Hnim leh phûl hi bawlhhlawh a ni lo
Faina hnatlang an ko a, khawlaia bawlhhlawh leh ṭawp lam ai mahin kawng ko leh kawng sira phûl leh hnim awmte chu kan rît a, kan thlo fai lêng ṭhin. An lo awm mai khan bawlhhlawh a ni lo a, kan sah thlak a, kan rih chhuah hnuah khan bawlhhlawh a ni ta chauh a, bawlhhlawh dang kan siam belh a ni.
Mizote hi kan danglam angreng a, khawlai fai kan tehna chu hnim leh thil hring zawng zawng rih fai vek a, kawlh vûk mai hi a ni fo mai. Hnim leh phûlte hi bawlhhlawh a ni lo a, kan ram lei tuina leh ṭhatna vawngtu zawk an ni. Hnim ṭo thei lo khawpin kan ram hi a kawlh ang a, thlalerah a la chang mai ang tih hi a hlauhawm asin. Thing phun hi chu kan uar fu a, kan intihhmuh a, thil ṭha tak a ni. Amaherawhchu heng hnim leh phûl, anmahnia ecosystem nei ve ngat, kan ram lei tuina leh ṭhatna vawngtu tel lo chuan ram a ṭha thei ngai lo.
Ram changkang leh nuam kan tihah te hian pheikhawk nen khumah an lâwn mai mai kan hmu ṭhin a, an ram a fai a ni kan ti ṭhin. An pheikhawkah te chuan vaivut a kai ve lo a ni phawt mai. Kawngpui, metal luan loh chin, vaivut insiamna tur chinah hian phûl a ṭo a, lei lang hung, vaivut insiamna tur awm loin phûlin a khat ṭhin.
Kan ramah chuan kawng sir leh kan tual zawla phûl awm hlek chu a zung nen lam thlawh fai lêng kan duh ṭhin. Kan thlawhna lamah hian a lei kan chek let a, a hnu lawkah vaivut titamtu mai a ni ṭhin. Kawtkai diak leh khu lutuk nei chuan phûl ching khat se la, a reh vek mai ang. Alkatra luan loh china phûl leh hnim lo ṭote hi roh hle tur a ni a, vaivut khu insiam tur vengtu ṭha tak a ni. Heng phûl leh hnim kar te hi thil nung tê tê tan an chenna hmun a lo ni a, chu chu kan ecosystem atana ṭangkai vek a ni. Lei (soil) hriselna atana ṭangkai an ni a, lei ṭhatna an vawng bawk a ni. Hnah hring zawng zawng hian oxygen an pe chhuak vek a, boruak hriselna atana ṭangkai lutuk an ni bawk.
Faina hapta kan han hmang leh ang a, kawngba hnim lutukte chu a âwm tâwk china ṭhawlh (trim) mai a ṭha ang a, lei tiṭîl zawnga rih fai lêng tum lo ila a ṭha awm e. Bawlhhlawh ni lo pui bawlhhlawha siam chawp kher loin kan bawlhhlawh paih darh sa senghawi leh tihfai hi hna pui zawk a ni tih hria ila. Kawng sira phûl lo ṭote chu zuah hram hramin, mawi takin tan rual ve zawk ni se. Vaivut insiam theihna tur hmun âwl zawng zawngah hian phûl i phun khat zawk ang u hmiang. Kan ram a mawi sawt ang a, ro kawlh vul loin mawi takin kan hring ve dap mai dawn asin. Kan lo hrisel zawk bawk ang.
Hnim leh phûlte hi bawlhhlawh a ni lo a, ram tiṭhatu a ni. Ram nuam hring dup, vaivut vengtu leh oxygen siamtu ṭha hi kan ram mawina atan i chei mawi zawk ang u hmiang.
- C. Lalduhawma