Written by
-Dr. C. Lalrampana

Sex hmang tam ber Mizoram

India ramah hian Uttar Pradesh-ah mihring tam berin, mi maktaduai 241 an awm a, India rama mihring chhûtin 17% lai an chêng.

Mizorama mihring awm zat hi kum 2023 thleng khan mi maktaduai 1.26 vel an ni a, kum 2001 chhiarpui aṭang khan 22.8% zetin kan pung. Total population (2025) 13,08,967 vel emaw, nuai 12.60 vel a ni. Mipa 6,62,433 vel leh hmeichhia 6,46,534 vel kan ni a, mipa hi 15,899 chauhin an tam. Sex ratio mipa 1,000-ah hmeichhia 976 an ni a, hei hi ram pum average aiin a sang zawk.

Density–square km. khatah mi 52 awm anga chhût kan ni a, mi 51.5% chu khawpuiah kan cheng. Literacy rate 91.33% a ni a, mipaah 93.35% leh hmeichhiaah 89.27% a ni. Kum 2036 thlenga projected population chu nuai 13.60 vel a ni.

India ramah hian nupui pasal neih hmaa sex hmang tam zawng hi state leh khawpui hrang hrangah a inang lo. Data awm sa hmanga thil hmuh chhuah ‘henkhat chu hetiang hi a ni. Khawpui ṭhenkhatah nupui pasal neih hmaa sex hmang an tam hle a; hetiangin tarlang ila.

Kolkata: 70% chuan nupui pasal neih hmain sex an hmang a, inṭhian ṭhatna leh tunlai kawppui (partner) neih chin thar vanga ngaih a ni.

Mumbai: 50% chuan nupui pasal neih hmain sex an hmang a; an naupan lai aṭang tawhin mi tam takin an chinga ngaih a ni.

New Delhi: Zawhna chhangtu zinga a tam zawk chuan nupui pasal neih hmaa sex an hman thu an sawi.

Chennai: 46% chuan nupui pasal neih hmaa sex an hman thu an sawi a, an thawhpuite chu an duh ber ṭhin.

Pondicherry: Zirchianna pakhat chuan tlangval 31% vel chuan nupui pasal neih hmaa sex an hman thu an sawi a, an first sex kum zat chu 18.3 vel a ni.

Mizoram: 43.27% laiin nupui pasal neih hmain sex an hmang. Mihring tlem ngaihtuahin sex hman kawngah kan sangin kan changkang hle.

Uttar Pradesh, mihring tam berna erawh nupui pasal neih hmaa sex hmang tam zingah an lang ve lo va, nupa inṭhen tam lamah an lang hek lo.

Nupa inṭhen tam zawng rate pawh India ramah Mizoram hi a sang ber kan ni mek a, 4.0% kan ni. HIV+ve zinga zaa 68.13% chu sex hman vanga kai an ni bawk. Kristian 87.16% awmna ram, kan zo tlang ram nuam hi a nuam kan tih lutuk vang nge, hetiang êm êma kan sual bik le? Nupui pasal tur nula/tlangval virgin zawng ta ila, hmuh a awlsam lo hle ang tih a rin thiam theih. Pa pakhat, nupui hmelchhe deuh nei chuan, “Ka nupui hi hmelchhe hle mah se, a thianghlim êm a, ka dam chhung chuan ka ṭhen mai mai dawn lo,” a ti hmiah mai.

Zo fa lanu leh val rualte u, in zahawmna kha vawnghim rawh u. Nuthlawi/pathlawi, nupui pasal pawm lai neite u, kan dinhmun khi i ngaihtuah chiang tlang teh ang u. Kohhran upa rawngbawltute leh polician zawng zawngte u, kan awm dan leh dinhmun hi han dâwn chiang teh u, a va'n zahthlak ṭhin tehlul em! Ruihhlo hlauhawm leh ralthuam hlauhawm bakah smuggling lamah lah India ramah a lâr ber kan ni mek zel bawk nen. Kan Zoram dinhmun hian ṭah a van tichhuak tehlul êm.

- Dr. C. Lalrampana