TUALSUMSU LEH ZUNHIN-DAWT KHA

June 18, 2015 (Thursday) Vanglaini chanchinbu chhuaka, R. Lalfakawma, Seling thu ziak ‘Tualsumsu leh zunhindawt’ tih kha ka lo chhiar ve a. Kei aia hre zawk tuten emaw an rawn chhàn ka rin tehlul nen, mumal taka rawn chhangtu ka hmu lo a. Chuvang chuan, insit chung chungin, ‘Tualsumsu leh zunhindawt’ ka lo hriat ve dan ka’n thai lang ve teh ang.

R. Lalfakawma rawn sawi hote kha, a dik lo e, chu ka tingawt ngam lo nain, mi tam zawkten kan lo hriat dan leh kan lo ngaih dan nen chuan a inkalh deuh niin ka hria. Khatia kan hnam thawnthu (culture-tale) han keuh thluk rikngawt chu ka lo ui deuh a, ka Mizona hian a phal lo a ni ber mai!

Tunah hian, ka pi (ka pa nu), kum 90 mi velin min la dampui ve a. Ka naupan zual laiin ‘Tualsumsu’ chanchin hi min hrilh ṭhin a. Ka la hre reng - an naupan lai chanchin ve bawk a ni. Ka pi min hrilh dan chuan, tualsumsu kan tih hi ‘thlarau lam’ thil deuh a ni awm e. Mihring taksaa kha, chhip zawnga insawh chawrh chawrh ni loin, an thlarau kan ti dawn nge, anmahni ang hmelpu kha a letling zawngin khawi lai laiah emaw a lo su ṭhin a ni zawk.

Hnai tak leh chiang taka hmutu an awm leh awm loh lam reng reng ka lo zawt lo a; mah se tu nge a nih tih hriat theih khawp chuan an hmel a hmuh theih a ni mahna, ‘chu mi/ kha mi chu,’ tih tur chu an hre fo a ni awm e. Tin, hetianga tualsumsu-ate khan anmahni pawh an inhre ve vek zel! Anmahni tak erawh chu, khumbeta an damloh lai a ni tlangpui. Mahse, anmahni chuan a tuk zingah te, ‘chulai hmunah chuan ka su nasa lutuka ka chhip a nâ vek’ tiin an sawi ṭhin.

Chutiang a nih avang chuan, tualsumsu kan tih hi phuahchawp hlang ngawt chu a ni bik lo ang. Kan ramah Chanchin Ṭha a lo luh hma phei kha chuan, kan pi leh pute kha ramhuai hlau em em mai, lung bul leh thing bul biaa inthawi chamchi ṭhin an ni tih kan hre vek awm e. Kha an thil hlauh em em mai khan mihringte lemthla kha hmanruaah hmangin mi a lo tibuai fo ṭhin a ni mahna. Ramhuai lah chu a awm ngei a ni tih kan Bible pawhin min hrilh sia!

Zunhindawt kan tih pawh hi chuti ang bawk chuan ramhuai hian remchangah a lo hmang a ni ve thei. Tin, zunhindawt kan tih hi a tlangpuiin hmeichhiain an vei duh emawni chu aw, tih theih turin kan thawnthuah leh kan thu inhrilh chhawn aṭang hian a ngaih theih. Khawhring kan tih ngatte phei hi chu khawi lai khaw chengkerah emaw phei chuan hmuh tur an la awm zauh zauh niin a lang!

Ka lo hriat ve dan chuan, ‘Zunhindawt’ hi natna chi khat, kawchhung lam natna a nih duh hmel viau! Zun­hindawt kan tih tak avang hian zun chauh dawt turah kan lo ngai maithei, a ni ngawt lo. Zunhindawtte hian tuichhe paih, chirh nena tling khawm hi an dawt tlangpui niin a lang. Chuvang chuan hurherh thil (sexually perverted) anga ngaih ngawt chu a fel lo ang.

Sawi tawh ang khan, zunhindawt hi hmeichhia an ni duh viau a, nula zingah pawh an awm ṭhin niawmin an sawi! Intihtheihna leh intihṭhaihna chi ni pawhin a lang lo a; a veite chu an zakin an kimki em em a, an inthup hram hram zawk ṭhin. An duh emaw duh lo emaw a lo chhuah hun a awm a, chutih hunah chuan zunhin (thuichhe paih tling khawm) an dawt vat a ngai ṭhin! Chutianga an tih loh chuan an buai thuai ṭhin a ni awm e. Zunhin an dawt vat erawh chuan an pangngai ve leh mai ṭhin ni awmin an sawi!

Chutiang a nih avang chuan kan sawi takte khi natna chi khat, an hriatthiam si loh a nih ve duh hmel riau. Tunlai ang hian thiamnate sangin inenkawlnate ṭha ta se, hetiang thil maksak puipui nia kan sawi fo hi sawi tur a awm kher lo maithei. Zunhindawt kan tih angte hian tunlai angin Fridge tui vawt in tur emaw, an suffer tireh thei damdawi emaw ei vat tur nei ta se, zunhindawt an ni lo maithei! Chutihrualin thlarau sual hnathawh pawh a ni ve thei tho bawk.

Engpawhnise, hetianga kan hnam thawnthu (culture-tale) sawi nep tum chu a fuh loa ka hriat vanga hetia rawn ziak ve ngawt hi ka ni e. A awm tak tak emaw, awm tak tak lo emaw pawh ni se, sawi bawrhban mai mai atan chuan uiawm ka ti a ni. Kan hnam rohlu ang hiala ngaiha humhalh chi niin ka hria. Hnam changkang apiangin folktale leh culture-tale ngaih hlut nachang an hria a, Mizote pawh hetiang lam hi inzirtir tam kan mamawh khawp mai. Heng kan hnam thawnthute hi Phawngpui tlanga zawhte ki nei leh thlawk duai duai film ang leka tehkhin atan chuan a pamhmai lua e!