Lunglei MLA-te quovadis? KHAWI KAWNG NGE AN ZAWH ANG A, TU LAM NGE AN ṬAN DAWN
Kum 1981-a UT kan nih laia Pu Ṭhenphunga Sailo kaihhruai MPC Sawrkar hnuaiah khan Hnahthial khua chuan kum 1979 kuma khawtlang ṭangrualin Hnahthial College an lo din tawh chu Sawrkar hriatpuia college din phalna (permission) dilin, an khaw mipui an ṭang nasa hle. A tirah Sawrkar lamin an lo phal lo nasa mai si a, Hnahthial khaw mipui an beidawngin an thinrim hle. Chutihlai chuan, Hnahthial Bialtu MLA chu Pu Ellis Saidenga (fam) a ni.
Chutia a bial mipuite'n an duh leh awh êm êm, a bial chhung mite pawhin an ṭangkai pui êm êm tur college din tura phalna sawrkarin a pe duh tlat lo mai chu Mizo pa tlawmngaihna leh dawhtheihnain a tlin lo a ni chêk ang chu, May ni 18, 1981-ah inkalpawhna kawng ṭha leh lirthei chuanna tur ṭha mumal pawh awm lovin Pu Ellis Saidenga hovin an khawtlang hruaitu Pu J Lalchhuana leh Pu Rinsanga te nen Aizawlah Pu Lalhmingthanga, Minister leh Pu Malsawma, Education Minister te hmu turin an phei a ni.
Aizawl an va thlen a, an duh leh mamawhte an hrilh hnuah pawh thu lawmawm eng mah hriat tur leh hawn tur an dawng chuang lo. Bialtu MLA hova bial mipuite tana feh chhuakte chu an beidawngin an lunghnur kher mai. Bei nge sei rûn dung tiin Hnahthial bialtu MLA in ngaihtuahna, ama ropuina dinhmun pawh nghawr nghîng dawt theitu tur thuthlukna a siam ta! A bial mipuite’n an duh leh awh ngawih ngawih pawh ama tel vena sawrkar ngeiin an pek theih si loh takah chuan chumi zan chuan Hnahthial khawtlang hruaitu Pu J Lalchhuana leh Pu Rinsanga te nen MLA ho chuan bânna lehkha an ziak a, Chief Minister Pu Ṭhenphunga hnenah an thehlut ta a ni.
May ni 19,1981-ah Pu PB Rosanga, Minister inah Emergency Cabinet Meeting a zan la lain koh nghal a ni a. Hnahthial Bialtu MLA bânna thehluh chungchang leh a chhan chu tlaivar deuh ṭhakin an ngaihtuah a ni.
A tuk khua a var hnuah Pu J. Lalchhuana leh Pu Rinsanga te chu Pu Rosanga, Minister (Pu Rosanga hi Pu Ellis Saidenga nupuia patea a ni) inah an zu leng leh a. Pu Rosanga chuan heti hian a lo kamkhat nghe nghe a, “Lalchhuan, engati nge Saidenga mimawl hi in lo fuihpawrh,” tiin. Chumi tuk vek chuan MLA pakhat bân ai chuan an ti a ni ang chu, thu lawmawm an dawng a, phûr takin Hnahthial Bialtu MLA hovin Hnahthial khaw mipuite hrilh hlan nghakhlel takin an haw a, Hnahthial khaw mipuite pawhin an lo nghakhlel hle mai a. An nghahlelh êm êm chu nghak chhuakin, August ni 10, 1981 khan college din phalna lehkha Sawrkar aṭangin an hmu ta a ni.
Khatih hun laia Hnahthial khaw mipuite’n an awh leh mamawh êm êm Sawrkarin a bengkhawnsak si loh kha an Bialtu MLA remhriatna leh huaisenna avangin an chang thei a ni. Pu Ellis Saidenga’n bânna a thehluhna kha Sawrkar khan pawm ta se, a nihna leh ropuina kha a hloh phah mai thei, mahse, chu pawh chu pawisa lovin a din chhan, a thlang tlingtu a bial mipuite tan khan huaisen takin, a nihna pawh a hlan ngam. Chu chuan amah a tiropui zawk a, vawiin thleng hian amah awm tawh lo mah se, Hnahthial khaw mipuite hian an theihngilh ngai lo va, a hming an la lam ri reng zawk a ni.
Lunglei MLA-te quoa vadis?
NEP 2020-in a phût angin Mizoramah pawh State University tur sawi rik a ni a, Sawrkar rorelna sang ber Assembly House-ah pawh Bill put luh niin sawiho a ni a, pawm tlan a ni tawh tih kan hre ṭheuh awm e. He State University kan neih tur hi chhim lam mipuite tana a pawimawhzia leh mipuiin kan mamawhzia House-ah ngei pawh Siaha Bialtu MLA Dr. K Beichhua leh Lawngtlai West Bialtu MLA Pu C. Ngunlianchunga te chuan chhim lamin kan mamawh thu leh chhim lam mipui zawng zawngte tana pan awlsam leh hmun laili ber Lungleiah ngei dah ni se tiin House-ah rawtna an thlen a ni.
State University hi Lungleiin kan mamawh a ni satliah mai lo va, Mizorama zirna khairual leh hmasawnna insem zaina kawngah te, inkalpawhna ṭha leh infrastructure ṭha te, êng (electricity) ṭha leh thil hrang hranga hmasawnna chhim mipuite tana rawn keng tel tur a ni. Chu zawng zawng aia pawimawh chu, State University kan neih chuan mi harsa tak tak leh hmun hla tak tak aṭanga Aizawl khawpui tâwt tawh lutuk kara sum tam tak senga in ekbeng vek kher ngai lova kan kawtkai maia zirna sang zawk inchhawp belh tur hi kan thlakhlelh a, kan chanvo a ni ti tlat chunga kan neih ngei theihna tura mutmawh hnarmawha kan neih a ṭul ta viau e.
Mizoram State University din a nih tur thu Assembly House-ah sawiho a nih lai khan khing a chunga kan sawi Lawngtlai West leh Siaha bialtu MLA tih loh khi chuan Lungleia awm a ngaih thu leh a pawimawhzia sawi tur an hre miah lo kha a mak a ni! Lunglei MLA-te aiawha sawi ve bertu Lunglei West Bialtu MLA Pu T. Lalhlimpuia lahin Lungleia a awm kher a ngai lo tih hawi zawngin Aizawla a awm a ngaih thu zu han sawi daih pek a.
Kan Lunglei MLA bakah, chhim lam MLA zawng zawngte hi ṭanrual a hun viau e. A bik takin kan ruling MLA, Lunglei lam chhuak hian State University Lunglei a dah a nih theih nan hian mawh la ngam u la. Hnahthial Bialtu MLA-in kum 1981, social media pawh la awm hma daih tawh a, “In ti lo a nih chuan ka bâng mai ang,” a tih a, a rilru zawng zawng sawrkarin an en hnuah a bâng duh tak tak dawn a nih hi ti a, an thu an zûk leh a, an thil phût an tihhlawhtlinsak ang hian kan Lunglei MLA-te hian State University hi Lungleiah dah a nih loh chuan ka bâng ang tih hi in bial mipuite tan ṭheuh han ti ve ngam u la. Sawi liam mai mai lovin, a takin nunpui bawk u la, sawrkar hi a nghîng dawt ngei ang. Sawrkarin kan thei lo bâng mai rawh u, pawh ti se, in dinnaah ding nghet u la, election kan nei leh dawn, independent pawn ding u la, in nihna in hlansak in bial mipuite hian an thlauthla hauh lo vang che u, a hma aiin vote pawh in hmu hnem zawk ang. Tun issue-ah hian Lunglei mipuite’n kan thlir che u a, kan ngaichâng ṭhup che u. Mipuite hian in hnung zui kan hreh hauh lo.
Khawi kawng nge in zawh ang a, tu lam nge in ṭan dawn?
~ Moses Lalrinchhana Chinzah