Technology hmasawnna leh khawtlang nun
Science leh technology hmasawn kal zelah Aizawl Smart City Limited (ASCL) chuan kawng hrang hranga hma kan sawn nan leh khawpui tihchangkan nan project hrang hrang an kalpui a. Chung zingah chuan Water ATM hi kan han buaipui a, kan hmang ṭangkai hle a ni tih hmuh chhuah a ni. He khawl hi eng nge a nih tih leh a hnathawh dan han bih chiang ila.
Water ATM chu awlsam taka tui thianghlim (UV-3 ultraviolet water filter system hmangin) mipuite’n sum seng tlem zawka kan hmuh theih nana duan a ni. A khawlah hian pawisa thir thun theihna a awm a, Re 1-in tui litre chanve, Rs 2-in litre 1 a dawh theih a. Sum tam zawk senga mineral water lei ngai lovin Water ATM hian kan sum sen a tihtlem dawn bâkah, plastic waste a tihtlem phah a ni.
Amaherawhchu, khawl thil a nih angin kan ṭangkaipui zel theih nan uluk taka mipuite’n kan enkawl a ngai a; a ṭangkai tur angin mi tam zawkin kan la hmang lo niin kan hria. Veng ṭhenkhatah hman ṭangkai em em ni mah se, veng tam zawkin kan la hmang ṭangkai lo. Tui thianghlim tak, tlawm têa lak theihna khawpui chhunga kan neih leh plastic waste tihtlem nana thil ṭangkai tak a nih angina, tun aia hlawk zawka kan hman ṭangkai theih beiseiin a hman dan tur dik tak leh a awmnate han tarlang dawn ila.
Khawpui chhung hmun 24-ah he khawl hi dah a ni a, dahna hmunte chu:
Ṭhuampui AMC building; Millenium Centre kawt; MINECO (opposite main gate); Dinthar near Ebenezer Hospital; Chanmari YMA Hall; Ṭhuampui Bazar; Hlimen Local Council House; Tlangnuam Vengthar (field bul); Chanmari West Local Council House bul; Tuikual North YMA Hall bul; Republic Vengthlang (field bul); Hawla Indoor Stadium bul, Republic Vengthlang; Treasury Square; Tlangnuam (Mary Mount School bul); Dawrpui Vengthar; Zemabawk North Local Council House bul; Luangmual Bazar; Rajiv Gandhi Stadium; Vaivakawn taxi stand bul; Armed Veng (MAP gate bul); Zemabawk Cancer Hospital; Chite Field chhak; Zembawk Mitla Mual; Dawrpui two wheeler parking bul.
Heng hmunahte hian kan hriat chian theih chinah chuan Vaivakawn, Chite Field leh Tlangnuam Mary Mount School bulte hi an hmang ṭangkai em em a ni tih kan hmu a. Vaivakawnah chuan taxi driver leh bazar nu ho zawng zawng deuhthawin a tui an dawh a, he laia traffic police duty-te pawn an hmang ṭangkai hle tih kan hria. Chite Field bula mi pawh hi a bul lawka dawr têahte hian pawisa thleng nawiin, infiam tura kalte’n an hmang ṭangkai em em. Mary Mount School bula mi pawh naupang sikul bâng nghaktu nu leh pate pawn mahni tui ûm intum chawpin an dawh nasa hle tih thu kan dawng bawk.
Hmang ṭangkai awm nual mah se, hman ṭangkai loh eng emaw zah a awm a. A chhan hrang hrangah chuan, veng leh khawtlang mipuite’n a awmna leh a nihna leh a hman dan kan hriat tam tawk loh avang ni berin a lang. Khawl thil a ni a, dim ngai a ni a, tui thianghlim lakna a nih angin a khawl pawh a lan dana vawn fai tawk loh vanga dawh châkawm lohte pawh a awm thei a. Chuvang chuan, veng tin local council hruaitute kuta dah a nih angin tun aia fai zawka enkawl theih ni se. A hman dan tur hi chiang takin khawl bulah Mizo ṭawng ngeia tarlan theih ni se tih hi kan duhthusam a ni.
A hman dan han sawi ila:
1. Pawisa dah luhna tur a awm a, tui kan mamawh azirin pawisa dah luhna chungah a pawisa dah luh theih zat a inziak. Kan pawisa neih dan leh kan mamawh dan ang zata zira a dahna tur dik taka pawisa dah a pawimawh.
2. Pawisa kan rawlh luh hnuah pawisa dahna hnuaiah hmeh tur a awm a, kan tui ûm dawhin tui hmeh chhuah mai tur a ni.
3. Pawisa dah luhna zâwnah tui pangngai leh tui vawt lakna a inziak a, kan duhna zâwnah tak pawisa dah luh a, a zâwnah tui dawh tur a ni.
Khawl thil a nih angin chhe thei a ni a, pawisa ni lo han thun châk riau te awm thei a ni. Khawl ṭhenkhat phei chu kal paha naupang kuthleiin lei/lung tê han thun mai theih a nih avangin a enkawltu vengte’n chung laka a khawl a him theih nana hmalak ni thei se tih kan duh hle bawk.
Water ATM hian PHE tui supply a dawng a, a khawl chhungah tui a lo tithianghlim a, in tlâkin a lo siam a. Thla khata tui bill lut leh a khawl aṭanga sum hmuh chhuahte kan khaikhin a, a hlawkthlak hlein kan hria.
Kan sawi tawh angina, tui thianghlim lak chhuahna a nih angin theih tawka a khawl leh a hûnna bawr vawn fai theih ni se. A awmna veng khawtlang hruaitute’n tun aia uar zawka hman a nih theih nan te, mineral water lei nana kan sum sen a tlem zawk nan te, plastic waste a tlem zawk theih nante tun aia nasaa awareness inpek theih ni se tih hi kan duhthusam a ni.
Technology hmasawnna hian mihring nun a ṭha zawnga nghawng tam tak a neih zingah he Water ATM pawh hian sum remchem lamah te, plastic waste tihtlem lamahte a thawh hlawk em em. Hetiang khawl ṭha leh changkang kan nei hi mipui hian hmang uar deuh deuh ila kan duh a ni.
- Lalhmingmawii Varte leh Zonunmawii, PC Girls' School, MSV