Written by
- Reuben Lalnunthara Hnamte

Tourism leh a behbawm

Khaw nge, tun ṭum chu ṭhahnemngaihna thu kan puah chhuahpui ve leh phawk phawk mai teh ang. Mi a zawnga ṭâwmkailo leh ngaih pawimawh tlak ni mah suh ila, ṭhahnemngaihna thu han au chhuahpui chu tu huatthu mah kan sawi em lo vang chu maw. Upat lamah chuan tawnhriat apui hi tute pawh mai hian kan ngah ṭheuh tawh a, pa ṭawng duh lo tak pawh hi upat lamah chuan an tuina zawng han sawi fuh hi chuan sawi tur an lo nei duah tho mai nia.

Mizoram hi ka fang chipchiar ve viau tawh mai a, sorkar inthlakthleng chho lah ka tawng hnem tawh. Tleirawl chhuah hlim aṭangin PC sorkar aṭangin kan lo hre ve tawh a, sorkar department hrang hrang lah ka lo dawr hnem ve tawh bawk. Heng department zinga ka ngaih pawimawh pakhat ve chu Tourism hi a ni. Mizorama tourist lodge leh Mizoram pawnah pawh ka thleng ve nual tawh a, a thar lai hi chuan a ṭha vek mai ṭhin, mahse, a hlui tawh hnu hian chei thar a awm tlem em em zel mai a, a ṭhen phei chu a ṭawp hle bawk. Thlen leh peih lova ka chhuahsan leh tak pawh a awm ṭhin.

Department hrang hrang hian hma lain building thar an sa a, minister emaw an han hawntir ngei bawk a. Chei hnûm zui hi a awm lo ṭhin ngawt mai; hei hi a zahthlak ka tih pakhat a ni. Sorkar hian a chei tharna tur a pe lo nge ni ang a, a thawkate hian pawisa hi a nih tur angin an hmang lo zawk ni ang tih hi ka ngaihtuah ṭhin. Damdawiin lam hi chu khawi hmun pawh hi an enkawl ṭha tlangpui a, a bikin tourist lodge hi a zahpuiawm ṭhin. Mimalin an enkawl tak hnu hian a nalhin an hlâwk em em tho si hi a mak ṭhin ngawt mai.

Tripuraa District Officer-a ka awm laiin kan zin kual nasa a, keini aia state tê zawk leh budget pawh tlem zawk pawh a ni mai thei a, ka chiang ngam lo. Hmun hrang hrang tlawhin kan zin kual nasa a, tourist lodge awmna hmunah chuan lodge-ah lo chuan ka thleng duh lo. A chhan chu, an lodge a fai ṭha a, an enkawl ṭha em em mai a, mimal ta aiin thlen a nuam zawk tlat. An staff-te’n mahni ta angin an enkawl a, engkim a felfai thlap mai a ni. Mizoramah chuan sorkar tourist logde hlui tawh lamah chuan thlen peihna chi pawh hi a ni ṭhin lo. Tunlaiah hian eng nge a chanchin ka hre zui ta lo va.

Khawvelah hian sorkar hrang hrangte an hausakna chhan pakhat leh mite’n nuam an tih chhan chu tourist-te tana hmun tlawh tur ṭha an neih leh an enkawl ṭhat vang a ni a. Mizoram pawh hi tourism lamah hian hma sawn deuh ila chuan khualzin tun aiin kan ngah dawn. Tunah chuan thlawhna ṭumhmun te, rel station-te kan nei ṭha tawh a, ni tin khualzin kan nei tam zel dawn a ni.

Kan ram hi zahpuiawm lo leh mite tlawh châka siam tur chuan tourism lama hma kan sawn a ṭul tak meuh. Sorkar hi kan han dem leh ngawt ṭhin a, a mipui hi kan pawimawh. Department tina staff-te an pawimawh em em a, mahni ta anga sorkar hi an neih loh va, hlawh hmuh nan ringawta an hman chuan kan ram hi an hmangaih tawk lo tihnaah ka ngai. Kan ram hi tu ta mah a ni bik lo, a micheng khua leh tui nihna neite hian neitu nihna kan nei ṭheuh a ni.

Zo fate hian Mizo tlawmngaihna leh nun dan mawi kan chin thar a ṭul hle. Tuna mi ṭhenkhat nun dan hi chu ringlomi kan tihte aiin an sual zawk. Mahni hlawkna turah chuan an phusa peih em em a, mi dang hlawkna tur emaw, mahni chanvo ṭhatna tur a nih loh chuan kan zawmthaw em em lawi si a nih hi.

Iarael nih kan châk a, tam takin niin an lo inchhal bawk. A nihna takah chuan Israel fate khu kan pha lo teh a nia; anni chu an inhmangaih a, Bible thu anga kalin an hnampuite khu an retheih an phal reng reng lo. Keini Mizo ṭhenkhat hi chuan mahni hnampuite ngei pawh kan hralh duh a, kan hlâwkna tur a nih dawn phawt chuan mi dang chhiatna tur leh retheihna tur pawh ni se, pawi ti lo hi kan tam tawh. Ṭhenawm khawveng inhmuthiam lo, inhmelma leh ram inchuh rêng rênga intithiam lo, chhungkua pawh ro inchuh vang buai kan tam em hi maw. Kan ramah hian sum leh pai hian ro a rel tawh ni ber hian ka hre ṭhin. Hmun âwl awm lo lêka in kan han insak siak maite hi a thaw ipik thlak; ram dangah chuan hmun awl zau takte hi an nei a ni ngai a. Tuna Thenzawla Peace City din turah pawh hian sorkar hi a fimkhur a, a sitik hle loh chuan a ti thei thei lalna hmunah a chang ang a, nakinah chuan bit leh tâwt deuh hian kan inhnawh leh ṭûn ang tih a hlauhawm. A dik tak chuan tuna kan khawpui ber Aizawl pawh hi lirthei tam si, kawng zîm si, in bit bawk si hi a thawipikthlak tak meuh tawh.

Kawmisawnarte hi kan tam tawh lutuk a, miin inhmun lo ram han zawng deuh se, kawmisawn ho an lo inrawlh nghal a. A neitute chhiar aia to daihin an hralh zel theite hi an fakawm lehling. In luah tur miin han zawng deuh se, zawnpui man leh kawhmuh man a awm zel a, a kawhmuhtute man an inchhiar zel bawk a, eizawn nana hmang tak tak an awm ta fur. Eizawn nana hahdam leh hlawk kan inzawnsiak a; hmingchhiat leh faksel erawh kan haw viau lawi si. Hna thawk peih si lo, ei tur tuihnai leh incheina, nawmsakna thlahlel hlei hlei an pung tual tual a, hniak phawi lo lêka mi bum hreh lo, mi sum lo chhuhsak mai thei lah kan awm zel bawk. Mizo hi chu mi ring mai chi, bum nuam tak hi kan la tam a, Mizo tam tak hi chuan Mizo rilru pawh an pu tawh lo a nia. Mizo tlawmngaihna leh nun dan mawi leh ṭhate hi chu sirah kan hnawl mek zel a nih hi. Aia upa zahna lah kan ṭhalaite hian an tlachham tulh tulh mai; mahni pa rual leh aia upa kutthlak hreh miah lo an pung zel a, chhungkaw inenkawlna mumal lo, inzirtirna ṭha nei ngai lo an tam bawk.

Heng thil ṭha lo kan sawi mek lai hian thil ṭha tam tak a awm a, mi rinawm leh fel Pathian ṭih mi an tam em em a ni. A pawimawh berah chuan, chhungkaw din fimkhur leh, nupa inṭhenna awm lo tura ṭan lak hi kan ram hian a mamawh. Naupangte hian nu leh pa kara seilen loh hi an tuar a, ramin a tuar bawk. Mi rinawm ṭhenkhat lo la awm te, tlawmngaihna leh nun ze mawi la vawng nung rengte avang hian kan ram hi a mawiin a nuam ṭhin.

Engpawhnise, insiamṭhatna nikhua a la tlai lo ve. Kan ram hi mi dangte’n an tlawh châk hmun ni turin siam ila, Mizo nun ze mawi hi vawng nung tlat ila, Pathian ṭihna tak neiin hma lam i pan zel teh ang. Nu leh pate’n kan fate hi pawisa pek ngawt ai chuan, a thawh chhuah dan zirtir tam ila, thawh chhuah mila khawsak dan inzirtir tam bawk ila, ram num leh mawi kan siam thei ngei ang. Khualzinte nuam tih tur leh mawi an tih turin kan ram hi buatsaih ila, tourism lamah hian nasa taka ṭan kan lak chuan kan ram sum leh pai thawh chhuah a pung nasa dawn a ni.

- Reuben Lalnunthara Hnamte