Written by
K.Sapdanga

NO. 18 HMATHEHIN ARUN JAITLEY KAN HMAICHHAN

K.Sapdanga

November ni 9 zero hour-ah pawisa note lian 500 leh 1000 tihtlawm thu an puan khan, a tuk ni 10 leh 11-ah India ram pum huapin chanchinbu mite an ko khawm a, editors’ conference an neihpui tur hi an hre lawk reng tih a hriat. Delhi leh khawpui danga press mite hriam ve tawhzia hre chiang bertu an ni, mahse an inring tawk hle zawng a ni phawt mai.

Economic Editors’ Conference 2016 chu National Media Centre, New Delhi-ah Nov. ni 10, zing dar 10:40-ah union finance minister Arun Jeitley chuan a rawn hawng a. Huntiam aia minute 10 laia a tlai avangin, khawmpui palai zinga thleng hmasa ber nih manah, ka’n pawngpaw zuam viau phawt a. Hetiang nikhuaa
ṭan hnua luh hian, keini ang rual chu min tizakzum a, kan dang a awk duh tih ka hriat vangin, khual chhawn thlen khalhin, tlar hma ber dawttuah kan ṭhu vang a ni.

Rinlawk ang ngeiin thuhmaah thu hawihhawm a sawi zawh veleh pawisa note tihtlawm chhan, a nghawng tur, mipuiten harsatna an tawh rei loh a beisei thute a han sawi zung zung a. India ram, 32,87,260 sq. km laia zau, (Mizoram let 156 laia zau); leh vai ringawt pawh vaibelchhe 134 chuang (Mizo mipui let 134000 zeta tam) lai enkawlna pawisa bawm chabi kawltute hotu lu ber ngang a ni bawk a, sawi tur a ngah ngiang mai. Mahse chanchinbu miten zawh duh an ngah tih a hrethiam a, minute 30 chhung chauh hun a hmang. A thusawi chhunga ka lo chhinchhiah ve mai mai chu, prime minister Narendra Modi hming vawi khat chauh a sawiin ka hria, chu pawh, “Prime Minister zahawm tak, Pu Modi-a sorkar chak tak…etc.” tih lam hawi a ni lo a, pawisa note tihtlawm a ṭul chhan a sawi pahin, “Ram pum sual leh bawlhhlawh thenfaina atan a ṭul miau si a, prime minister tan tak pawh thil tih hrehawm a ni ang tih a rinawm… etc” tih lam hawi a ni. Heti tak hian a nghawng nain mipuiin an tuar tih hre lawk thiam ila chuan, ‘NDA-9/11’ hming lem kan han vuahsak tur hi a nia.

Economics Editors Conference-ah hian Mizorama PIB hotute duhsakna dawngin vawi li ka kalna a ni ve ta hial. Tlangnel ve rual pawh kan ni nain, vawi 13 kalna, zawhna chuh lem lote pawh an awm ve tho mai. Mahni lo maha pianpui ṭawng pawha ṭawng muang chi nih nak alaiin, hnam dang zingah, ṭawng inchuhna karah chuan, zah theih loh vanga hun chan tuma han chuh chu a huphurhawm ve hle. Kei aia ṭawnghmang thiam zawk The Aizawl Post Editor lah chuan min ngaichang der ve tlat mai si a. Vanneihthlak angrengin, tun ṭuma conference-ah hian, kaihruaitu PIB Director General Frank Noronha, hi Kristian pachal a lo ni hlauh a, ka nau Buata hi an venga Kohhran Pavalai vice chairman a lo ni a, kei pawh ‘A hmangaihnaa ka chawlhin…’ tih an thlan chang chuan ṭhuthmun hauh lama lam ve ngam ka lo ni bawk a, a ruk tak chuan kan tlangnel phah ve deuh. Chu bakah, PIB hotupa Frank hian tualchhung journalist-te chu lo insum tur leh, lamhla palaite tan hun kian turin ziak meuhin ngenna a siam a, ṭan hmain a semtir a, thuhma a sawi pahin a sawi leh bawk a, minister hrang hrang thusawi zawh apiangin a sawi nawn ziah bawk a, hei vang hian lamhla palaiten hun kan chan ve theih phah ta hlauh a ni.

Zawhna leh chhanna

Thing phek bialah nambar fiah zeta ziakin ṭhutna hnungah a inthiat vek a, chu chu lek chhuah a, zawhna zawh hun chuh tur a ni. Ka chan chu No. 18 a ni tain ka hria. Zanriak palai phar fer fur karah chuan kut khur, thin phu dap dap chungin ka han lek chhuak ve va va a. Mi pathum laiin zawhna an zawh a, Jetleyji-a’n a chhan chhung zawng chuan ka lek lang lui ve tlat a. Mic min rawn pe ve ta.

Tun ṭuma ka khawmpui tur hi ka inbuatsaih ru ve nasa a. Kal ve ta veka hlawk tham thawh ve ka chak a. Zawhna awmze nei ken ve ka duh avangin ka kal hma hian minister zinga ngaihtuahna seng bera ka ngaih Pu Lalrinmawia Ralte ka luhchilh a, Chief Secretary ka luhchilh leh a, zawh awm an tihte ka zawt a, ngaihdan thuhmunin min lo pui a. Planning department lama ṭhiante an lo zin avangin telephone-in ka be bawk a. Zawh atana an duh a lo inang tlang zel a. Prime Minister Deve Gowda hun laia hmarchhak biala hmasawnna hna thawhna tur, union budget pum aṭanga 10% an dah hran, chumi sum enkawltu atana DoNER ministry hial lo piang ta, kha sum kha hmarchhak bial tihhmasawnna atan a hman hleih theih tawh loh ni awma lang hi zawt turin min thurawn hlawm a ni. Kan chief minister pawh hian union finance minister hnenah hian ziak meuhin a lo zu thlen tawh nghe nghe.

Ka hun a thleng ta. “North East
aṭangin,” ka’n ti chiam phawt a, beng an chhit deuh ka rin vang a ni. Ka zawh duh tak phawk chhuak ngeia ka ngaih, uluk taka ka ziah lawk ve chu rang ang reng tak hian ka chhiar ve pawr pawr a. “Kha 10% of Gross budget, set aside for purely developmental works in the NE area kha, a dinhmun dik tak ka hre duh e,” ka’n ti ve bawl mai a. Finance minister chuan a hriat thiam loh hmel riau hian a lang a, a hawi ha ha a, a piaha thu secretary finance Ashok Lavasa chu a chhantir a, a sawi duah mai. A chhanna aṭanga ngaihtuah zui theihte chu:

(1) Union plan budget aṭanga 10% hmarchhak bial tihhmasawnna atana Pu Deve Gowda dahhran kha, central sorkar hian a ngai thutak chiam ta lo a ni mai thei.

(2) Secretary finance sawi kha a dik a nih chuan, kha fund kha NLCPR (non lapseable central pool of resources) bawmah a la awm reng ang a, hmarchhaka kan state ṭhenawmho hi a rukin an lo chuhhelh phian ang a, keini state hi kan lo chuhhelh lo viau a ni thei.

(3) A nih loh vek leh Pu Ashok Lavasa min hrilhfiah dan kha ka hre fuh lo a ni mai awm mang e te ka ti rum rum.

DoNER minister ber Dr Jitendra Singh lo kal se, han zawh chian a chakawm hle. Zawh belh tumin ka han inlek phek viau tak nain, mi pakhat tan ‘zawhna pakhat’ tih kha pu chairman khan a sawi zing si a, nuai liam ka hlawh ta a ni e.

Kan state-in kan bengkhawn leh deuh tur railways chanchin chu, a minister ber kha conference ṭhulh meuh meuhin Sairangah khan a lo zin daih a, a tel theih loh chhan thupha chawina video an play a, keini tan chuan a lungawithlak ang reng a.

Union minister dang panga lai an lo kal a, an chanpual ministry chu an hre viau mai. Pu Arun Jeitley tih loh chu official-in an rawn ṭawiawm mang lo. Vai ṭawng an uar vak lo. A hmang an awm pawhin vai ṭawng thiam lo vai ṭhiante khan sap ṭawng hmang turin an lo ngen ve ṭhin a. Journalist NITI Aayog Vice Chairman leh railways board chairman te an lo lang a, zawh ve tur a vang khawp mai.

Ṭhianten policy matter an zawt a, Andaman palaite nena mahni bial lo sawi rik chhen kha a zahthlak ve deuh roh a!