Lengpui Airport leh hmasawnna ruhrel
Tu huatthu ni lo se, Mizoram hi hmasawnna ruhrel (infrastructure) thuah India rama a pachhe ber zinga mi kan ni. Heti taka hmasawnna ruhrel lama kan hnufual chhan hi kan ram hruaitute vang a ni kan ti ngawt theiin ka ring lo. Kan vai hian mawh kan phur ve bawk a ni. Kan ram tâna ro tling kan din dawn emaw, kan siksawi dâwn emawin ngaihdan hrang hrang sawi theihna hun NGO leh civil society ten kan nei ṭhin hi a democratic a, a ṭha em em a ni. Mipui rorelna ram, democratic sorkarah chuan hmasawnna ruhrel din thuah mipui tha chakna hman thiam a ṭangkai hle tih chu kan India ram ngeiah kan hmu ṭhin a, kan hria a ni.
Mizoram University thu
Mizoram Peace Accord 1986 avanga university kan neih dawn khan sorkar laipui khân central university ni lovin, state university a thuin min pe hman hial kha a ni a. Amaherawhchu, khatih hun laia NEHU Mizoram Campus zirtirtu te, MZP, MSU, STAM, etc. te khan central university a nih loh chuan kan inenkawl zo dawn lo tih kha an hre chiang a. Central university kan neih theih nan lu chhum bân chhum huamin tha thlah hauh lovin an bei tak meuh kha a ni a. Anni ho leh khami hun laia kan CM zahawm tak hmalakna avang khan central university kan nei ta a ni ber a, a lawmawm tak zet a ni. Sorkar laipui chu a hausa bawk a, hun rei lo te chhungin India rama university changtlung pawl niin, India rama zirna inpui ṭha berte zinga mi chu kan kawtkaiah kan lo nei ta reng mai. A chhawr ṭangkaitu tam ber chu kan tu leh fate an ni. MZU hi state university lo ni ta se, tun ang hunah hian eng dinhmunah tak ding ang maw!
ZMC nge AIIMS
Kan ram hruaitute avangin medical college pakhat, ZMCH kan nei ve ta a, a lawmawm hle. Amaherawhchu, kan ram economy nena han thlir kawp hian, he kan medical college neih chhun hi a hma lam hun hmuh ên a har fû mai. Medical college ṭha pangngai tak enkawl chu a hautak a, kan economy hian a zo lo lam a ni!
Lungawi mai a har nachhan chu, kan tiatpui Meghalaya kan en a, AIIMS tlukpui NEIGRIHMS changtlung tak an nei a. State ṭhenkhat phei chuan AIIMS pakhat aia tam an nei thei hial hlawm lawi si a. Chuvangin, AIIMS emaw, a tlukpui emaw pakhat tal nei ve tura theih tawpa hma kan lak hi a unconstitutional dawn em ni tih hi ngaihtuahnaa awm chu a ni. Kan ZMCH hi thei leh thei lova enkawl ṭâwk ṭâwk reng nge kan duh, AIIMS-ah emaw, a tlukpui emawa hlangkai tura sorkar ang leh a ram mipui anga theihtawpa thâ thlah lova hmalak chhoh. Mizoram mipuite hian hmasawnna ruhrel ṭha hi kan phu lo bik hrim hrim a nih nghal loh chuan engah nge nei tura theihtawp kan chhuah loh bik ang. Mahni pumpui ṭânghma haina ni lo, ram tana ro tling neihna tura hmalakna chu tuin nge support lo vang. Kan hotute hian huaisen tak hian hma hi han la zel se la, a support hi chu kan tih tur a ni.
Airport
Kan ram hruaitute hmalakna avangin kum 20 chuang zet Lengpui Airport kan lo nei ve ta a, a lian a te, mipui mimirin kan chhawr ṭangkai ta hle a. A hlu a, a pawimawh tak zet a ni. Sorkar apiangin Lengpui Airport hi harsa tak chungin an lo enkawl hrâm hrâm zel a, an fakawm, an tih tur pawh a ni. Kan awh ngawih ngawih airport changtlung neih ve theihna kawng awm chhun nia kan hriat AAI kuta hlan sorkar leh kan CM zahawm takin an pawma hma an han la chho ta hi a lawmawm. A ṭul phawt chuan civil society leh NGO-te pawh sorkar thâ tichaka support turin kan inhuam a ni.
Kum 20 hnuah hi chuan airport pahnihna neih pawh hi a hun ve ta viau. Kan ram chhim lama airport hmunhma thlithlaiin sorkarin hma a lakna a rei ta fû a. Lungeiah airport siamna tur hmun remchâng a awm lo a nih chuan Mâmpui airport emaw tal siam tura hmalak tak tak hi a hun ve tawh hle. Kan hnunga awm ṭhina kan ngaih Arunachal Pradesh chuan min lehpel mai dawn, airport pali operational an nei ta dêr mai. A lian thei vak lo a nih pawhin airport pahnihna hi chu neih loh ai chuan tê deuh pawh ni se pawi ti lo mai ila.
Experience
Ka experience chhetê han sawi ve ngawt ila. Sorkar laipuiin Police department tan Modernisation Fund kum tam tak kal ta aṭanga a siam laia Forensic Modernisation Fund a siam ve lo kha ka hrethiam thei lo va. Delhi-a Chief Forensic Scientist hova meeting kan neih apiang hian ka sawi chhuak ṭhin. Chu chu duh tawk lovin keima hmingin memorundum vawi hnih Home Ministry-ah ka thehlut ve ngawt mai a; ‘A la hun lo’ tiin min chhang ve mai bawk ṭhin a. Mahse, kum 2022 a lo her chhuah meuh chuan sorkar laipui chuan Forensic Modernisation Fund a siam thu order a tichhuak ve ta mai a. Ka ṭhian hnaivai, state ṭhenkhat director ho chuan i sual chhuah a ni e, tiin min fiam ve ṭhin. Ka sual chhuah ni lo mah se, Home Ministry chu a ṭulzia ka hriat chhuahtir ve pawh a ni mai thei.
Democracy ramah theih loh a awm lo
Democracy ramah thil ni thei lo leh awm thei lo a awm tak tak lo. Kan hmalak dan leh nawr nat dan azir a ni mai. Khawvela office ropui bera chhâl ngam White House-ah mi hang (black) a ṭhu thei tlat. An ram mipuite’n vote hmanga an ṭhuttir miau chuan tu sawisel theih a ni lo.
Sawi tak angina, Mizoramin central university kan nei hi a suala sual chhuah a ni. Telangana state lo piang hi an CM hmasa ber KC Rao leh a ram mipuite’n an nawr chhuah a ni tih kan pawm vek awm e. India rama hmeichhe himna dan BNSS leh BNS section tam tak hi Nirbhaya Gangrape avanga civil society ten an nawr chhuah a ni ber a; Home Ministry-a Women Safety Section thlengin. Chutiangin sawi sen a ni awm lo ve. Democracy ramah chuan nawr nat dan leh sual thiam dan hian thil awm dan chu a hril a ni ber mai. Theih loh hi a awm tak tak lo. Ram hmasawnna ruhrel din chhoh kawngah hian sorkar ang leh a ram mipui ang pawh hian kan tuihâl tawk lo deuh em ni aw tih tur a ni.
- H.Sangchungnunga