Written by
~ Zoa Tlau
Buannel Cabin

Article 371G chu eng nge? (Kan sawi kan sawi a, a nihna dik tak en ang)

Article 371G hi 'Special provision with respect to the state of Mizoram' tih a ni a, India Constitution Parts XXI aṭanga lak chhuah a ni. India Danpuia 'Mizoram state chungchanga ruahmanna bik' tih a ni ber. Eng emaw harsatna kan tawh hian kan sawi ve fo a, mahse, a hming pêla a nihna dik tak hre lo hi kan tam awm e.

Article 371G hi Mizoram tan a ni mai a, Article 371 aṭanga 371J thleng hian state hrang hrang tana 'ruahmanna bik' a awm ve vek a ni. A indawt danin heti hian dah ta mai ila: Article 371–Maharashtra & Gujarat, Article 371A–Nagaland, 371B–Assam, 371C–Manipur, 371D–Andhra Pradesh & Telangana, 371E–Establishment of Central University in Andhra Pradesh, 371F–Sikkim, 371G–Mizoram, 371H–Arunachal Pradesh, 371I–Goa leh 371J–Karnataka te a ni. Mizoram hian nei bîk bîk kan ni hauh lo a nia.

Engtia India Danpuia awm nge ni ang?

Kum 1966 aṭanga zalènna sual avanga Mizoram a buai tâk avangin hun rei tak chhung rorelna mumal tak a awm thei lo a, President's Rule-ah te awmin, mipuite tuboh leh dolung inkârah an awm a ni. Assam remtihnain January ni 20, 1972 khan Mizoram chu Assam hnuaia district council pakhat aṭangin union territory (UT) nihna pêk kan ni ta a.

Kum 1986 khan 'Mizo Peace Accord' neih a ni ve leh ta zel a. Hemi kal zêlah hian February ni 20, 1987 khan Mizoram chu state puitling a ni ve ta a ni. Peace Accord-a thu delhkilh tawh angin India chuan Mizoram state chu 'special status' a pe a, Article 371G hi India Constitution-a awm turin Constitution of India Amendment 53-naah an telh ta a ni.

India Danpui Part XXI-ah chuan

India Danpui Part XXI-ah hian 'Temporary, Transitional leh Provisional' awmin, 371G bik hi Mizoram state pual a ni. 3371G – Mizoram state chungchanga ruahmanna bik (India Danpui Part XXI aṭanga lak chhuah, Mizo ṭawnga dahin), he Constitution (India Constitution)-ah hian eng pawh lo inziak mah se la:

(a) Parliament dan siam (Parliament act) engmah hi heng -

(i) Mizote sakhua emaw, vantlang chin dan phung te,

(ii) Mizote hnam dan leh a kenkawh dan te,

(iii) Mizo hnam dan (customary law) behchhana khawtlang rorelna (civil and criminal justice) chungchanga thutlukna te,

(iv) Ram (land) neitu nihna leh inpêkchhawnna

chungchangahte hian Mizoram rorel khawl (Mizoram State Legislative Assembly)-in thutlukna (resolution) siama an pawmpui a nih chauh loh chuan Mizoram state-ah hman theih a ni lo ang.

(b) Mizoram rorel khawl (Mizoram State Legislative Assembly) chu member 40 aia tlem lo hmanga siam a ni ang.

Tlangkawmna

Tunlai kan inhnialna tam ber pakhat, Forest Conservation Amendment Act (FCAA) pawh hi a laimu berah chuan a nihna ang anga lo pawm/chhawm (adopt) lai tak hi a ni ber pakhat awm e. Thuneihna tâwpa sorkar laipui pêk loh a, siam danglam hreta Article 371G-a 'special provision' min pêk anga state thuneihna chán ṭhen lo zawnga kalpui duhna thinlung pawh a ni thei ang. 371G (a)(iv) khian ram neitu leh inpêk chhawnna kawnga Mizoram thuneihna a tarlang chiang viau a; a khaikhawmnaah, Mizoram Legislative Assembly-in 'resolution' siama a pawm a ngai, tih a nih bawk khi.

~ Zoa Tlau, Buannel Cabin