Hrangbana College hi
(Mi tuten emaw Pu Darchhawna chanchin mi ziak tir a, Hrangbana College dinnaah hian a ṭangkai em a, harsa taka lo ding chhuak anih avangin a chanchin bul lam hriat thar atan ka ziak belh veleh a ni.)
Kum 1977 MZP President ka nih lai khan Chief Secretary, Pu Surendranath-a khan mi a kawm ngeih viau a, College kal vel nan Scooter Mizoram Quota min pe a, heng hunlai hian Quota lo chuan a la lei theih loh. Aizawlah agent an awm loh avangin Guwahati aṭanga lei chhuah a ngai bawk. Ka nupui Zapari MA Unemployed a nih avangin Educated Unemployed Quota in Town Bus Permit a pe bawk a. Heng lai hian Bus Aizawl khawpuiah sawm vel lek a la awm a, City Bus ni lovin Town Bus a la ni. Bus body sa thei Mizorama an awm loh avangin Shillong-a Walang Brothers-ah kan saktir a. Muallungthu-ah zan kan riahtir a, zingah service hman turin an lo haw leh ṭhin a. Kan la free khawp a, a chang chuan Inrinni-ah Saitualah kan tlan a, Monday-ah te kan haw leh a. Kum li dawn kan service hnu 1980 chuan a Battery a keh a, Motor parts zuar Pu Hrangbana hnenah ka lei a. Pu Hrangbana hian Motor Workshop lian tak Chanmari kawnah a nei a, Secretariat leh Police Dept. Motor chuan an pan vek a ni ber mai. Heng Sorkara Workshop Bill zawng zawng buaipuitu leh bawhzuitu chu a nupui nau Sorkar hnathawk fel tak nula Hrangi kha a ni a, an Inah a awm nghe nghe.
Chutia kan indawr zawh chuan Aizawla College hawn belh a ṭulzia, Aizawl College (zan) a zirlai an tam zia, Inter College Sports zawng zawngah lawmman an hui fai vek a, an paw hraw si a, Aizawl pawnlam College te phei chuan boycott an tum ut ut tawh a. Zan class a nih avangin zirlai kher lo pawhin remchanga lain kan kawmchhak Synod ram vel saw inrim nan leh zu in nan an hmang nasa a, tam tak chet dan phei chu a mawi lo hle ṭhin. Chuvangin Aizawl hmar lamah hian College din a ngai a ni. Speaker Pu Thangridema hova Dawrpui College an hawn lah chu khar a ni leh tawh si a. College hawn bul ṭan nan Rs. 100,000/- (nuai khat) thawh la, Hrangbana College hming kan puttir ang a, i thil ṭha tih leh i hming chu a dai tawh ngai lo vang ka ti a.
Min hre ngai si lo va, ka sawi ka sawi pawhin a ngawi tlat mai a. Mahse Bus nei service-tir ve mek ka nih vangin min hmu nep ringawt bik lo. ‘Kan khaw hlui Rabung khua te pawhin Middle School din nan pawisa min dil ṭhin a, ka lo hnar tawh a, kan dawr bungrua te hi kan ta a ni lo va, Delhi pa ta kan zawrh hlawh mai mai a ni a, an lo kal a, an chanpual tur an lak chuan kan kám leh duak ṭhin, sum hman tur hi kan nei lo a ni,’ a ti a. ‘Rabung Middle School hawn nana sum thawh chu a ṭha tho a, thingtlang khaw te lar lo tak a ni a, zir chhuak hlawhtling pawh mi ṭangkai an tam thei lo vang. Aizawla College hawnte chu a ropui a, mi ṭangkai chherchhuahna tur a ni a, Mizorama i hming reh tawh lohna tur a ni’ tiin ka hming leh address ziakin ka pe a, ‘I duh duh lo rawn la, kar khatna chiahah ka lo kal leh ang’ tiin ka kalsan ta a.
Kar khat hnuah chuan ka va kal leh a, a hmel a hlim em em mai a, “Ngawi teh, Pu Hlun, dawrah chuan Customer an awm reng a, a inkawm ṭhat hman loh em mai, Khumi’n dawr lo nghak se, in lamah i han inkawm zawk teh ang,” a ti a. An dawr chu Lower Chanmari panna tawntirh, tuna a fanu Zonuni ten damdawi dawra an hman mek hi a ni. An chenna in pawh tuna Hrangbana House leh Dr. Zokhuma In hmun pum pui hi Pu A. Thanglura in awmna a ni a, Assam Type Building Pu A. Thanglura In hlui a leiah khan an la cheng a ni.
“I thil sawi kha ka rilruah a awm reng mai a. Education lama ka mi rin ber Darchhawna ka rawn a, ani chuan ‘A ṭha lutuk, chance ṭha tak a nih chu, Pu JV Hluna te aia thil tipuitling tura mi rintlak an awm lo hial ang, a lo kal leh hun hunah lo remti ngei ngei ang che,’ mi a ti a. Ka nupui nau Hrangi hi kan kut ke ber a nih avangin ka rawn bawk a, ani lahin a mi ngaihsan ber zinga mi mi rintlak ber pawl a ni hial ang, a ti bawk che a, Hrangi sawi zel dan chuan ka nupui Khumi te nen chi khat in lo ni reng mai a, kan puzawn tur, chhungkhat laina in lo ni bawk si a. Darchhawna hi Hmar Hrangchal ka chipui a ni a, nang ka nupui Khumi te Tochhawng pui i lo nih bawk avangin mi dang rawn pawh ngai ka ti tawh lem lo. In enkawl anga a puitling em em ang tih ka ring. Amaherawhchu a tir aṭangin in mi hriatthiamna ka ngen a ngai nghal ringawt dawn. Ka han in-check kual a, nuaikhat pek nghal mai tur ka daih hauh lo mai, Sing ruk ka pe ang che u a, a bak chu a hnuah ka pe zawm leh mai ang che u, nang leh Darchhawna in lo ni hlauh bawk a, min hriatthiam ngei ka beisei a ni," a ti a. Pu Darchhawna hming hi lam zui ni lem lo mah se Hrangbana College din kawngah hian a ṭangkai hle a ni.
HRANGBANA LO MI DANG KAN DAWR:
Pu Hrangbana kan dawr hma hian Pu Hauva ka dawr hlawhchham ṭhak a. Pu Lalawia ka dawr hlawhchham ṭhak bawk a. Dr. Kenneth Chawngliana, Speaker leh Pu F. Malsawma, Education Minister-te kha ka ṭhian ṭha tak, ka mamawhnaa ka pun theih reng an nih avangin Pu Kenneth-a sawmin Pu Hauva kan dawr dun leh a, kan hlawhchham dan pawh a chiang hle mai. ‘Aizawlah leh Lungleiah High School pakhat ve ve awm se a tawk, College phei chu awm miah lo se a ṭha zawk, mi thatchhe tamna mai mai,’ a ti tawl mai a, Pu Kenneth-a nen chuan za lo takin kan nui tawi tak a. A monu Pi Siamtei MLA leh a pasal Pu Thantluanga te kha tuna Pu Hauva building thlangah anmahni Inah tho an cheng a, an hnenah beisei takin kan report a, mahse an pa ber Pu Hauva tih loh zawng chu engmah an ti ngam bik si lo.
Pu R. Lalawia hi innel ve angreng tak kan ni a, ka lenchilh a, College din nana sum thawh turin ka sawipui a, a nui mai mai. Education Minister Pu F. Malsawma ka pun a, ani nen chuan hlawhtlin theih ngei ka beisei a ni tihte ka sawi a, zanah kan lenchilh a. Pu Sawma’n hmin tuma a sawi ngial hnuah Pu Awia chuan, “Pu Sawm, Pu Hluna pawh hian min lo sawipui vek tawh avangin ngaihtuahna pawh ka lo seng ve nual a, ka pa hi a la dam a, a damlaia a thawhchhuah ni si lova ama hminga College han din hluai chu ka duh si lo va, ka pa pawhin a ngaihsan ka ring lo, a thawhchhuah a ni bawk si lo va, lawmna leh ngaihhlut nachang pawh a hre lo vang. A duhzawng chu kum tin Sialhawka Pathian chawimawi nana Bawng talh a, khawtlang tan ruaiṭheha lam mup mup mai hi a ni a, chu chu ka la tihsak thei kum tin a, tawkin ka hria. In zahawm hle nain in rawn len chhan ber College din nana pawisa thawh chu ka thei lo ni mai teh se,” a ti ta tlat mai a. Hehhil takin Education Minister ho meuh chuan kan haw ta a.
Vai sumdawng hausaten kan chanchin hriain kan Inah mi rintlak tak takte an rawn tir a. Cheng nuaikhat thawha an hminga College din an hnial lo tih an sawi a. Chu'ng erawh chu ka hnar thla ve ṭhak thung, ka ṭhiante pahnih Pu F. Malsawma leh Dr. Kenneth-a pawh ka hrilh lo. Pi Siamtein hmeithai hausa a pasal thi tawh hriatreng nana pawisa thawh hnial lo a rawn tawng a, ‘Lo dawr zui teh’ a ti a, chu pawh chu nuai chanve pawh pe lova a ba thlaua pek tum a nih avangin kan dawr zui lo.
Harsatna kan tawk:
Pu Hrangbana’n College din nana pawisa a thawh theih thu chu
Pu Kenneth-a chu ka hrilh a, a tuk zingah chuan kan va kal dun a, ‘Pu Kenneth, nang chu Speaker i ni a, in hna in buai a, inpuihnain kan hlawhtling ngei ngei ang. Chhun dar 1-ah Pu Hluna hi amahin lo kal se ka lo hlan ang e,’ a tih avangin a sawi ang tak chuan 1pm-a ka kal chuan pawisa chu fun thlapin a lo dah a. Scooter Bajaj Priya ZRM 475-in lawm em emin Pu Kenneth-a hnenah ka phur phei a, Education Minister Pu F. Malsawma hnenah kan kalpui a, ani'n Joint Director of Education Pu Siamkima a ko a, Governing Board kan din a. Chairman-Pu F. Malsawma Education Minister, Vice Chairman Dr. Kenneth Chawngliana, Treasurer Pi. K. Thansiami MLA, Secretary Pu Siamkima, Joint Secretary Pu JV HLuna kan ti a. Pu Siamkima'n Office a kir veleh Director Dr. LN Tluanga hnenah a hrilh a. Pu Tluanga chuan ‘Zoram pum tana Education Minister, College pakhata Chairman nih leh Zoram pum tana Education Joint Director, College pakhata Secretary nih chu a rem lo vang, College dangin an thik ang a, rorelnaah thu lai a awm thei lo vang, bang lehnghal rawh u,’ a ti a. Kan buai leh ta nak a, an ban leh tak ve ve avangin Pu Kenneth-a a Chairman a, keichu Secretary ka ni ta a.
Harsatna 2-na:
Class kan ṭan dawn a, building luah tura kan beisei “Mizo Higher Secondary School Principal chuan rem a ti lo tlat mai, engtin nge kan tih tak ang?” Pu Kenneth-a chuan a rawn ti a. Principal Pi Thannguri hnenah ka tlan nghal vang vang a, “College din tura kan beih nasatzia te, Pu Hrangbana'n a neih chuangliam pawh ni hauh lova ṭhangtharte tana thil ṭul nia a hriat avanga bulṭan nan cheng nuaikhat lai a thawh chu tihpuitlin nan, nang zirlai hmangaihtu leh an mamawh hre bertu i nih avangin i bulah kan rawn tlu lut tawp mai a ni, Class ṭan a hun tawh a, PU College-a Lecturer kan ṭhiante tlawmngai tura kan sawmten zingkar a ni bawk a, class ṭan turin tlawmngaih an rawn chhuah dawn bawk a, i Sikul chu classroom atan khawngaihin min hmantir mai rawh, zing dar 6 ah kan ṭan ang a, dar 9 ah kan bang ang, kan ban rualin classroom kan tihhnawkte kan phiatfai lehziah ang a, i Sikul Class kan tibuai miah lo vang. Office tur room khat erawh chu mi i pe ve ang a, steel almirah leh file te, dawhkante kan dah ve ang a, chhunah pawh Pu K. Liantuala nen Office kan kal ve ṭhin ang, i khawngaihna kan dil tak meuh meuh a ni,” ka ti a.
“Zirlaite tana thawkho vek tur kan ni alawm, Speaker-in min dil dan kha ka lawm vak lo va, ka lo hnar a nih kha, in hmang ngei dawn nia, harsatna a awm leh kan inbe zui zel thei alawm,” a ti a. Lawm takin Office tur leh Classroom tur chu kan nei thei ta a.
Harsatna 3-na:
Sorkarin recognition kan dilna chu an hnawl ṭhak a, Education Minister Pu Sawma pawh chu an paih phah ta dawn dawn tih ka hriatin Chief Minister Pu Ṭhena hnenah ka tlan vat a, ani'n min hau hrep a, a thin pawh a ur tak tak hmel khawp mai. Mi hau chhung zawng ka ngawi a, sawi tur a sawi zawh hnuah a chin chhuakin ka sawi dap a, ka hmin let thei a, Pi Siamtei ka hrilh a, ani nen pawh Pu Ṭhena chu kan be ve leh bawk a. “Cabinet Meeting-ah chauh kan sawi thei tawh ang,” a ti a. Cabinet Memorandum tur Pu Tluanga D.E. te lo phuahrem leh turin ka thiam tawkin ka ziak a. “Pu Hrangbana sumdawng hausa hian kan ṭhangtharten Commerce an zir ngai a ti em em a, Commerce zirna Zoramah a la awm loh avangin a ngaimawh a, Commerce hawn pawh kan tum tih a hriatin a tangka tam tak hi a thawh thei ta a ni,” tihte phuahin DE Dr. LN Tluanga ka pe a. Cabinet-in recognition min pek veleh NEHU affiliation dilna ka draft kengin ka ṭhianpa John Lalruata hnenah zan khat ka lenchilh a, ṭha takin min lo phuahremsak a, NEHU Inspection team pawhin affiliation min pe ta bawk a.
College Motto: Truth Prevails – College Motto hi staff meeting-in neih ṭhain kan hria a, kan thehkhawm deuh duat duat a, ngun taka kan ngaihtuah hnuah Pu H. Thanglawra rawt “Truth Prevails” hi kan pawm ta a ni. Hemi kan ngaihtuah lai hian Pachhunga College aṭanga tlawmngaia kan sawmte an tel ve nual a. Lecturer regular tur kan lak hma a kan thutlukna a ni.
Hrangbana College Class ṭan leh Pachhunga College aṭanga min puitute: Principal Pi. Thanngurin Mizo Higher Secondary School hman min phalsak tak avangin kan lawm hle a. Pachhunga College aṭanga tlawmngaia thla tin lawmman Cheng 400/- chauh hlawh tura kan sawmte leh zirlai rawn in-admit ho te chu class kan ṭan nia rawn kal vek turin kan hrilh a. Chu class kan ṭan ni pawimawh tak chu July 21, 1980 a ni.
Pachhunga College aṭanga min puitute:
English - Pu Chhawnvunga
Mizo - Pu H. Lallungmuana
Pol. Science - Pu V. Chuanghmingthanga (L)
History - Pu JV. Hluna
Economics - Pu H. Thangmawizuala
Education - Hetah hian B.Ed College Principal Pu H. Thanglawra bawk mi dang lawmman ang zat hlawhin a rawn thawk a ni.
Regular Lecturers: Thla thum vel hetianga kan kal hram hram lai hian zirlai puitling leh ṭhahnemngai tak tak an lo pung zel a. Lecturer tlawmngaia kan sawmte tan zing tin hma taka thawh a class lak zawh a chaw ei tura haw a, Pachhunga College a class la tura hmanhmawhtaka tlan dawr dawr reng chu a lo buaithlak viau mai bawk si a. Governing Board chuan Department tinah regular lecturer pahnih zel lak nise tih a rel ta a. Advertisement te kan chhuah a, Interview Bboard mumal tak subject expert pawh Pachhunga College ami vek kan hmang a, Subject tinah pahnih ṭheuh kan la ta a ni.
Fiamthu deuh han zep tel lawk ila, tunah chuan Pu Rualkhuma Hmar kha a thi tawh a, amah kan hriatchhuah nan pawh – Mizo leh Pol.Science a dil a, Mizo subject-a a interview-naah Pu Darchhawna pek khan nui miah lovin, ‘Tunah lo fam ta la, mitthi kawtchhuahah a sairawkherh lian pui mai khan Pu Pawla’n lo chang ta khuau mai che se la, a sai i hlau em? A sai che i ring em?’ a ti a. Board member ho chuan kan en deuh ṭhap a, Pu Ruala chuan ‘Min sai em bik lo vang, ka hlau lo ve’, a ti a. Kan nui deuh dar dar a, mahse Pol.sc ah lak a ni ta zawk a. A hnuah LLB te a zir a, Politics khelh a tum em avangin College aṭangin a bang a, Law a practice a, amaherawhchu a thih hma tak em avangin Politics ah engmah nihna lian a nei hman lo a, a uiawm ngawt mai. Hrangbana College Golden Hall hming pawh hi ama phuah a ni.
Lecturer 1st Batch te chu hengte hi an ni:-
English - 1. Ramhmingthangi (L)
2. Sangdeli
Mizo - 1. K. Liantuala
2. Lalrinawma (L)
Pol. Sc - 1. Rualkhuma Hmar (L)
2. Zapari
History - 1. Lal Rinawma (L)
2. Lalthlamuani Khiangte
Economics - 1. Laldinliana (L)
2. Khawlrozama (L)
Education - 1. H. Thanglawra (L) (Part time)
2. Lalzarliani (L) (Part time)
A hnuah Thanpuii leh Ralkapzuala a nghetin an rawn lut.
Commerce: Session hnihnaah hawn a ni a-
1. Lian V. Khiangte (L)
2. Rinzawna.
VICE PRINCIPAL: Kan Board Chairman Dr. Kenneth Chawngliana chu Doctorate Degree nei a nih avangin a hming hi NEHU dawr nante pawh a ṭha dawna kan hriat avangin ama remtihnain Principal hming kan puttir a, a lo ṭha hle reng a, ama hovin affiliationte pawh kan nei awl hle a ni. Amaherawhchu Politician a ni a, Assembly Speaker a ni a, Kawnpui Bialtu MLA a ni bawk a, College rawn kal regular tur chuan kan phut lo va, a Bangla a hnaih avangin a inah kalin a ṭul chu kan sign-tir mai ṭhin a ni. Kei Board Secretary chuan Principal hna zawng zawng ka chelh a, History class ka la bawk a, chuti chungin Pachhunga College-a kan Department-ah a junior ber ka nih avangin mahni class bakah ṭhiante awm lo apiang class lak leh test a hun taka conduct zel a ngai a, buai ve tak chu ka ni. Hetah hian ka Scooter Bajaj Priya ZRM 475 kha ka va hmang ṭangkai tak em! Mizoram quota aṭanga min petu Pu Surendranath Chief Secretary te, Guwahati aṭanga lak a ngai a, zuk laa rawn khalh thlengtu ka nupui nau Lalmalsawmate chungah khan ka lawm thar leh ṭhin. Kan kai tak duah chu.
Vice Principal nei ila, Class Administration leh routine siam fahran engkimah a ṭha ang tiin Board Chairman hnehah rawtna ka thlen a, rem a tih angin Board Meeting chu Pi Siamtei te in (Hauva & Sons) ah zanah kan ko ta a. Kan regular lecturerte kum leh experience ngun taka kan thliar diat diat hnuah Pu K. Liantuala hi, LDC te pawh lo thawk tawh Office hna thiam, NEHU Shillonga Research Assistant thawk chunga UCC Barapani College-a kar tin ni 2 class zuk la ṭhin, a kum pawh upa ber leh experiences nei ṭha ber a ni tih kan hriatin Board chuan lungrual takin Vice Principal tan a thlang ta a. Pu R. Zatlaia Principal hnu khan Vice Principal ni chhunzawm zelin Pu Tlaia Pension hnuah Principal ni chhovin a pension thleng a thawk a. Hrangbana College-a thawk rei ber leh a development-a bultumtu pawimawh tak a ni.
Hrangbana College chu Government College lian leh langsar ber pawl a lo ni ta a. Harsatna tam tak sawi mai rem lo pawh kan tawk nual, chutih karah a hlawhtlinna hian min va tilawm em!
LONG LIVE HRANGBANA COLLEGE(
- Prof. JV Hluna, Ex-MLA