COVID KAN SAWI BÂNG THEI LO

Dâwr hawn hun bi siam, zân curfew, quarantine, biak in khâr, mask vuah leh SOP te chu nin khatin kan ning ta viau a. Duty-te an inthlahdah leh kan sit a, dân ang thlapa hma an lâk lahin kan iâk kan iâk leh lawi a; mipui lungawi kimna tura ruahmanna siam hi thil theih a ni awm lo ve. Hei chen kan kalpui hnuah pawh hian hriatthiam loh leh thliar hran thiam loh thil kan la nei a, hei hian phun leh chiarna pawh a titam niin a lang.

Thil pawimawh tih ngei ngei ngai, a lova awm theih si loh thil a awm ṭhin a, hêng hmuna kan himna turin SOP duan a ni ṭhin. Ṭul leh pawimawh tih zawng a inan loh em avângin a khai rual tura sawrkhârin ṭul leh pawimawh a tih chin hi kan pawm thiam mai a ṭul a ni. Thil pawimawh tihna hmuna pung khawm thei tur zat ruahmanna siamte hi sawrkhâr himna tur a ni lo va, khua leh tuite himna tur a ni tih kan hmuh fiah thiam a hun ta hle mai. 

Kan zân curfew ning hian, “Chhûn lamah kan awm dual dual a, zan lam curfew hi awmzia a awm lo, a pawi tur ang ang chhûn lamah a pawi vek tawh tho,” kan ti teh fo va, hei pawh kan hriatthiam tawk loh vang a ni. A nawlpui tan chuan chhûn lam hi hna ṭul leh thil pawimawh khawihna hun a ni a, zan lam erawh han ping pei kual velna hun a ni ber. Ni tin kan ei bar zawnna kawnga hnathawh hi hripui karah pawh kan dam khawchhuahna tura loh theih loh thil a ni a, mask vuah chunga thawk hrâm hrâm tur kan ni. Zan lam thil erawh chu a tuka tih theih emaw, tih kher ngai lo va awm theih emaw a ni châwk a, ṭul ngawih ngawih lovah chuan inkhap hi a ṭha viau a ni.

Dân-te hi midang thunun nana ṭha, mahni chunga a tlâk erawh kan duh loh fo a ni a. Mask vuah lo, zân curfew leh SOP bawhchhia inchawitir pawh mahni chunga a tlâk chuan kan hre thiam lo tlangpui chu a nih hi. Ngaidam thei kan ngaihsan rual rualin ngaihdam ngai leh hriatthiam ngai kan tam ta lutuk ṭhin a, ‘heti chin’ tia han reh bun mai theih a ni lo vang. A bawhchhe hnuhnung apiangin chhuanlam ṭha kan siam thiam ting emaw tih tur a ni dawn a, chuvangin a khairual thei tura phalna nei lote chawitir mai hi duty-te tana samkhai ber tur a ni. “Ka motor a chiang lo thut a, chu laiah chuan kan tâng a…” tih hi zan duty-te thu hriat tam pawl tak a ni ang chu.

Hmar lam kohhran biak ina an zai avânga pawisa chawitir chungchangah pawh mi ṭhenkhat chuan kohhran leh sawrkhâr karah hêm thlak kan tum emaw tih turin thu kan veivir a, a zia lo hle a ni. Nu pakhatin, “Tem hlekin tem hluk a hring,” a tih ang deuh khan anni chungah khan hremna lek lo se an tih thikin kohhran dang pawh kan zâi kan zâi duh mai awm asin, kan ṭuah tlang tawh ropui mai si a.

MKHC-ten kohhran inkhawm kalpui lo tura sawrkhâr ruahmanna an la thlawp thei zel hi vântlâng nuna kohhran pawimawhzia an hriat chian vâng a ni a, fak an phu thlawt e. Hripui laka mipui kan inthlahdah tawhzia ngaihtuah hian kohhran lek pheiin tha thlah se kan va nasa lo dawn em! Inkhawm pawimawhzia hre chiangtu leh a châk ber ber tur kohhran hruaitute an îp lui ngar ngar mai hi an lainatawm viau zawk a ni. Pathian zarah kan dam ang a, vaccine kan hman veleh Pathian fak leh chawimawiin kan la ri lê lû ang chu. Tunah chuan kohhrante'n mimal intuaihriamna hun ‘mal tlat nun’ kan zir a ṭul rih a nih hi. 

Ṭhenkhat duh danin inkhawm hi kalpui ta ila, inkhawm loh ai hian kohhranho kan lungrual lo daih ang chu. Hri kai lo tura fimkhur êm êm leh fimkhur duh map lote kha kan ṭhutho a ṭul ang a. Nuamsam lo deuh chunga rawn inkhawmte kiangah han ṭhu duh lo dawn ngawt ila, intivei nih kan hlawh leh dawn si. Covid dam tawh, inenkawl hun hmang zo hlimte kha inkhawm châk leh thlahlel ber ber an ni ang a, anni nen tlar khata ṭhutho nuam ti lo tur kan tam awm si. Chuvangin ngaihṭhatna tur vaccine kan lak hma chuan rilru damin kan inkhawm tak tak dawn chuang lo va, tuna kan kal dan hi a ṭha rih ber mai e.

Ram mipuite ei bâr tur ngaihtuah vânga Central lam an inphelh thawl (unlock) hnu feah pawh keini a chawmhlawm zawk kan che chhuak ngam lawk lo va; pain hlauh pawh sawi thei lo va a thawh hriam hriam laia fate tawmim tlat pawh kan ang dawn dawn. Hna thawhna hmuna kal chhuah leh inneih/lungphun/pass lawmna hmuna kalte hi hri kai hlauhawm kawngah inang reng mah se a danglamna nasatzia hi kan hriat a ṭul hle a ni. Damdawi dawr te, eichawp dawr te, thawmhnaw leh thil dang dawrte pawh an pawimawh vek rual rualin thih leh dam karah chuan an inang lo deuh chu a nih hi. 

Hripui hrân hnuah India ram state eng emaw zât kan inthlang tawh a, ram inrelbawlna thil a nih avângin fimkhur tak, fimkhur kim hleih theih si lovin kan kalpui a nih kha. Khawvel ram ropui ber kan tih USA pawhin president an thlen meuh chuan Covid an mangnghilh ta ṭhak emaw tih tur a ni ve tho. Hmun ṭhenkhatah phei chuan Covid vânga inkhuahkhirhna ngai thiam lote'n “its my life” tiin kawng an lo zawh thul! Lo neitu lungawi lo ten an hmalakna kawngah pawh SOP zawm lo leh hmai tuam lo an tam mai a; ramri chungchanga buaina kan neih lai pawhin SOP leh mask kan ngaipawimawh thei lo chu a nih ve tho kha.

TV lamah chuan punkhawmna hmuna ram hruaitu mask vuah lo leh SOP zawm lo kan hmu fo va, tu ten emaw thu leh hla an nei ve ṭhin em tih chu kan hre lo. Hindu lalna hmun (83.40%) Tripurah CM in kristiante (4.35%) krismas a hmanpui kan tih chhente hi inkhawm kan châk tawh vâng nge zalen kan thlakhlelh tawh vâng? Nge nia sawrkhâr elsen nan kan ti deuh mai mai? Kan CM hian kan state chhunga Hindu hunpuiah mask vuah lo lehnghalin hun hmanpui se kristiante hian eng ngaihin nge kan ngaih ang le! 

Mizoramah chuan kohhran inkhawm meuh pawh kan ṭhulh avângin ram hruaitu leh khawtlang hruaitute chungah pawh kan thik thu a lang deuh a. Sawrkhâr hotuten eng eng project lungphûm emaw an phûm a, SOP zawm hlei thei lova an awm avângin kan ngaimawh êm êm a nih hi. Ram hruaitute pawhin mipui sawi leh sêl kai fo ai chuan tlema fimkhur ve deuh mai pawh a finthlak awm asin. 

Sawrkhâr ruahmanna siamte hi a ṭhat êm êm rualin thil zawng zawng a ruahman sêng vek thei bik lo va. A ṭul anga khawtlang himna tura ruahmanna siam thiamte pawh a tul fo. Hetiang karah hian thil zawng zawng hi patla khata khai theih loh a nih dan pawh a awm. VC inthlan dawn khan kan VC huam chhunga zu siamna hmunpui ve deuh kan neihah zu in mite kal lo turin kan hriattir a, thu awih lote chu kan quarantine zêl bawk a. Chutih laiin candidate-te erawh fimkhur taka campaign kan phalsak thung a ni. Hman deuh khan thlân laih vângin (contact tracing) tlangvâl tlâwmngai ṭhenkhat quarantine an ngaih phah a, chuvângin hlawhfa ruaiin thlan kan lâi ve ta. Birthday lawm, pass lawm tih vela kalte ai chuan tlangvâl tlâwmngaite quarantine chu hrehawm zawk tak a ni a, a vênna tur ruahmanna kan siam ta mai a ni.

Covid hripui vângin Zoram dung leh vângah kan phêk buai a; fur khaw chhe hnuai, thosi leh vangvat karah kan tlangvâl tlâwmngaite hri dâitheuvin an rammû a. Fimkhur chhuahin kan in-lockdown a, mahni hna ṭul ngawih ngawih pawh thawk thei lovin kan inkharkhip a, khang zawng zawng kha nimin lawka thil thleng a ni. Tunah hian Covid hripui a la reh lo; mithiamte phei chuan thlasik khaw vawtah darh chak turin an ngai a nih kha. Eng kan ti ta nge hetia kan rik leh tak luai luai mai le? Hri kan hlau lo nge lockdown/partial lockdown kan la kham lo zawk? Nge nia thih kan hlau hran lo?

Thih kan hlau lo ti dawn ila damdawi kan la ei zel chu a ni si a. Krismas leh kum thar kan hman dan ngaihtuahin ran rual â tak, mahni himna tur pawh ngaihtuah lo leh hrethiam lovin an thihna/tawrhna hmun tur phur taka an pante pawh kan ang dawn dawn; ransa/ramsa ai ngawt chuan siamtu khian min siam chungnung asin! Mahni natna tur hmun leh thil lo thleng theite suangtuah lawk thei turin min siam a, mahni invêng thei turin finna nasa tak min pe bawk a ni. Hripui leng kara kan chêt dan hi ngaihtuah ila, Ama anpuia siam nge kan an ran rual â kan sawi tak khi?

Tuna kan chêt dan en hian hri kai tlak; mahni hna ṭul pawh thawk thei lo va in-lockdown leh ngai tur chi kan ni. Hri hi darh leh ta  se "A àwm rêng a ni" kan ti ang a; kan kai lo a nih hlauh chuan "A vanneihthlak" ti mai mai tawk leka kan han khawsa leh ta mai hi chu a hahthlâk lam chu a ni e.

- R.Lalfakawma Seling