World Rabies Day
Natna hming lang lo, thupui thlan!
Kum 2007 aṭanga ṭanin, kum tinin September Ni 28 hi World Rabies Day atana hman ṭhin a ni a. Kum 18 chhung zet mai, khawvel puma Ui â hri natna hming tel ngeia thupui neia hun hman ṭhin chu, kumin atana thupui thlan erawh natna hming tel lo thupui thlan a ni ve tlat mai! Hei hian, Ui â hri natna chungchang leh a venna kawngah, mimal leh pawl hrang hrangin awmze nei takin hma kan la ṭhin tih a tarlang a. A lawmawm hle.
Kumin atana thupui thlan chu – "Tunah thawk nghal ang u – Nang, Kei, Khawtlangin" (Act now : You, Me, Community) tih a ni a. Kan phak tawk ṭheuhva ṭangruala Ui â hri laka invennaa tha thlah lova thawkho zel tura infuihna hun pawimawh tak a ni awm e.
Nang, nangmah ngei kha...
Ui leh Zawhte chenpuitute u, in ran chenpuite aṭangin mihringin Ui â hri kan kai tam ber tih kan sawi ṭhin kha; a la pangngai reng si a. India rama Ui â hri vei za zela sawmkua leh pangai aia tam hi Ui seh aṭanga kai an ni. Chuvangin, nang leh i ṭhenawmte, Ui â hri laka kan him tlanna tura kawng pawimawh ber pakhat chu a hun taka Ui â hridanna (Antirabies vaccine) lak hi a ni e. Hemi hre rengin, Sorkar department leh mimal Pet Clinic/Hospital apiangah Ui â hridanna hi lak tur a awm zel tawh a. Hridanna kan lak ṭhat vanga he natna ṭihbaiawm tak laka him kan ni tih hi I hre nawn fo vang u.
Tin, kan sawi ṭhin, sawi fo a ngai. Kan ran chenpuiin mi hrang an lo seh/hliam palhin, zaidawh taka indawr tawn fo i tum ang u. Hliam tawrh akara rilru inhliamsak hian tawrhna a belhchhah ṭhin. Hliam tuartute lungdamna zawnpui hram hram hi ran chenpuitute tihmakmawh a ni a. Chutih laiin, mi sual leh awm ṭha duh lo tawn chang erawh a awm thei nameuh mai. Heng a thlen chang pawhin ṭan hmun kawng khat tala kan sawh ngheh theihna chu a hun tak zela hridanna kan pek hi a ni tlat.
Tin, hei hi hre nawn fo vang u. Ui â hridanna kan chiu hian Ui seh erawh a veng hauh lo! Natna chi hrang hrang zingah Ui â hri hi Ui seh aṭanga kan kai theih a ni mai a, a hlauhawm em em thung a ni mai. Ui/Zawhte kâ leh hâah hian natna hrik tam takin bu an khuar ve reng tih hre tel ila. Mi dangte tana taksa leh rilru hliam na tak thlentu nih hi a nuam ngai lo, chet sual palh erawh a thleng thei nain, Ui seh tam zawk erawh a chenpuite kutah a innghat thui viau thung.
Keini pawh hi...
Ui â hri natna hlauhawmzia leh vei tawhte tana dam khawchhuahna a tlemzia, hrehawm tak tuara thihpui tho an nih dan te kan sawi ṭhin, mi thiamte thuziak leh tawnhriat atangin. Chuvangin, Ui â hri laka kan him tlan theihna tura hridanna pek pawimawhzia te, Ui/Zawhte seh laka kan him theihna tura naupangte zirtira kaihhruai te, ran chenpui nelsa loh leh hriat chian lohte khawih emaw, chhaih mai loh tur a nihziate zirtira hrilhtu nih i tum zel ang u..
Ui/Zawhtein an seh reng rengin, a rang thei ang bera tui thianghlim leh sahbawn hmanga minute sawm panga chhung tal sil fai ngei ngei tur. Hei hian hliam bawr vela natna hrik (virus) inthlahpung tur leh taksa peng danga an pem sawn tur tibuaiin a that hial thei. Hridanna lak mai tur a awm remchan lohna hmunah ngat phei chuan uluk takin hliam hi silfai ngei ngei tur a ni. Ngaihsam vanga a hnu lawka rilru nuam lo leh hlauthawnga awm ai chuan, a rang thei ang bera Doctor rawn leh an thu anga inenkawl mai hi a him ber fo.
Khawtlangin kan ṭan a ngai...
Local/Village Council-te pawn, Ui â hri laka kan him theihna turin kawng tam takin hma an la ṭhin a. A lawmawm em em, mahse a tawk zo rih lo mai thei. Thuneitute pawhin rualkhai zawka vantlangin kan zawm tlan theih tur ran chenpui enkawl leh khuahkhirh dan ṭha zawkte an duan chhuak thuai beisei ila. Veng ṭhenkhatin khauh taka dan an siama an lekkawh mek laiin, an veng ṭhenawmah erawh khuahkhirhna dan mumal nei lo te pawh a awm theih tlat. Tin, khuahkhirhna dan hi mipuiin kan ngaihpawimawhzia ang zelin, a lekkawhtute pawh hian kan dan siamte en zuiin vil zui ila a ṭha hle ang. Hmasawn tak tak tur chuan tihtakzeta kan ṭan tlan a pawimawh ber.
Ui â hri hi natna ṭihbaiawm tak, khawvel pumin kan buaipui natna a nih vangin, A.H & Vety. Department te, Veterinary College te leh Private Hospital/Clinic te pawhin mahni phak tawk ṭheuh vah hma kan la ṭhin a. World Rabies Day bakah World Veterinary Day (April thla, chawlhkar hnuhnung ber, Inrinni apiangah) ah te a thlawn emaw, man tlawm zawk tein Ui â hridannate pein, he natna chungchanga hriattur pawimawhte zirlai naupangte hnenah te zirtirnate pek ṭhin a ni a. Tin, mipui vantlangina an thlir theih turin TV leh Media dangah te mithiam thlan chhuahten Ui â hri natna chungchanga kan hriattur pawimawhte sawina hun an hmang ṭhin.
Natna hlauhawm, ṭihbaiawm tak; fimkhur leh thuawih taka hridanna laka ven theih nan te, Ui â hri laka kan him theih nan, Nang, Kei leh Khawtlangin theihtawp i chhuah zel ang u.
- Dr. Mahminga Sailo,
Waggin' Tails, Bawngkawn
- Dr. C. Lalchhandama,
Asst. Professor, Deptt. of Veterinary Pharmacology & Toxicology. Selesih
- Dr. Nancy Laldinpuii,
Asst. Professor, Deptt. of Veterinary and
Animal Husbandry Extension, Selesih