric Minister pawhin engineer tirin leilet neituho a han biaktir ni awm a nia. Pawlrang khawho lah chuan sawrkar lam aṭanga lehkha a ken leh ken loh engineer chu an zawt a, ken engmah a nei si lo a. An leilet lah ṭuan leh mang ata an dam khawchhuahna atan an rinrâwl ber a ni a, chute maia tuikhuahin a chîm chhiat tur chu an phal awzawng hlawm si lo a. Hemi chungchang hi lo thlithlai la, i la sawi dun teh ang. Leilet/tuikhuahna tur panna kawng chei ṭhatna tur pawh cheng nuaih sawmhnih chuang ruahhmanna a awm tawh tih an lo sawite hi a finfiahna ka lo ngaihtuah bawk ang e. Chaw ei tui le,” tih pah chuan a chhuak zui ta a.

- R.Lalrinkima, Hidden Lodge, Chanmari, Aizawl