?#?Insta_tunlai?
Instagram hmangtute chuan tuna kan article hming hi kan hrethiam vek awm e, 'Tunlai leh Instagram' tihna mai a ni. Social media zinga ṭhangtharte ngainat leh lawm em em, thlalak ngainatute tana vanram tlafual ni bawk, social media zinga kum upa lamte tal tlemna hmun, thlalak chi hrang hrang leh video 'hashtag' hmanga vawrhdarhna hmunpui Instagram hi lo hmelhriat ve teh le.
He application hian danglam bikna a nei a, thlalak a edit theih a, 'effect' chi hrang hrang a chhawm tel nghal bawk a, thlalak naran awlsam leh nalh taka sawngbawlna a ni. Heng kan thlalakte hi he application hmang hian han edit-in han post vel ila thla la thiam tak tak emaw intih mai a awl hle. Mi fate thiamna hi a lo sang hle mai, thiamna (skills) engmah nei lo kha professional emaw a intih rum rum mai a awl. He apps hi ila hre lo hlauh a nih chuan i thinlung phekah 'Instagram' hi ziak nghal hmak la, theihngilh tawh suh; i hmelhriat hmain he application hian kum 5 hmel a hmu reng ta mai.
Instagram hi 2010 october 6 khan release a ni a, a siamchhuaktute chu Kevin Systrom leh Mike Krieger te an ni. Heng mi pahnihte thil tum ber chu awlsam zawk, ṭha zawk leh darh zau zawka thlalakte pho chhuah a ni. An thil tumah an chiang bawk a, an hlawhtling kher mai. 2012 April thla khan he application hi mihring maktaduai 200 in an hmang a, 2014 december thla kan han chuan kai meuh chuan maktaduai 300 in an hmang der tawh. Heng thlalakte hi Facebook, Twitter, tumblr leh flickr-ah te a suan kual (share) theih; instagram siamtute hian Kodak instamatic leh Polaroid images entawna an siam a ni a, thlalak reng reng hi (square) kil li nei vek an ni. Mithiamten he company hi ṭha an ti a ni ang chu Facebook siam chhuaktupa Mark Zuckerberg-a ngei pawh a awm hle hle thei lo, 2012 April thla khan US $ 1 billion tehmeuh maiin a han lei rep mai a nih kha. Apple.Inc meuh pawhin 2011 khan 'Apps of the year' ah a lo thlang daih tawh bawk a ni.
Instagram hian thlalak nalh leh ṭha a thlang chhuak ṭhin a, chungte chu kar tin an phochhuak ṭhin. Heng thlalak an phochhuah sakte hi thla la thiam tak leh mi creative tak an ni zel, chung an tihchhuah sak ṭhin zingah chuan Mizo tlangval tel pha ngat sawi tur pawh an awm ve ta, kan chhuangin kan va changkang sawt tehreng em! Instagram hmangtu mi maktaduai 300 chuang zinga lang phak chu lo induh ve deuh mah se a awm lo hran hauh lo. Mizoin social media kan hman uar aṭanga thlala mite in phochhuahna ber chu facebook a ni ṭhin a mahse tunah chuan thil a lo danglam zo ta. Tlang taka han sawi chuan facebook a kan thil 'post' hi duh aiin a bial a zim deuh avangin thlalak lama tuimite tan instagram-a insuan luh vat hi a finthlak viau awm e. Mahse i thlalak chu hastag tel lo chuan engtihnamah a ni leh chuang si lo! Tunlai thiamna hrang hrang suihzawm (link) thiam apiang hi an dingchang mai dawn a lo ni.
Mizote zingah pawh instagram hmang kan tam leh ta hle mai. Hun a kal zel anga hmang kan pung chho zel anga chutih hunah chuan a ram pum anga kan buaipui leh luai luai loh nan tun aṭangin 'social media ethics' kan zir a ngai. A bikin tuna naupangte leh ṭhalaite hi kan zirtir uluk lehzual an ngai. School lamah te hian a hranpaa hetiang lam inzirtirna period emaw program emaw hman ṭhin nise, Sunde sikul-ah te hian uar zawkin zirtirna pek tel theih ni ta bawk se. Kohhran leh khawtlang hian hetiang lama kan beng a lo var zawk theih nan mithiamte ruaiin inzirtirna hun buatsaih ṭhin se. NGO hrang hrangte hian hetiang lama inhrilhhriatna 'awareness campaign' hi kalpui thei se a va ṭha dawn em!
Kan sorkar chak tak hian hetiang lam hi bengkhawn se, political party politics vaivung nan chauh hmang loin mipuite tana ṭha tur bengsikin ngaihtuah thei se a va duhawm em! Heng thuziak hi a tunlai em mai ka chhiar peih lo, kan tan ṭangkaina a awm lo ti reng reng suh, kum 2/3 a ral meuh chuan i TV en lai pawh kha a hnung pawng chi ni loin a hnung phek chi a ni ngei tawh ang - a chhan chu TV siamtute hian a hnung pawng chi an siam reng dawn lo, chutiang khawp chuan thiamna a ṭhang chak a, i hneh pawh a la rawn thleng dawn tho tho. Khawvel thiamna sang zelin chhungkaw rethei ber aṭanga hausa ber thlenga min hrut rual zel avangin mahni 'upgrade' a in 'update' ve zel a ngai a ni.
Social media hrim hrim hian 'depression' a keng tel emaw tih mai turin tunlai ṭhangtharte an mang puk puk mai. Mizoram pawh mahni intihlum an pung kum tin ta mai. Hei hi eng vang nge ni ang? He thil buaipui awm taka mawhphurtu hi social media puh thluk vek theih ni lo mah se han puh loh ngawt chi lah a ni hauh si lo. July ni 5 chhuak, Northeast Today chanchinbu chuan 'Mizoramah thla tin mahni intihlum mi 9 an awm' tiin a tarlang kulh mai. Chutia thla tin 'depression' avanga nunna tam tak kan chan dawn a nih chuan kan ṭhanharh a, kan vela thil thleng kan bengkhawn a, chik zawka tunlai thil thleng awmzia kan zir a ṭul ta hle a ni. Harhna kan chang a, a va ṭha em! Kan harhna chan hian kan ram 'depression rate' leh 'suicide rate' hnuk hniam se a va ṭha dawn lehzual em! Mizorama kan Psychiatrist chhuanvawrte pawh an mang a ang thawkhat ta a ni ang nge an phone number te chu social media-ah te tarlangin, an 'privacy' pawh ngai pawimawh hlei thei loin an tlangzarh ta dem dem mai le.
Hnam naupang leh ṭhang duang tak, tunlaina zawng zawng pumhmawm vek zel hreh lo ṭhalai tam tak chawrchhuahna hmun Zoramah hian tunlai loh hlau ṭhalai ṭhalak lawm fe fe, thla la thiam rual, thla la thiam ngaisang rual kan inpel leh ta suau suau mai le. Thlalatu hmaa phelh hreh nei lo leh pawh thlak awlsam tak tak nula pawh hmuh tur an awm leh ta fur mai. Heng hi khawvel changkannain a ken tel chu a ni miau si! A chhe zawng ni lo a ṭha zawnga kan hman thiam a pawimawh mang e. I thlalak phochhuah dan azirin thil ṭha a ni thei a, thil ṭha lo a ni thei bawk. Entirnan, nula saruak thla i la ta a, i computer ami chu mi tu tih hriat lohin a ru (copy) a, midangte hnenah a thawn darh 'leakout' ta a, i hming chang a chhe lo, i chhungte thlengin a nghawng a, pawisa i chawi a, jail bang i zut bawk. Chu nula chauh chuan a tuar lo, an chhung leh khat, vua leh vang zawng zawngin zahna namen lo an tawk a, pawn khaw eng hmu ngam loin an tawm bo a, damchhunga nawh reh theih tawh loh tur ser nung i siam sak a, i timualpho bawk a ni.
Chung ai chuan khawvel huapa magazine lar VOGUE magazine-ah te hian i thlalak kha han chhuak ta chuai chuai zawk se a va ṭha dawn em! Chutiang a nih si loha i nun leh hun 'career' zawng zawng a pawt chhe dawna i hria a nih chuan ṭawngṭai la i thlalakna kha bawlhhlawh bawmah paih daih la, kalsan hmak rawh.