Written by
Lalmuanpuia Zawngte
Mizoram Sum leh Pai Dinhmun Congress leh MNF hunlai khaikhinna
1. Pu Lal Thanhawla kaihhruai Congress Ministry khan Mizoram sum leh pai dinhmun siamṭhat tumin nasa takin Economy Measures (Sorkar Inrenchemna) lamtluang a zawh a. Kum 2015-16 khan Finance Minister ni ṭhin Pu H. Liansailova rawtna angin Year of Consolidation (Insawh ngheh kum) an ṭan a. Kum 2016-2017 Mizoram budget phei kha chu State kan nih hnua a vawikhat nan ‘Surplus Budget’ tia vuah hial a ni. Kum 2016 June ni 30 kha Pu Lal Thanhawla kaihhruai Congress Ministry-in Reserve Bank of India (RBI) aṭanga sum khaihlak changa hman ṭhin Ways and Means Advances a puk hnuhnun ber ni a ni.
2. Kum 2018 a Congress Ministry a tlak khan sorkar thar hnenah Surplus Budget liau liau cheng nuai 50,000 (Vbch 500) vel a hnutchhiat hman hial a ni. State sorkar sum dinhmun ṭhat leh ṭhat loh lanna ber pakhat chu RBI a kan sum dah/ khawl tam leh tam loh (Cash Balance) a zirin a lang chiang hle a, hei hi RBI Treasury Holdings an ti. Congress sorkar liam taah khan Mizoram sorkar Cash Balance chu cheng vaibelchhe 300 chuangah te a invawrh chho ṭhin a. Sorkar hnathawk hlawh mai ni lo, sorkar hmalakna kawng tinrengah sum harsat kan hre ngai lo. Mizoram sum leh pai dinhmun a ṭhat avangin hmasawnna kawng hrang hrangah pawh chak takin Congress sorkar kha ke a pen theih phah a ni.
3. Mizoram Chief Minister hi sum leh pai enkawl thiam inti em em, sum tamzia mipui hnena uar taka sawi reng ṭhin a ni. Kum 2019 September 4 khan Chief Minister Pu Zoramthanga’n tunhnaia sorkar laipui dawrnaah Mizoramin hmalak a tum dante a thuphunga sorkar laipui hotute hrilhfiahin ‘a zuk vaw dup’ phawt tih a sawi a.
4. Sum tamzia sawi reng chungin Congress Ministry hnutchhiah sum an hman zawh hnuah sorkar hnathawkte thla thum hlawh (June - August, 2020) an puksak a. Hemi insiamrem nan hian Reserve Bank of India a Mizoram state Security cheng vaibelchhe 100 man an hralh a. Congress sorkar lai khan kan sum leh pai dinhmun Pathian zarah a ṭhat tawh avangin hetianga RBI a State Security hralh/ lilam hi kum 2018-2019 khan a awm ta lo nghe nghe.
5. Reserve Bank of India (RBI) hian Central leh State te sum harsat leh mamawhna ang zela an hman ve theih nan pawisa a pung (interest) tlem awma puk (borrowed) kawng hnihin min phalsak a, chu chu Ways and Means Advances (WMA) leh Special Ways and Means Advances an ti. RBI chuan hemi atan hian cheng vaibelchhe nuai 1.25 (1.25 lakh Crores) a dah mek a, heta ṭanga Mizoram sorkar puk ve theih chin chu cheng vaibelchhe 208 niin, hei hi za zelah Rs. 4 (4%) a pung (interest) awmin kan puk ve thei a ni.
Congress Ministry sum hnutchhiah cheng nuai 50,000 chuang a hman zawh hnuah Ways and Means leh Special Ways and Means hi MNF sorkar hian a sum hnar chikhat atana hmangin, RBI aṭangin a puk ta char char a. Chumi a sum puk rulh leh nan chuan RBI aṭang thoin sum dang a puk chhawng leh a, chumi kal zel chuan Mizoram leiba nasa takin a tipung chho ta a ni.
6. Heti hian sawi ta ila, mipuiten tuna MNF sorkar sum dinhmun kan hriatthiam dan tur chuan, mitthi mai tur a marphu han khawih a, a changa awm, a changa bo leh ṭhin, mahse a tawpah chuan boral ta riai riai ang vel hi a ni ber. Hetiang a nih mek lai karah hian hmun hrang hrangah Lungphum etc., hmalakna chu an la nei ve zel bawk a. Heng an hma thar lak tumna zawng zawng hi sum a awm miau si loh chuan ‘khuang tel loa chai ang’ vel a ni.
Hetiang hi kan sorkar hrawn lai mek a nih avangin mipuite tan beisei tur a awm lo.
- Lalmuanpuia Zawngte