IAS tawi ber hmeichhia chu
Mi tam takte hriat hnu mah ni se, keimah anga la hre ve lote tan leh, tute emaw tan fuihtu ṭangkai tak te a lo nih theih tak hlauhin, a chanchin ka hriat tlem te chu famkim lo takin ka'n sawi ve mai mai ang e.
Sipai Colonel Rajendra Dogra leh Sikul Principal Kumkum Dogra-i te fanu, an fa neih chhun Arti Dogra-i hi kum 1979 July thla khan Uttarakhand state-a khaw mawi leh nuam tak Dehradun-ah a lo piang a. A tet lai aṭangin a danglam deuh tawh a, a rualpuite an ṭhan chhoh mek laiin ani chu feet thum leh a chanve (3.5ft.) ah chuan a ṭhan a tawp ta tlat mai a ni. Mite chuan mak leh nuihzat enin en mah se la, nu leh pa rilru paukhauh tak a nei tlat.
A nu leh pate chuan en hrang ve hauh lovin naupang dangte ang thoa lehkha zir fat fat a, infiam a hun pawha infiam ve bawrh bawrh tur leh, mahse, tum ram leh nih tum neia mitthla tlat turin an fuih sauh sauh ṭhin a ni.
Arti-i hi lehkha thiam thei tak a ni a, Dehradun aṭangin school a kal chhuak a, Delhi University aṭanga graduate-in, master degree te a thleng ta zel a.
Mahse, Arti-i chuan lehkhathiam nih ringawt chu a tum hauh lo, hna thawh a tum a ni. Pawnlam lan dan aṭang ringawta intehna khawvel hi a dik lohzia khawvel hi hmuhtir a tum tlat. Chhunglam hi a pawimawh ber a, chhunglam aṭang hian engkim a tih theih a ni tih hi khawvel hriattir a tum tlat a ni.
Arti-i chuan India rama exam harsa ber mai UPSC exam lam chu a hawi ta tlat mai le. Engtin tak chuan ni dawn maw le? Miten IAS pawh lo ni hlauh mah se la, a mawhphurhna leh a duty chu engtin nge hetiang ang ruangam nei hian a tlin tehlul ang ni? Engtin nge rorelna a kenkawh theih tehlul ang? an tih chu dawtah a chantir dawn tih reng an hre lo.
A vawikhat nan kum 2005 chuan Arti-i chuan UPSC exam chu a hmachhawn ve ta ran mai le. Result lo chhuah hunah engtin tak ni ang maw! Mite nuihza siamna mai mai tura ngaih a final result chu a lo chhuak ta ngei mai le. Chhei le chhei le. Hmeichhe rualbanlo, mite'n khutah, hniam taka an en Arti Dogra-i chu khitah khitah, sang takah, All India Rank (AIR) an tih zingah telin, a sang a sang, a sing a sing tel exam zingah chuan 56-na a ni ta vang mai le. India ram mihring tam lutukin vawi tam tak an beih nawn pawha an hlawhchham ṭhinnaah chuan, Arti-i chu a vawikhatnaah a hlawhtling nghal ta tlat mai. Fiamthu leh dawt leh mumang ram lah chu a ni der si lo. Amah pawhin a awih thei lo, a result chu vawi tam a fiah nawn, mahse, a tak tak a lo ni zel si. Tu mahin fiamthu lah chu an thawh hek lo. Khawvel hian chhunglam thil tihtheihna chu a va hmu chiang kher em.
Tichuan, Arti Dogra-i chu IAS Officer, Rajasthan cadre a ni ta. Mihringte hian eng emaw avanga ti thei ve dawn lo, ni ve thei dawn lo nia inhriat tlatna, mi dang nena kan inkar danglamna bang daidanna awm tlata hriatna chu Arti-i hian a rawn ṭhiat mai ni lovin, a rap sawm ta vek a ni.
Kum 2006-ah Rajasthan-a Bundhi District Collector leh Magistrate (DC) hna chu thawk ṭanin, Bikaner leh Ajmer District-ahte a thawk zel a. Chumi hnuah Jodhpur Vidyut Vitratan Nigam Limited Managing Director hna a chelh leh a.
Arti-i hian hna a thiam em avangin Rajasthan sawrkar chuan akul ataiah a chhawr a ni ber. Chief Minister Ashok Gehlot-a Joint Secretary a nih hnuin Special Secretary a ni chho leh ta a ni. Arti-i hian vantlang mipuite ṭhat tlanna tur policy leh project ṭha tak tak a duang chhuak ṭhin a ni.
Arti-i hian nihna hrang hrang a chelh tel ṭhin a. Hmeichhe hmasa ber atan Jodhpur Discom. Managing Director pawh a ni tawh a ni.
National leh State Award eng emaw zat a dawng tawh a. District Election Officer a nihna anga Ajmer Assembly election-a a chet ṭhat em avangin, kum 2019 khan India President Ram Nath Govind-a hnen aṭangin Award pawh a lo dawng tawh a ni.
Arti-i hian rualbanloten an dikna chanvo hlen a, vote thlak ṭheuh tura a beih nasat avangin, 'Doughters are Precious' Award pawh a dawng a. Tin, Bikaner district chu ualau taka inthiar awm lohna, open defecation free soceity a nih theihna turin, 'Banko Bikano' dinin a bei chiam bawk a. Anaemia, thisen tlakchham natna laka him nan, 'Mission against Anaemia' te a din a. Hmeichhiate hriselna leh an dam khawchhuahna turin, 'Maa' scheme hmangte pawhin hma a la nasa a ni. Hengte avang hian chawimawina a dawng nasa hle.
Tun, he thu ka ziah laia Arti-i hna chelh lai mek chu - Secretary to the Department of Transport, Information, Technology & Communication, Gov't of Rajasthan a ni.
Tunah chuan hmeichhia, pianphunga rualbanlo, fit thum leh a chanve chauha sang Arti Dogra-i aṭang hian mi tam takin zir tur leh entawn tur an hmu tawh a. Mite'n amah an hmuhin a taksa pianhmang, a tetna an hmu tawh lo va, a hmela ropuina, thil tihtheihna, tumruhna leh zahawmna chu an hmu hmasa ber zel tawh a ni.
Tu tan pawh thil tih tum leh nih tum, suangtuahna leh mitthla lianlua leh phu loh hi a lo awm miah lo va, chhunglam aṭanga tumna tak tak a awm phawt chuan engpawh hi a lo tih theih a ni, tih hi Arti Dogra-i aṭang hian khawvelin a lo hre thei ta a ni.
- K. Hmingthankaia