Depression i hneh thei!

Depression i nei em ni? A rapthlak tiraw? Ni e, depression nasa (severe depression) i neih phei chuan a hreawm dan hi sawifiah ngaihna a awm lo, a tuartu chauh lo chuan an hrethiam ngai lo ang, a rapthlak a ni tawp mai. Medical doctor ka ni loa a natna chungchang (technical thil) sawi tur ka hre tam lo. Mahse depression chungchanga ka tawn hriat aṭangin hei hi ka hrilh duh che - huaisen takin bei (fight) la, nghak hram hram la, i dam leh ngei ngei ang.

Engkim hi a tawp vekin i hria a, dam chhuah leh i inring miah lo ti raw? Mahse beisei lui rawh, a harsa tih ka hriatpui che mah se i nghah ngam chuan i la dam leh ngei ngei dawn. Minute khat pawh hi a rei ti raw? Mahse chhel leh huaisen takin nghak lui rawh, i dam leh anga hlim takin i nun i la hmang leh dawn.

Ngaihtuahna ṭha lo hrang hrangin a tibuai che a, i mitthlaah i hmu bawk a. Heng - ‘Pathianin min hrem,’ ‘Pathianin min kal san,’ ‘ka chhungte tan mi hnawk mai ka ni’, ‘Ka tuar chhuak zo dawn chuang lo, ka thih hma mai hi a ṭha’ tihte baka ngaituahna ṭha lo pui pui, nangmah tibuai ṭhintu che kha i nihna tak ni loin i natna symptoms mai a ni tih hria la. Khang i natna (depression) in a ken tel (symptoms) hrang hrangte kha in hneh tir lo hram hram la, awih lo lui tlat ang che.

In tihhlum hial i ngaihtuah em? I mitthlaah i ruang i hmu chamchi lo maw? Natna dang avangin thi daih ila tiin awmze nei lo duhthu i sam ṭhin em? Khang ngaihtuahna ṭha lo kha do a hneh turin i chak tawk tih hi ka chiang em em mai! I khua a sik chuan i pang a sa ṭhin, mah se i khawsik a reh hunah i pang sa chu a reh ve leh mai ṭhin kha! I depression a dam hunah khang ngaihtuahna ṭha lo pui pui leh hlauhna te kha a reh ve leh mai ang. Ramhuai hnathawh a ni lo a, i dam lo a nih kha. I nihna tak zawk chu hei hi a ni - ‘eng ang mi pawh ni la Pathianin a hmangaih reng che a, a khawngaih em em che. I chhungte tan i hlu em em a, i in tihhlum phei chuan an tuar na ngawt ang. I dam leh thei a, huaisen taka i beih chuan i dam leh ngei ngei bawk ang.’ He i nihna dik tak zawk hi pawm lui tlat ang che.

“Eng vanga hetianga awm nge ka nih?” tiin i in zawt fo ṭhin em? Depression i neih chhan i hria emaw i hre lo emaw a pawimawh ber lo. I dam hunah i depress chhan chu hriat dik a awl zawk ang. I nun dan leh khawsak dan leh rilru put hmangah sim ngai, thlak ngai a awm a nih chuan i dam hunah fim takin i la ngaihtuah ang chu maw le! Tuna pawimawh ber chu natna hreawm tak i tawrh mek ata i dam leh theih nan huaisen taka beih a ni. I damlo tih pawm hreh lo la, depression nei nih kha zak hek suh. Zunthlum, pumna, khawsik etc tuarte an zak loa doctor an rawn hreh lo ang bawkin nang pawn doctor (psychiatrist) rawn hreh lo la, i chhungte bulah i awm dan dik tak zêp suh, ṭanpui theitu tur che rawngbawltu (i natna hrethiam tur) pan hreh lo la, i tana ṭangkai tur lekhabu chhiar lui ang che (Depression chungchang lekhabu Mizo ṭawng pawhin kan nei tawh). Doctor i rawn avangin emaw counselor i pan avangin i dam thuai thuai kher lo thei tih erawh hria la, rei tak damdawi ei ngai a ni tlangpui.

Dam huai chang/ ven huai chang chu a awm, mah se a rawn lang leh thuai mai ṭhin. Dam chiang tur chuan nghah fat fat a ngai a ni. Chhan engemaw avanga doctor i rawn thei ngang lo a nih pawhin chhel leh huaisen taka i beih chuan i dam leh em em ang.

Tunlai hian depression vang leh chhan dang vangte pawh a ni ang mahni in tihlum an tam hle mai, a pawi tak zet. Mahni nunna lâk hi a damna a ni hauh si lo. Hei hi lo hria la ka duh em em chu a ni - thih mai duh khawpa i beidawn a, dam leh beiseina reng reng i neih loh lai khan, tuna i awm dan ang lo awm tawh dam chhuak leh a hlim taka awm leh ta kan awm ṭeuh mai tih hi.

En teh, mihring mihrinna a chak lo leh rilru paukhauh lo tak kei hian ka hneh thei a nih chuan i hneh ve thei tih hi ka chiang em em a ni. Nghak lui la, beisei lui la, i tih tur ti lui la, za lo mah se nui lui la, awmzia awm loin lang mah se Pathian au lui zel ang che. I awm dan hrethiam, i tan (nang ang mi lungngaite tan) ṭhahnem ngai taka ṭawngṭai leh ṭanpui duh che mi tam tak kan awm tih hre reng ang che.

I rilru lungngaia rum in,

Mangangin ṭap ṭhin mah la,

I beiseina chu bo rih mah se;

Thim chu a kiang ang,

Khua a la var dawn,

Pathian hmel duhawm chu

a lo eng ngei dawn e.