I ram tan eng nge i nih?
Mi tin hian mi hausa leh mi pawimawh kan tehdan hi a inang lo ṭheuh awm e. Ṭhenkhat tan chuan sum leh pai (material posession) lama mi nei nungte hi mi hausa leh thil tithei kan tih chu an ni thei ang a. Ṭhenkhat tan erawh thlarau lam (spiritual) lama mi hausa kan tih mai, Pathian mi hman te, an dam chhung hun nuam taka hmantir theitute chu an ni thei bawk ang. Chuti a nih chuan eng nge hausakna dik tak chu ni ta ang le?
Vawi khat chu mipa pahnih hian ‘Eng nge hausakna dik ber kan tih hi ni ta ang?’ tih zawhna an inzawt a. Pakhat chuan, "Sum leh pai kan ngah a, khawvel thil nuamsa taka min chentir theitu chu mihring dam chhunga nun nuam leh hausa kan tehna ṭha ber chu a ni dawn lawm ni?" tih chu a ngaihdan a ni a. Pakhat ve thung erawh chuan, "Khawvela kan kalsan leh mai tur hausakpui thur thur ai chuan chatuan nunna kan neih theihna tura thlarau lam malsawmna dawn tluka hausakna tluan tling leh hlu a awm thei dawn em ni?" tih chu a ngaihdan a ni.
An titi chu a sir aṭanga lo ngaithla ve chungin ka ngaihdan chu ka rilruah keimahin ka lo sawi ve nuap nuap a. Material wealth kan tih, mihring kan damchhunga kan nuna a tel loa kan awm theih loh sum leh pai neite chu mi hausa, keini aia chungnung zawk kan tih pawhin a dik lohna a awm lem lo vang. Amaherawhchu, mihring nun tlawm tak mai, mi dangte mamawh hriaa mahni chan ai pawh pe hreh lo mi, mahni chan tawka lungawi thiam tak mi chuan sum leh pai lama mi neinungte pha lo mah se, a nun chu a va awhawm lawi si em. Chutianga mahni chan tawka lungawi thiam mi, a nun kan awh em em chu mi hausa kan tih chu a ni mai dawn lo'm ni.
Mi hausa leh neinung, an nun awhawm hauh si lo te hian sum hi hausakna, mihring nun tihlutu a ni ber lo tih chu an tichiang hle awm e. Thinlung chapo leh inngaihtlawmna nei hauh lo, inngaitlawm hming pu sia Pulpit tlang aṭanga “Keini mi rethei,” ti nazawngte hi sum leh pai neih lama tehfung aṭang chuan an thusawi ngaithlatu tam zawkte aia nei leh thil tithei an ni chawk zu nia.
Mihring nunna hi zawng chhum reilote lo langa ral leh mai ṭhin ang hi a ni tih kan Pathian thuin min hrilh kha maw. Chuti chung chuan mihring duhamna hian chintawk a nei lo va, a neisate’n neih belh duhna, mahni aia rethei zawkte chan ai laksak pawi tih lohnain keini ringtute hi kan khat lawi si. Mahni chan tawka lungawi hi a lo har a ni mahna le!
Mihring, a damchhung hun tawi tea a hlutna (personal value) te hi a sum leh pai neih tam lamah ni lovin, an thil tih ṭhat leh an mihringpuite chunga an khawsak dante hi kan tehna ber tur a ni zawk lo maw? Kaphleia chuan a essay ‘Thlirtu’ tihah chuan, “Kan dam rei leh rei loh te hi kum te, thla te hian a hril lo ve, kan thu leh kan thiltihin a hril ber zawk a ni.” tiin a lo sawi a, hei hi a dik viau awm e.
Mi, a damchhunga nuamsa taka sum leh paia harsatna awm lova khawsa, rei tak hrisel taka a hausaknain a thlenpui, a ṭhenawm khawveng leh a ram tana a thiltih theih tawk tihna chang hre si lova uipui tuilian thlir ringawt mai mi chuan, a hlutna hriat reng tur a hnutchhiah thei hauh lo vang. Ram tana a theih tawk tih tum lova ral thlir ngawt mai mi chu a hlutna mite’n an hre hek lo vang.
Chutiang ringawt maia kan vawi khat dam hun chhung hmang tur chuan he hringnun harsa tak hi a rei lutuk lo maw? Mi tam tak dam duh sia damna nei thei si lo, mahni ram tana thil ṭha ti duha ti thei si lova mual liam ta te an awm lai a, kan theih lai leh kan damlai ngeia kan theihtawp chhuaha mahni chan tawka lungawi tak chunga thil ṭha tih ve nachang hre lo chuan eng ang hausakna pawh nei se a ram, a hnam ralna hmawr a nih si chuan a tan sawtna eng nge awm ang?
Mimal hausaknain ram tan rah ṭha a chhuah ang em? Tih hi kan inzawh fo a ṭul bawk ang. Ram leh hnam hmangaihna hminga mahni hlawkna (personal gain) ngaihtuah vanga politics ruih chilh tunlai khawvelah an tam tawh hle. An chhungkua leh mimal an hausak phahna tur a nih chuan zah pawh dawn lek lova party politics ruih chilh te hi ram leh hnam ṭhanmawhbawk, ram hmasawnna tur tikhaihlaktute an ni chawk.
Kristian ramah hian mahni tan chauha thil ṭha ngaihtuah mi, a ram, amah hring chhuaktu leh chawm seiliantu hmangaih nachang hre si lo chuan engtin nge a hmuh theih loh Pathian chu a hmangaih theih tehlul ang ni. Chuvang chuan kan thihpui leh mai tur hausakna (sum leh pai, in leh lo) lama mi dangte huphurh tak chung leh neih belh duh ran chunga kan dam hun chhung hman ai chuan ram leh hnam, khawtlang tana thil ṭha hriatrengtlak hnutchhiah thei mi chu a damchhung hun hmang ṭha, mi hausa leh nun awhawm tak nei chu a nimai dawn lo'm ni?
- K. Lalbiaksangi
Dept of Political Science,
Mizoram University