PIPUTE RO HLU
Kan pi leh pute kha tun ṭhangthar hun nena khaikhin ralah chuan an fel lohna leh tlin tawk lohna tam tak sawi tur a awm ngei ang a, chutih rual chuan, ṭhangtharte aia finna an neih ṭhatzia pawh sawi tur tam tak a awm bawk ang. Thlawhhmaa vah tur ram an en dawna arpa an pawm a, ar a khuan loh chuan neih tlakah an ngai lo a, ar a khuan chuan ngaihngam takin an nei mai ṭhinte kha vawiin thleng hian ngaih hniam theih a la ni hauh lo. Ruah a sûr uar viau a, khua a chèn tluk tluk lai pawhin tualah ar chhuak an hmuh chuan khua a ṭha dawn a ni ang an ti a, a dik ngei ngei bawk. Hetiang khawpa sik leh sa chungchanga finna an neih ang hi khawvel hnam dangte hian nei ve tak maw le?
Thiang lo an tih tam tak pawh vawiin thleng hian mi tam tak chuan an la palzût ngam chuang hauh lo. In sak ṭhat dawnin tlûng hawi dan ngai bawka hawitir leh tur, tlûng hawi zawng thlak a thiang lo, an tih pawh hi a la dik reng mai awm mang e a tih theih. ‘Khumpui tihbawlhhlawh’ tih te, ’Aia upa zah’ tih te, ‘Vantlang kawng hnawh emaw, tihdanglam emaw a thiang lo, ruang a chhuak duh’ tih te, ‘Pûmah hmeichhia laltirin tuikhurah mipa laltir tur’ tih te, ‘Ṭhenawmte do aiin khaw sarih do a thlanawm zawk’ tih te, ‘Ânchhe lawh chu mahni chungah a tla duh’ tih te, ‘Nu leh pate mâwl biak hi thiang lo tluka ngaih a ni’ tihte zawng zawng hi tunlai finna sang tawh takah pawh a dik lohna a awm kher awm lo e. Heng zawng zawng hi ṭhangtharte hian kan vawn reng pawh a pawimawh viau; kan hnam ro hlu pawimawh tak a nihna hi kan theihnghilh mai thiang lo ang.
Tun hma lama tlawmngaihna pawh khawtlang nun tinuamtu leh min phuar khawmtu ber pakhat a nih lain, tunah erawh a dal ta tial tial a, tlawmngaihna ber pawh hre fiah lo kan awm ta hial awm e tih tur a ni ta. Miin lungphunna, inneihna leh thil dang dangah ruai an buatsaih ṭhinte pawh hi an neihsumin a tlin leh ropui taka buatsaih an duhna vang lam ni hauh loin, khawtlanga an lawmthu sawina a ni zawk ṭhin. Leimin vang emaw, thli tleh avangin emaw in leh lo a chhiatin ṭanpuitu auh a, pun ngai miah loin a hria apiang an lo kalin ṭanpui an ngaihnaah theihtawp chhuahin an rawn thawk nghal bawrh bawrh mai. Chutiang tlawmngaihna chu sum leh paia lei phak rual a nih loh avangin tun hma chuan nei lo chung chung pawhin ruai an buatsaih ṭhin. Nimahsela, thlân siamnaah erawh chuan ruai buatsaih mah se la, puar khawpin an ei ngai lo a ni awm e. Thlân siamnaah hian khawtlang huapa ruai buatsaihah ei lo bik nih chu thil zahthlak tak ni mah se, puar khawpa ei kher erawh an tum ngai lo ni awm tak a ni a; a chhan chiang taka hriat ni chiah lo mah se, mitthite zah vang pawh a ni thei ang.
Kan pi leh pute khan ruahmanna ṭha tak mai an neih chu–inneihnaa man eitu tur chungchangah a ni. Hmeichhe man hi Manpui, Palal, Pusum, Ni-ar, Nau puakpuan, Nu man, Sumfang, Sumhmahruai leh Ṭhutphah tihtea ṭhen a ni ṭhin. Man chi hrang hrang eitu tur an ruahmante hi chhung leh khat hui khawmna atan a nih mai bakah, nakin hnu zel pawha chhiat/ṭhat huna an la inmamawh dawn vanga thih leh ruam khatah, dam leh tlang khatah tih thinlung an neihna atan a ni. Mizo inkungkaihnaa thil pawimawh deuh a ni a, vawiin thleng pawha la inzawm nghet tlatte pawh sawi tur an awm. Tunlaia man eitu atana thisena inzawmna nei reng reng lo leh pi leh pute aṭang pawha inhnaivaina pawh ni hauh lote thleng thlenga kan ineitir ṭhin nen hi chuan a kar a hla viau awm e. Man eitute aṭanga phût kan nei ta tlat mai ṭhinte pawh hi tun hma lama kan pi leh pute hun lai nen chuan a inang lo. Man eitu mi za chuang daihte kan han nei ta ṭhin pawh hi a lawmawm nge, a zahthlak tih sawithiam har tak a ni.
Chaw eia insawm hi duhsakna sang ber nia sawi a ni a, chaw eia sawm an nih chuan chawhmeh tuihnai leh ṭha thei ang bera buatsaih a ni ngei ṭhin. Chaw eia miin an sawmin an hnar ngai meuh lo a, lawm takin an eisak ṭhin. Hetianga pi leh pute hun laia induhsakna an lantir ṭhin hi vawiin thleng pawha ngaihhlut tlak a ni a, chhawm zel tlak a ni.
Finna leh thiamna kawngah ṭhangthar zawkte hi kan zuan a zan avang hian hun hmasa lama Mizo nun dan tam tak chu kan hnualsuat a nih pawhin, an finna leh remhriatnate hi chu chhawm nun zel hi kan tih tur pawimawh tak a ni. A tir lama kan sawi angina, nu leh pate khuma tlangvalin nula a mutpui chuan pawi sawina lian tak a ni a, cheng 20 leh Salam chawitir theih a ni. Chutiang bawkin, aia upa zah tih pawh hi vawiin thlenga khawtlang nuna la pawimawh tak a ni a. Vantlang kawng hnawh emaw, tihdanglam emaw a thiang lo, ruang a chhuak duh tihte pawh hnualsuat theih a ni chuang lo. Pûmah hmeichhia laltirin, tuikhurah mipa laltir tur tihte pawh hi, loh theih loh thil avangin hmeichhiain hnathawhna hmanrua chher hriam ngaiin pûm pan a ngai tihna a ni a; chutiangin loh theih loh vang bawkin mipain tuikhurah tui a chawi a ngai tihna a ni.
Heng zawng zawng hi kan pi leh pute chuan ziak loh danah neiin, ṭha takin an zâwm ṭhin a, vangtlangah leh chhungkaw tinah inzirtirna an neih ber pawh a ni. Hetiang inzirtirna kawngah kher hi chuan ṭhangtharte hian kan pha hauh lo a, kan tluk lo. Chuti chung chuan tunlai ṭhangthar zawkte hian heng kan pi leh pute’n inkaihhruaina dan ang hiala an lo neihte hi kan palzam mai maiin ngai pawimawh lo tak tak kan han awm ta hi a pawi hle. Kan nawmsak duh luat vangte pawh a ni ang a, mahni hma kan sial vang pawh a ni thei bawk ang. Nimahsela, chutiang pawh lo niin, kan pi leh pute thu ro hlu tam takte hnualsuat zawnga ngaihdan neih erawh hmuingilnain a ûm zui kher chuang awm lo e.
Chuvangin, ṭhangtharte hian kan pi leh pute’n thuro tam tak an lo neihte hi vawng nung zelin, kan hnam nun timawitu a ni tih hriaa kan chawi nun zel a ngai a ni.
- Mahmuaka Chhakchhuak