Written by
H.Lalhmachhuana

Sawrkar lu a hai, Kohhran & NGO hna a puang

Khawvel changkang zelin a ken tel thil chi hrang hrang a awm belh ve zel a. Thil thar leh boruak dang daih thlen thei thilte’n mi tam tak nun a herh khawlo a. Mizo te, hnam ze ṭha tak nei, rinawmna, taimakna leh tlawmngaihna vawng nung ṭha tak ṭhin chu khawvel boruak thar zelin min han chiahpiah ve chuan, rualawhna leh khawvel thila nuam zawk leh changkang zawk nia kan hriatna lamah (a bikin ṭhalaite) kan tlan nasa ta em em a. Hei hian hnam tluchhe mekah leh hmingchhe tak dinhmunah min din tir ta a tih theih hial mai. 

India ram lian takah state te ber zinga mi leh ram kilkhawr bera awm ni mah ila, India ram pum huapa HIV/Aids vei tamna ber, cancer vei tam ber zinga mi, Kristian rama inchhal si kan ni ta reng mai. Zirchiangtute’n an hmuhchhuah dan chuan nitin HIV/Aids vei belh mi 7-9 awm zel ang kan niin an sawi hial a, mi 50 zelah HIV vei pakhat awmzel ang kan ni tiin an sawi bawk. Sawrkar, kohhran leh NGO hruaitute tan pawh buaipui tham a tling ta. He hri ṭha lo aṭanga kan inven (control) hle loh chuan Mizote chu ‘hnam ral’ mai thei dinhmunah kan ding thuai dawn a tih theih hial awm e. India ram mipui pun dan tlangpui (population explosion) chu kum tin 100 ah 15 emaw 18 belh zelin chhut a ni ṭhin a. HIV/Aids ang chi erawh thlah dul chuan hetiang rate aia sang daih, 100 ah 50/100 leh a aia tam daih pawh a ni thei ngei dawn si a. 
Engtin nge kan tih tak ang? Hnam dangte’n min hmuhsit phahna tur a ni hial a! 

Beihpui thlak a ṭul
HIV/Aids darh nasa lutuk hi ngawih bopui chi a ni hauh lova, kan sawrkar hotute chuan ralpui beiha beih a ṭul tih a hria a, Kohhrante leh NGO te nena ṭangtlanga beih chi niin a lang. Dr. R Lalthangliana, Health Minister chak tak chuan Kohhran hruaitute leh NGO hruaitute chu AIDS buaipuitu MSACS hruaitute nen uluk takin an inrawn a. Ṭhahnemngai leh fimkhur takin kan sawrkar leh NGO hruaitute chuan hma an la ngei turah ngai ang. 

Sawrkar chu mipui hamṭhatna buaipui tur a nih avangin a veitute leh a buaipuitu a nih chu a dik hle ang a; chutiang bawkin Kohhran leh NGO (YMA) te hlei hlei tan hian enghelh a ṭul - Bible pawhin a sawi (Deu 28:58-63, etc). Kan Pathian hi hmangaih Pathian ni reng chungin a mite (a hnam thlante) chungah chuan a thikthu a chhe em em a, Kohhran leh NGO (a bikin YMA) ang phei hi chuan he ‘hnam ralna hri’ ni mai thei tur lakah hian beihpui thlak a ṭul takzet. 

Engtia beih chi nge ni ang?
Kan Minister remhria leh chak tak (Health/ MSACS changtu) bulṭanna-in MSACS leh YMA te’n thawhho dan tur tlangpui an siam hi ṭha turah ngai ila. Hnam hnuk khawih thei thil a nih theih miau avang hian sawrkar lam bakah YMA pawhin ṭhahnem a ngai ang a. Kumin 2019 Krismas lo thleng mai turah hian YMA/ Jt. NGO/ VDP ang te chuan ruahmanna fel tak an nei turah ngai ila. Mipuite pawhin kan ṭawiawm ve zel a ngai dawn a ni. 
Tin, Kohhran ang hian (NGO tel vekin) kan Bible en rema thawh hlawk dan a awm nual ang. Chung zinga entirna tlem han tarlang ila- 

(1) II Chr.7:13,14 ah chuan Pathian chuan, “…Vante ka khar hunah emaw….hri te ka lentir hunah emaw chuan, ka hmingpu ka mite chuan inngaitlawma ṭawngṭai a, min zawn a, an awmdan sualte an hawisan chuan van aṭangin ka lo ngaithla ang a, an sual te ka ngaidam ang a, an ram ka tidam leh ang,” a tih avang hian he thu hi Kohhranho zawng zawng hian kan zawm a hun hle lo maw? (2) tin, Lal Jehosaphata chu amah bei tura mipui tam tak mai lo kal chu hlauvin mipui zawng zawng nen chaw ngheiin Pathian an au a, tih ngaihna dang a hriat loh avanga a lam hawi mai zawk a nihzia te Pathian hnenah a thlen a. Tichuan Pathian chuan an beih nasat ngai lovin a hneh sak tih kan hria (II Chr. 20). Ngawrh taka he kan ram hri ṭha lo hi kan beih chuan hneh hun kan nei ve ngei ang. 

A! hnam pum huapa, Pa­thian au a kan ṭawngṭai chuan kumin 2019 ah ngei pawh khan Citizenship Amend­ment Bill (CAB) Parliament-a pass a nih loh nan Kohhran hruaitute (MKHC) rawtna anga Mizoram Kohhran zawng zawng kan ṭawngṭai leh Vanapa Hall kawta ram mipuite’n ṭawngṭairualna kan neih te kha Pathian chuan lo ngaithla a chhangin kumin ngeia CAB pass tum chu a tlawlh (hlawhchham) ta kha a ni a. Tichuan, CAB a ni emaw HIV/AIDS a ni emaw ram leh hnam tichhiaa min run tur chi hi mipuiin Pathian laka inngaitlawm leh rual taka kan do chuan kan ram hian damna a chang leh thei ngei ang tih kan beisei dawn lawm ni? 

- H.Lalhmachhuana, Zobawm In