Written by
- Lallianzuala Fanai (Valtea)
Thingsai

'Mizo Lehkhabu Chhiar Ni'

July 1, 2015 Vanglaini chhuakah khan Indianapolis, USA-a Mizo Kohhranten 'Mizo Lehkhabu Chhiar Ni' June 29, 2015-a an buatsaih thu a lo lang a. He hunah hian Mizo lehkhabu chi hrang hrang 300 pho chhuah niin, USA-a Mizo ṭhalai leh naupangte'n an hlâwkpui thu leh lehkhabu an chhiar lai thlalak nen lam a lang bawk. 'Mizo Lehkhabu Chhiar Ni' chungchang vek kha July 1 a chhuak, chanchinbu dangah pawh an tarlang hlawm a ni.

Juda te, Bengali, Punjabi te leh hnam upa te reng reng hian an ṭawng leh hnam nun hi an tu leh faten an bosal loh nan an zirtirin an kawhhmuh nasa hle ṭhin. Indianapolis, USA-a Mizo Kohhrante hmalakna a fakawm tak zet a, Zorama chengte min chotu ni teh se.

Mi tam tak chuan, "Tuifinriat ralah an awm a, sapṭawng an hmang tam a, an tu leh faten Mizo ṭawng an theihnghilh mai loh nan hetiang hun hi an buatsaih a ni; a awm lo lem lo. Mizoramah chuan hetiang hun hi siam a ṭul lo" kan ti ngei ang. Mahse, Mizorama chengte ngei pawh hian kan mamawh ve tho lo maw?

Engvangin nge kan mamawh ang?

"Nitin kan hmang a, sikulah kan zir vek a, College leh University thlengin zir a ni tawh a. Kan ziak in kan chhiar thei bawk a; chanchinbu leh local TV reng rengah Mizo ṭawng vek hman a nih avangin a hranpaa zir ṭul ka ti lo" tiin ngaihdan kan siam ngei ang.

Ni e, thiamna leh hma­sawnna sang zelah khawvel huapa ṭawng hman theih (Sapṭawng, Hindi.etc) te hi thiam a ṭul ngei mai. Mahse, zofate hi mahni khaw-bu-zawl chhuahsan hreh >m >m, mahni ram riangtea eizawn tum deuh vek kan nih avang hian Mizo ṭawng hi a pawimawhna a sang leh ṭhin.

Sapṭawng lam sual hlau hle si hian, Chanchinthar chhiartu tam zawk in Mizo Hnam hming leh Khaw hming an lam sual nasa >m >m a. Tin, thumal dang, thl<k ngai leh ngailo chi te pawh an chhiar sual fo mai. Host/Anchor te'n "khawngaihin lo/la ding se" tih mai turah "khawngaihin min lo din sak se" an ti fo te hian beng a tikham ṭhin. Chanchinthar chhiartu, Host/Anchor, TV presenter te hian an degree neih kha an eizawnna kailawn pakhat a ni. Mahse, Mizo ṭawngin ei an zawng tiin sawi ta ila a dik zawk ang. Hei hian Mizo ṭawng hman dan (rem khawm) leh chhiar dan dik hriat a ṭul zia a lan tir awm e.

Mizote hi kalkhat tak mai leh ṭawng dang laka beng chhu ngawng a, mahni ṭawng vuan lui tlat kan ni. Hman deuh khan vai film lehlin "Kasauti" a lar >m >m a, a hnu deuhah Korean film lehlin, Sap film lehlin te leh tunhnaiah "Savdhan India, Crime Patrol, CID etc" kan en leh vek hlawm. Hei hi a chhan chu mahni ṭawng ngeia kan en tak vang a ni.

Sap ṭawng leh vai ṭawng hrethiam te pawhin lehlin anih hma chuan an en ṭha peih meuh lo. Mahse, engatinge Mizo ṭawnga lehlin a nih vangin a lar tlat? Ṭawng dang chu kan dah san loh vang a ni.

Zaithiam zingah pawh sap hla sa thiam tak, Mizo hla sa tam vak lo chu Mizo zingah an tla na thei tak tak lo. Chuvangin mahni

ṭawng ngei pawh dik taka ziak/lam thiam lo nih hi a zahthlak hle. Phaiah lehkha zirin emaw Mizoram university aṭangin chhuak mah ila, Mizorama hna thawh dawn chuan Mizo ṭawng ziak leh chhiar dan dik thiam a ngai tlat. A chhan chu sorkar aṭanga mipuite hriattur leh hrilhriatna (Press Release, Circular, Press Statement, Pamphlet) ang chi reng reng Mizo ṭawnga ziah a ṭul ṭhin vang a ni. BA, MA zingah "Mizo ṭawng chuan thu ka phuah ngam lo, article ka ziak ngam lo" ti an tam hle! A pawi ka ti ṭhin.

Computer/ internet khaw­velah kan chuangkai a, sapṭawng thiam a ṭul zia kan hre chiang zel a. Mahse sawi tak ang khian computer thiam tak pawh ni la; Mizo i nih a, Mizorama eizawn i tum chuan Mizo ṭawng ziak dan dik i thiam a ṭul leh zual ang. A chhan chu i dawr tur leh nangmah dawrtu tur che khan Mizo ṭawngin engkim an chhuttir/siamtir/ tihchhuahtir ang che. Computer thiam a tawk lova, Sapṭawng thiam mai piah lamah Mizo ṭawng ziak dan dik thiam hle a ngai tihna a lo ni.

Mi thiam tak tak chuan khawvel ṭawng lar (English) mai bakah a pianpui ṭawng a thiam nal hle tur a ni dawn lawm ni? Sapṭawng thiam leh English-Mizo Dictionary siamtu, JF Laldailova kha Mizo ṭawng theihnghilh lek lekin hnam dang zingah lehkha a zir a. Mahse a chak lohna chu inzir nan hmang zelin Mizo ṭawngah pawh mi chunga leng ang hiala ngaih a ni.

Hetia Mizo ṭawng kan fak vak hian sapṭawng leh vai ṭawng te hi hlamchhiah ang u ka ti lo. Lehkhathiam leh zirsang tan chuan mahni pianpui ṭawng, lam dan leh ziah dan (rem khawm) thiam lo nih hi a inhmeh lo. Mizorama kan chen chhung chuan ṭawng tuallengah ṭawng dang kan hman a rinawm lem lo, chuvangin Mizo lehkhabu chhiar leh zir thar hi kan uar deuh deuh a ngai a ni mai lo maw?