Written by
- Esther Vanlalhmangaihi leh Vanlalmawii
PC Girls’ School, MSV

Lei chi hrang hrangin tui a pawm theih dan

Lei (soil) pawimawhna chu kan hre theuh awm e. Lei ngheh leh ngheh lovin kan ram leilung a nghawng nasa em em. Lei ngheh nana pawimawh em em pakhat chu tui a pawm theih dan (water holding capacity) hi a ni.

Lei hian tui a pawm theih dan azirin thlai chin nana a ṭangkaina nasa takin a nghawng a. Lei chi thum kan lo khaikhin dawn ang a, experiment hmangin laboratory-ah lei chi thumin tui a pawm theih dan kan enchhin dawn a ni.

Lei chi thum – leiṭha kan tih mai, bawng êk hlanga châwm, kawng sira mi lei leh leimin awlsamna hmuna mi kan la a. Lei hi test dawn hian a chunglâng hi a rintlak loh avangin cm. 15 tala thûka laih a ngai. Hunthar Venga huan pakhatah lei kan la a, quadrat kan tih mai siamin, ft. 1-a zau kil li neiin kan hung a, vcm. 15-a thuka laiin, chuta lei chu kan mamawh zat kan la. He huanah hian random sample (remchang lai laia mi) pahnih kan la a ni. Hetiang chiah hian a thlang lawk kawng sira mi sample pahnih kan la leh a, Rangvamual kawng chhuk thlaa mi kan la leh bawk.

Lei hi kutin kan hmet sawm nawk nawk a, kar 2/3 chhung vel ni sa hnuaiah kan pho ro va. Chumi hnuah râwt dipin, kan hri fai leh vek a, experiment kan ṭan ta a ni. Lei hrik fai hnu hi gram 50 ṭheuh sample tin kan teh a, kâk (funnel)-ah filter paper dahin lei kan bun lut a. Chu chu tui ml. 100 kan leih lut a, beaker-ah kan far luhtir a ni.

A ni khatnaah forest soil (huana mi leiṭha) kan test a, a ni hnihnaah kawng sir lei, ni thumnaah leimin awlsamna aṭanga kan lei lak kan test. A tui rawn far zawng kha measuring cylinder-in kan teh a, heng hi kan hmuh chhuah chu a ni.

A chunga kan hmuh ang hian forest soil hian tui a pawm theihna (water holding capacity) a sang ber a, a san avangin thlai tan tui rin tur a tam a, hemi avang hian a lei a ṭha em em a. Thlai leh thingkung te zungin lei a tihngheh avangin a lei pawh a che ve mai mai lo a ni. He lei kan lak hi bawng êka châwm niin, artificial fertilizer hman loh a ni a, bawng êk hian leiah nutrient a pek ṭhat avangin lei a tiṭha a, a tui pawm theihna a tisang a ni.

Kawng sira lei hi a lung em em a, laih pawh a har a, a lei pawh a ro va. A chunga leiṭha kan tih nen mual khata awm ni mah se, bawng ek emaw, fertilizer danga châwm ni ve lo v a, a tui pawm theihna pawh a hniam deuh zawk a ni.

Leimin awlsamna hmun aṭanga lei kan lak hi Rangvamual thlaa mi a ni a, lei a nêmin a hnawm chup a, tihro pawh a hautak zawk a ni. Kan hmuh ang hian a tui pawm theihna pawh ml. 100-ah ringawt pawh lei dang pahnih nen khian a inthlau em em. Tui a pawm ṭhat theih loh avangin ruahsur emawah pawh tui luang liam, runoff pawh a tamin lei a tinghet lo va, chu chuan leimin pawh a tiawlsam bik. Thlaite pawh an ṭo ṭha thei lo va, lei pawh a nghet mawh em em a ni.

Kan experiment aṭanga kan hmuh ang hian leiin tui a pawm theihna (water holding capacity) hi a pawimawh em em. Tui luang liam kan tih tam zawk hi chu leiin a pawm theih aia tam tui a luan ṭhin vang a ni. Hetah tak hian mi tinin kan in leh a vela tui luankawrte kan siam uluk a ngai a, ṭul lova lei hnuaia tui lut ṭeuh tur kan inven a pawimawh hle. Tui luankawrte kan uluk tawk loh avang hian kan in sakna hnuaiah te, kan lung remahte tui a pût nasa a, chu chuan lei a tinghet lo thei. Kan choka leh kan zun in aṭanga tui luang chhuakte hi mumal taka tui luankawra kan luantir a, tuidawn mumal tak siama ruahtuite kan khawl emaw, tui luankawra kan luantir chuan, leimin thleng palh thei lakah pawh nasa takin kan inveng thei dawn a ni.

- Esther Vanlalhmangaihi leh Vanlalmawii, PC Girls’ School, MSV