Written by
Zoa Tlau

Kelkangah nunna ‘tui’ a luang India rama lian ber Kelkang WSS (solar pump)

Kan hnam chanchin kan thlirlet chuan British hming lam rik loh chuan a kim thei ṭhin lo a, British mipuite aṭangin chanchinṭha kan dawng a, chutih rualin zalen kan nihna an lakah kan hloh a, 'awpbeh kan nih phah' kan ti thei bawk ang. Pathian thlarau thianghlima harhna hi Mizoramah hian vawi tam tak a thleng tawh a, tun hnai maia kan hmuh phak chu Kelkanga harhna thleng kha a ni.

British-in min awp lai kum 1937-38 khan Kelkang leh a chheh velah hian thlarau thianghlima harhna nasa tak a lo thleng tawh a, mahse he harhna hi vawiina kan hmuh nen chuan an dawnsawn dan a dang hle. Mizo history kan keu let chuan he harhna thleng hi British sawrkar hian a hmet mit tih hiala sawi a ni a, khatia Kelkanga harhna nasa tak lo thleng ta kha British sawrkar chuan ngai thei lovin 'mihlim' te chu man khawmin Aizawl Sipai Lammual hi an laihtir ta ṭhin a ni. Mi hlimte an man khawma thuneihna leh sipai chakna hmanga harhna hmehmih a nih aṭanga kum 76-na kum 2013 June ni 12 (Nilai zan inkhawm) aṭang khan Kelkang-ah harhna a rawn thleng leh ta a, tun ṭumah chuan hmehmih lam a ni tawh lo a, Kelkang khua pawhin malsawmna a dawn phah ta zawk a. India rama Ni zung chakna (solar) hmanga tui pump-na lian ber Kelkang Water Supply Scheme (solar pump) an neih phah ta zawk a ni.

Harhna ropui Kelkangah: June ni 12, 2013-a harhna a thlen leh aṭanga kum khat leh thla thum hnuah Kelkang khua hian harhna chhimtu mikhual an nei ṭan tih Rev. Lalrammawia Kelkang Presbyterian Pastor chuan a sawi. An chhinchhiah danin November ni 11, 2016 thleng khan harhna chhimtu hi mi 2,40,000 an tling tawh hial. "A khaw mipui let sarih leh let riat mikhual kan nei a, kan harsatna ber chu tui a ni a, chu harsatna lian ber chu Pathinin min pe ta a ni," Rev. Lalrammawia chuan November ni 11, 2016-a Kelkang Water Supply Scheme (Soar Pump) hawnna Kelkang Community Hall-a an neihah a sawi.

In 231 khua Kelkang hian chhung kaw tinah harhna thleng vanglaiin mikhual 40-50 an nei tih Kelkang VCP T. Lalengliana'n a sawi a, a nei tam berin mikhual 127 a neih thu a sawi bawk. A khaw mipui 1300 te chuan phunnawi miah lovin mikhual an thleng a, "In tawrhna leh dawh theihnaah Pathianin mal a sawm let che u a ni," tiin an bialtu MLA Pu JH Roṭhuama chuan Kelkang khaw mipui hnenah a sawi nghe nghe.

KWSS malsawmna maw?: "Hmai phihna tur tui pawh a awm lo..." tih kha Kelkang harhna thlen vanglaia an dinhmun a ni a, 'Nunna tui' Lalpa'n a luantir a, mahse khawvel mite'n tuisik an tlachham si a ni. Kelkang khaw mipuite hian sawrkarah tui an dil lo a, Water Supply Scheme phei chu beisei ngaihna pawh an hre lo. Hetih lai hian Kelkang Water Supply Scheme (Solar Pump) thla 18 chhunga zawh tur chu hna a tluan em avangin thla sarih chhungin siam zawh hman vek a ni ta a ni. PHE Department Engineer-te pawhin sawi ngaihna vak an hre lo, 'A danglam a ni, kan tluang em em ringawt mai. Champhai chhehvela ruah a sur buan buan pawhin kan hna tibuai khawpin harsatna kan tawk ve lo,' an ti hial! "NLUP Apex Board meeting kan nei a, eng dang mah sawi thei lovin Kelkang tui harsatna chuan kan hun pum a la a, hmalak a ni chho taa DPR siamin NABARD aṭangin pawisa kan dawng nghal vek a, Mizoram state tum tur dawng nghal vek bawkin a tluang ta em em a ni," tiin PHE Department chantu Minister Pu Zodintluanga pawhin KWSS hawn ni hian Kelkang mipui hmaah a sawi nghe nghe.

India ram record: Solar Pump hi Mizoramah hian tun hnaiah siam ṭan mek a ni a, hmun thum laiah siam tawhin record hriat theih chinah Kelkang Water Supply Scheme (Solar Pump) hi India rama ni zung hmanga tui pump-naah chuan a lian ber record a ni a, a project a len mai bakah a pump-na a san em avang hian Engineer-te chuan Asia ramah pawh record a tlin an ring hial. Kum 2030 thlenga Kelkang mipui 3000 chawm thei tura duan hi cheng nuai 631 senga siam a ni a, Solar module lian 204 lai field zau takah rem khawm a ni a, module hi thir hrui solar electric fenching hmanga venhim a ni a, alarm an dah nghal bawk.

An khawl hi tunlai khawvela changkang ber ber hman a ni a, a hmunah hian internet connection chak ṭha a awm chuan Aizawl aṭang pawhin internet hmangin tui hi pump theih a nih vek tur thu Chief Engineer Er. C. Lalremsiama chuan a sawi bawk. Ni a sat ṭhat chuan second khat chhungin tui litre 4 a pump hman a, nitin tui litre 82,000 pump thei tura duan a ni. Kum khat chhungin Electric energy hi unit 90,000 siam chhuak thei tura duan a ni a, power an mamawh bak a zatve vel hi hralh chhuah tura duan a ni. Kelkang WSS innghahna ber chu Bangla lui a ni a, reservior chung ber aṭanga meter 470-a hla a ni a, mi pakhat tan tui litre 55 pe thei tur duan a ni.

A hming an phuah fiam ṭhin Kelkang tui lak Thlarau thianghlim project hi a kaltluang hle mai a, a tira hna thawh
aṭangin buaina an tawk lo tiin a sawi theih a. Kumin February thla aṭanga hna an
ṭan kha August thla kha chuan an zo fel der mai a ni. Hetiang taka na zo hma hi ruahman lawkna thiam loh vang emaw lam a ni hmel lo a, 'approach road' laihte hi a fuh loha lung a lo tam chuan a kuma kum laih ngai a ni a. Kawng ber a tlang loh chuan hna a kal thei lo a, Kelkang erawh lung sut tur awm miah lovin kawng hi kar lovah an lai tlang a, bungrua an phur lut nghal zung zunga hna hi khailak miah lovin an tluang hle a ni. Hemi kawngah hian PHED Engineer-te ṭhahnem ngaihna leh inpekna hi chhinchhiah tlak a tling a, a hna thawktu contractor-te an fakawm hle bawk a ni.

Solar pump hi kan ram tan thil thar a ni a, a tlo dawn leh dawn loh la hriat ni lo mahse boruak thianghlim nan te, senso tlem zawk nante pawh zawngchhang chi tak niin a lang.

- Zoa Tlau