Written by
C. Vanlal Ruaia
Ph - 9862569310

Prof. JV Hluna education-a a tha thawhte

Prof. JV Hluna a hi Kapruma (Phullen Presbyrarian Kohhran upa) fapa a ni a, March 31, 1946-ah Phullenah a piang. Kum 1958-ah class III first division-ah a pass a, middle school kal chhungin scholarship kum tin Rs 50 zel a dawng ṭhin. Pawl 10 Saitual High School-ah 1965-ah a kal a, kum 1966 ṭhâl lain MNF a zawm a, hemi kum tawp lamah Mahmuam aṭangin an rawn haw chho leh. Kum 1967 tir lamah Manipur lamah zir zawm tumin a chho a, mahse, a ralmuang lo a, an lo let leh (a ngaihthlak nawm zawngin kan ziak lo vang).

Dawrpui Sikul Coaching

Sikul kal ṭha leh duh hming la khawmin a ṭhianpa nen kum 1967-ah LN Tluanga, Pi Zaii, F Lallura, F Ralzuala te tlawmngai turin an sawm a. Kum 1968-ah Gauhati Board hnuaiah matric private candidate-in a pass ve ta a. Hemi kum vek hian Pre-University (PU) chu Pachhunga College-ah a zawm nghal. Heng a zir lai hian rambuai thim chhah lai ber a ni a, MNF ramhnuai sawrkar pawhin Aizawlah eng mah ken luh leh zawrh an phal lo va, ṭâm nasa tak a tla a. Prof JV-a’n Tualchengah buhhum ṭin thum a han lei a, deng faiin buhfai kg 25 a chhuak a, a fatumbu a, nghawngkawlin a phur a, Aizawl a panpui. Kawng lakah sipai MNF duty pumpelh nan zanah deuh hlir a kal a, Zemabawkah CRP-te’n an lo man ta tho va, camp chhungah a tâng ta rân a. Mahse, student a nih a sawi a, an chhuah leh ta a ni.

Heta a beihna avanga kan hmuh chu, lehkha zir tur hian hausak a ngai lo va, a tumte chuan an zir puitling tho, tih hi Prof. JV Hluna tih dan bakah, J Malsawma sawi aṭang pawn a hriat theih a ni. St. Anthony College-a lut tura a interview tur, Principal Fr. Joseph-a’n a room-a luh a phal lo, a lut lui a, a application a’n pe a. Mahse, Principal chuan a hmet hlawm a, chhuatah a paih a. A chhar leh a, Principal hmaah a pharh leh a. Principal mak ti chuan, ‘allowed’ tih a ziahsakte hi mak tak a ni. Hetiangah hian mi dang chu kan beidawng ngei ang.

Govt. Aizawl College dinna

Guwahati-a MA a zir lai aṭang tawhin Dr. H Thansanga te nen an lo rawt tawh ṭhin a. Dr. H. Thansanga’n MA private-in Speaker ni chungin a zir ve bawk a. Kum 1974-a MA an zir zawh hlim chuan Theatre Hall (Vanapa Hall ni ta)-ah night college thar dinna tur show an buatsaih a. Zaithiam sawm khawmin, Siampuii, Lalsangzuali Sailo, Vanhlupuii, Thantluangi, etc.; fiamthu thiam F. Laltuaia, Laldika Sailo, etc. te ṭhian dun ten engmah phût lovin an thiam an thawh bawk a. Rs 27,000 an hmu a ni. Kum 1975 Aizawl College dinna atana hma latu leh lecturer-a ṭang hmasa berte an ni. Kum 1976 khan Theatre Hall-ah tho milar thlanna ‘Most Popular Man and Woman’ an nei a, hei hi Aizawl College tihlarna leh dinna sum tuakna a ni. Mipa larah Rev. Vanlalnghaka, hmeichhiaah Lalsangzuali Sailo, Pu Thangridema’n a (passa) ten shield lian ṭha tak an pe. Aizawl College-ah hian hawn tirha Principal-a ṭang hmasa ber chu Dr. H Thansanga a ni.

Hrangbana College-ah

Prof. JV Hluna hi Hrangbana College (HBC) dinnaah pawh a hmahruaitu a ni leh a. Pi Thansiami (MLA) te, Dr. Kenneth Chawngliana, (Speaker), F. Malsawma (Education Minister) te sawipuiin, affiliation leh harsatna dangte an sawi. A pawimawh hmasa ber chu sum a awm theih dan tur zawn niin a lang a. Cheng nuai khat vel thawha college hming tum tur chu an hmabakah ngaiin, mi hausa an dawr kual ta a. A hmasa berah Dr. Kenneth Chawngliana nen Pu Hauva an bia a, Pu Hauva chuan, “Thatchhe siamna mai mai, Aizawl leh Lungleiah high school pakhat ve ve awm se a tawk, a bak a ngai lo,” a lo ti bur mai a; an beidawng hle.

Ni khat chu battery lei turin Hrangbana dawrah a kal a, Aizawl hmar lamah college din a ṭul thu te, a din nan cheng nuai khat tal thawh a, hming tumtu tur an zawn thute chu a hrilh a. Pawisa a thawh chuan college chu ama hmingin a awm kumkhua tur thu leh mipui tan thil ṭangkai leh hming chherna a nih thute a hrilh a. “Rabung khua pawhin ka hminga middle sikul dinna min dil a, ka lo hnar tawh asin,“ a ti daih mai a. Mahse, Prof. JV-a chuan Rabung khuaa M/S din leh Aizawl khawpuia college din insan hleih turzia a sawi ve a. A rawn ṭawng chhuah leh chuan, “Kar khat hnuah lo kal leh ta che, ka lo inngaihtuah ang e,“ a ti ta a; a hawsan ta a ni.

Ni tiam a ral chuan Hrangbana dawrah a va kal leh ta a. Rem a tih thu a lo hrilh a. A tlan haw leh a, Dr. Kenneth Chawngliana a hrilh a, a tuk zingah an va kal dun a. Hrangbana chuan, “Nang chu Speaker i ni a, i buai si a, Hluna hi dar 1:00-ah lo kal se, ka lo pe dawn nia,“ a ti a. Dar 1-ah chuan Pof. JV-a chu a scooter Priya ZRM 475 chuan a va tlan leh a, cheng nuai khat têl diamin a lo pe ta a ni. Kenneth Chawngliana sawmin Education Minister F Malsawma hnenah an kal a, Pu Siamkima, Joint Director, School Education koin, Board member tur an ruat a. F. Masawma chairman, Dr. Kenneth Chawngliana vice chairman, secretary Prof. Siamkima, joint secretary JV hluna, treasurer Pi K. Thansiami. An bânin Prof. Siamkima’n Dr. LN Tluanga, director, School Education a hrilh chuan Dr. LN Tluanga chuan, Mizoram pum huapa college pakhat dinnaa chairman nih a rem loh thu a lo hrilh a. F. Malsawma leh Prof. Siamkima te chu an bâng leh ta a. Dr. Kenneth-a chairman, Prof. JV-a secretary a ni ta a ni. July 19, 1980-ah chuan a ṭul ang angte lam khawmin, Govt. High School room-ah an inhnawh lut ta a. July 21, 1980 zing dar 6 chuan class hmasa ber an ṭan ta a ni.

T. Romana College

Tuk khat chu Pu Biakthianghlima hian kohhran upa T. Romana bial fang a nang fuh a, college thar din a ṭulzia leh mamawhzia, student admission chang lo an tamzia a sawipui a. T. Romana chu school-te lo din tawh ṭhin, inzirna lam ngaisangtu a ni a. Sipai bang, taima tak mai, kohhran upa, contractor ni bawk a ni. Tuk khat chu Pu T. Romana chuan, “Ka chipui i ni a, Brig. T Sailo kan lo zui ho rei tawh bawk a, i thurâwn ka mamawh a ni,” a rawn ti a. Prof. JV-a chuan Aizawl College leh Hrangbana College din chungchanga a experience-te a lo hrilh a ni.

Kum 1992 vel thleng khan PU course, college pawl hniam ber chu matric pass college-ah an lut ṭhin a. Khatih lai khan Pachhunga College, Aizawl College, Hrangbana College, Zirtiri College, Aizawl West College, Aizawl North College ten zirlai college lut tur an la seng lo va. Zirlai luhna tur hre lo an tam em em. Prof. JV-a leh T Romana chuan Pu Remkunga, SCERT aṭanga pension hlim chu Principal atan Tuikhuahtlangah an han len chilh a. Tichuan, Pu Remkunga chuan hawn tirhin a’n ho va. A hnu rei lo teah a peih tak loh avangin mi dang thlaktu tura an sawmte’n an peih lo va, Prof. JV Hluna hian ni 30.10.1994 chuan a thlak ta a.

Tichuan, affiliation an hmuh hma chuan Aizawl West College hminga an exam a ngai ṭhin a, ṭhuthleng nen inphur thlain, an exam dan pawh a buaithlak hle ṭhin. 17th. Feb. 1995 exam turah Public Administration question a rawn thlen ve loh avangin question exam nia a awm theih dan tur ngaihtuahin a Maruti car-in shillong an pan a, Khleihriat thlen dawnah an accident ta a. Woodland Hospital-ah kar khat a awm a, thlawhnain Tuirial Airfield-ah a haw a. Question erawh Pachhunga College Principal Dr. Thanthianga’n a rawn hawnsak ta a, ṭha takin student-te an exam ve leh thei ta a ni. Kum 2002 August-ah a college chu chhuahsanin Mizoram University a zawm leh ta a ni.

MZU–central university tura beihna

Tun hma chuan Chanmari-ah North Eastern Hills University (NEHU) campus a awm ṭhin a, mi in luahin an insawn kawi kual reng ṭhin. Kum 1988-ah Tanhril ramah acre 978 cheng nuai 21 sengin Mizoram sawrkarin a lei a, a foundation Prof. B Pakem, NEHU Vice Chancellor-in a rawn phum a. NEHU Executive Council-ah Mizoram lam aiawh an tlem a, rawtna a kal tluang mawh hle a ni.

University chungchangah pawh Prof. JV Hluna’n a theihnghilh theih loh a sawi chu, kum 1992 March 23 (second assembly) 120th session-ah Dr H Thansanga chuan official resolution a pu lut a, central university Mizoramah dinna tur a move a. Dr. Lalthangliana’n state university a duh a, Pu Zoramthanga’n state university a duh a, central university-ah Mizote an chêpzia an sawi a. Deputy Speaker P. Lalbiaka’n vote a la a, an pass ta a. Kum 1993 Assembly election-ah Dr. H Thangsanga a tlak hnu hian Pu Lal Lhanhawla CM a rawn ni a. Planning Comission-a Deputy Chairman Pranab Mukherjee chuan state university din nan nuai 400 a pe a, an dawng mai a. Assembly session-a pu lut kher lovin party level-a pass mai tumin, Tuikhuahtlang RL Thanzawna inah Congress High Command an ṭhukhawm a. Hetah hian Dr. H Thansanga chu state university-ah chuan a hmin thei lo va. Hmai sen deuh hialin ṭan a khawh a. Mahse, minister a ni tawh lo va, a sawngsawhlawt vak lo.

Prof. JV Hluna chuan heti hian a sawi. Calcutta University-ah engineer Thangliana fapa Thansanga, BE admission a tihpui dawn a, an Registrar chuan an hmel a en vang vang a, “Manipur University kan pawm lo a, kan recognize lo, kan admit thei lo vang che u, hawng leh nghal rawh u,” a ti tawp mai a. Prof. JV Hluna chuan, “Ka pu, Manipur kan ni lo, kan nau hi NEHU hnuai aṭanga pass a ni,” a tih chuan, “Khawi maw i marksheet,” a ti a, a admit ta mai a. A fel hnu chuan Prof. JV-a chuan, “Ngati nge Manipur University in pawm loh va, NEHU in pawm? NEHU pawh university naupang te a ni si a,” a ti a. Registrar chuan, “Manipur chu state university a nia. NEHU chu central university, Parliament Act meuha din, President of India-in a hming a sign hnan a ni a. Kan recognize lo thiang lo a ni,” a ti a ni. Prof. JV-a chuan, “Manipur University chu state university, June 5, 1980-a din, cheap university-a ngaiin an lo hmusit viau a ni tih ka hre ta a ni,“ a ti.

United Front Sawrkarah

United Front intelkhawm Deva Gowda Prime Minister a lo nih (June 1996–21 April 1997) khan Prof. Madhu Dandavate kha Planning Commission Vice Chairman-ah a ruat a. Sawrkar siam tura an inhâwr khawm laiin Prof. JV Hluna pawh Delhi-ah a cham lai a ni a. Prof. Madhu Dandavate kha Brig. T Sailo ṭhian ṭha a ni. Brig. T Sailo (Ex CM) chuan Prof. Madhu Dandavate hnenah, “Dear Dandavate, please hear the bearer, Dr. JV Hluna it is important,” tiin a ziahsak a. Dt 6th Sept. 1996 tlaiah chuan a banglaah a hmu a. “Eng nge i sawi duh?” a lo ti a. Prof. JV-a chuan, “Mizoram sawrkara state university din tuma crore 4 an lo sanction tawh, sum hmanna utilization certificate leh thawh zawh tawh zat dil tur leh state university proposal chu tawp se, central university dinna tur bul ṭansak zawk turin a ngen ta a. Grant kha titawp turin a ngen bawk a. Grant chu an sum hman dan aṭanga second instalment pek chi a nih loh avangin amahin a riral ta a, a tawp hlen ta bawk.

Hun a lo kal a, Deva Gowda thlaktu Prime Minister IK Gujral (April 1997–Mar 1998) Aizawla a lo kal khan Dr. H Thansanga’n a ṭhianpa a nih avangin a lo hmu a, a sawipui bawk a. MPC President Brig. T Sailo hoin central university dilna memorandum an lo thehlut a, an sawipui bawk. Tichuan, Central sawrkarah chuan central university proposal chu a kal ṭan ta a. AB Vajpayee hun, Dr H Lallungmuana MP a nih lai khan Bill Draft zoin, AB Vajpayee-a hun hnihna, Pu Vanlalzawma MP a nih lai khan March 16th 2000-ah Mizoram University Bill chu Parliament-ah pass a ni ta a. Hun rei tak aṭanga nawr tawh Mizoram Central University chu 2nd July, 2001-ah Aizawlah hawn a ni ta.

Prof. JV Hluna hi Mizoram buai retheih/ṭâm lai, Armed Forces Special Power Act, 1958 Mizorama puanna hnuaiah hrehawm tuara lehkha zirte zinga mi a ni a, a zir chhuak ta a ni. Sipai khan min kap thâwr mah se, arte thih a ni mai. Chung kara hrehawmna tinreng tuara rawn zi chhuak a ni a, a chhel hle a, a luhlul hle tih mai tur a ni. Society, YMCA, Motor Accident Claim Tribunal, etc. din chhuaktu, MLA a nih laia a thil ṭha tih tam tak kan sawi seng lo vang. Assam Rifles Hqrs-a laipui (brass canon) bo, Arunachal thlenga a han zawng hmute kha a fakawm hle a ni. 

- C. Vanlal Ruaia, Ph - 9862569310